Аз ин рў накўкориву хубрафтории инсон, пеш аз ҳама, бо хиради ў вобаста аст. Ҳар қадар хираду дониши инсон афзунтар бошад, ҳамон қадар хулқу атвори ў беҳтар хоҳад шуд:

Касе к-ў ба дониш тавонгар бувад,
Зи гуфтору кирдор беҳтар бувад.

Хирад инсонро танҳо ба корҳои нек раҳнамун месозад.
Бехирадӣ бошад ба зиштиву бадкориҳо хоҳад бурд:

Ҳар он кас, ки гардад зи роҳи хирад,
Саранҷом печад зи кирдори бад.

Дар зиндагӣ некиву бадӣ ҳамеша бо ҳам вуҷуд доранд.
Инсоне, ки соҳиби хирад аст, роҳи некро пеш мегирад ва ба хашму ғазаб, кинаву пархош, ки падидаҳои бадианд, гаравиш пайдо намекунад:

Баду нек бар мо ҳаме бигзарад,
Набошад дижам ҳар ки дорад хирад.

Фирдавсӣ ба замонаву гардиши рўзгор, ки ҳамеша бар хилофи мардуми нек аст, эътимод надорад ва илоҷи раҳоиро аз фиребу найрангбозиҳои даҳр дар хираду дониши инсон медонад:

Киро дар ҷаҳон ҳушу хирад,
Куҷо ў фиреби замон мебарад?

Аз назари шоир сухан низ он гоҳ арзише пайдо мекунад ва ба гўяндаву шунаванда таъсиру лаззат мебахшад, ки бо хирад омехта бошад:

Сухан чун баробар шавад бо хирад,
Равони сароянда ромиш барад.

Ҳарчанд сухан дар ҳаёти инсон ва ҷомеа нақши бузург дорад, вале бо ин ҳама аз хирад болотар нест. Аз ин ҷост, ки шоир хирадро ба шоҳ ва забонро ба паҳлавоне, ки дар хидмати ўст, монанд мекунад:

Хирад шоҳ бояд забон паҳлавон,
Чу хоҳӣ, ки беранҷ бошад равон.