Бигуфто: « Манн гиле ночиз будам,

Валекин муддате бо гул нишастам.

Камоли ҳамнишин дар манн асар кард

В-агарна манн ҳамон хокам, ки ҳастам.»

Дар қитъаи мазкур Саъдӣ бо тасвири содаву табиии шоирона андешаи амиқи фалсафии бо таъсири ҳамнишин тағйир ёфтани ашёро хеле зебову равшан баён кардааст.

Саъдӣ нақши тарбиятро низ дар ташаккули инсон бузург медонад ва борҳо ин нуктаро таъкид кардааст:

Чун бувад асли гавҳаре қобил,

Тарбиятро дар ў асар бошад

Барои андеша ҳар ду шоир зарбулмасали «зангӣ ба шустан сафед намешавад»-ро ба кор бурдаанд:
Зи нопокзода мадоред умед,
Ки зангӣ ба шустан нагардад сапед.
Фирдавсӣ
Маломат кун маро ҳарчанд хоҳӣ,
Ки натвон шустан аз зангӣ сиёҳӣ.
Саъдӣ
Фирдавсӣ дар чанд маврид барои ифодаи матлаб шербачаро мисол меорад:
Ки чун баччаи шери нар парварӣ,
Чу дандон кунад тез кайфар барӣ.
Саъдӣ ҳамон матлабро бо истифода аз саг ва хар баён мекунад:

Саг ба дарёи ҳафтгона бишўй,
Ки чун тар шуд, палидтар бошад.
Хари Исо гараш ба Макка баранд, Чун биёяд ҳанўз хар бошад.
Тавре ки қаблан зикр шуд, Фирдавсӣ барои баёни андешаи ирсӣ будани хулқи бад дарахти аз донаи талх сабзандаро мисол овардааст.
Саъдӣ низ ҷиҳати ифодаи ҳамон матлаб дарахтро мисол оварда, онро мушаххас мегардонад ва аз дарахти муқл меваи хурмову шафтолу нарўиданро таъкид менамояд:
Муқаддар аст, ки аз ҳар касе чу феъл ояд, Дарахти муқл на хурмо диҳад на шафтолу.
Ба ин минвол Фирдавсию Саъдӣ дар масъалаи ирсияти хислатҳои неку бад ва нақши муҳиту тарбият дар ташаккули шахсият ҳамақида буда, хулқи бадро тарбиятнопазир медонанд. Саъдӣ андешаҳои Фирдавсиро ҳарҷониба ривоҷ дода, бо далел тоза такмил намудааст. Андешаҳои ахлоқие, ки ин ду адибу омўзгори бузурги хислатҳои ҳамидаи инсонӣ баён кардаанд, то ибтидои қарни ХХ тақрибан бетағйир идома ёфтааст