Зеҳн
Ҷаҳони Тоҷикон

Агенти Зеҳнӣ · 2 ноябри 2026 · 335 саҳифа

Таърих
Аз аввал хондан

минтақа қисми зиёди қабилаҳои эронии шимолӣ (аланҳо, пешгузаштагони осетинҳои имрӯза), ки баъдтар онҳо ба ғарб (ба соҳили дигари Волга) муҳоҷират карданд ва қисми дигари онҳо бо қабилаҳои туронӣ (Эрони шарқӣ) омехтанд. Аз ин рӯ, баъдтар Турон дар шимолу ғарб ба ҳавзаи дарёҳои Волга ва Урал баромад.
Ин минтақаи бузург дар навбати худ ба қисмҳои таркибии зерин ҷудо мешавад:
Варорӯд – (тоҷ. «байни ду рӯди Амударё ва Сирдарё»), қалби Турон, воқеъ дар ҳавзаи ду дарёи бузурги Осиёи Марказӣ, дар шарқ баландкӯҳи Помир, дар ғарб бошад воҳаи Хоразм ҷойгир аст.
Дашти Бузург – (Даштҳои бузурги Қазоқистон), дар шарқ ба дарвозаи Ҷунгар ва водии Илӣ мерасад ва дар ғарб ба баҳри Каспий ва ҳавзаи дарёҳои Волга ва Яик (Урал) мепайванд. Дар шимол ба ҷангалҳои Сибир ва дар ҷануб ба Ҳафтрӯд ва Сирдарё мерасад. То асри ХХ бо истилоҳи дигари «Дашти Қипчоқ» (муаллиф Носири Хисрави Қубодиёнӣ) маъруф буд.
Ҳавзаи Тарим, ки ҳамчун қисми шарқии Турон дониста мешавад, дар самти шарқ (Турфон) бо даштҳои Муғулистон ҳамсарҳад аст, дар шимол қаторкӯҳҳои Олтой-Тиёншон ва дар ҷануб қаторкӯҳҳои Кунлун- Қароқорум ва дар Ғарб он ба Помир пайванд мешавад; Ҳафтрӯд, ҳудудҳои шимолии Қирғизистон ва ҷанубу шарқии Қазоқистон, ки, асосан, аз тарафи муҳоҷирони суғдӣ азхуд гардида, маскан гирифта буданд.
Хуросон ((минтақае), ки аз он «ҷой, хуршед (офтоб) мебарояд, яъне офтобрӯя») дуюмин минтақаи бузургест, ки макони қадимаи тоҷикон ва гузаштагони онҳо дониста мешавад. Дар шарқи он Бадахшони Афғонистон воқеъ буда, дар ҷанубу шарқ ба Ҳиндукуш такя карда, дар шимолу ғарб ба баҳри Каспий мепайвандад.
Минтақа дар ҷанубу ғарб ба минтақаи мустақили таърихӣ ва фарҳангии тоҷикон – Систон мепайвандад ва дар ҷанубу шарқи он

пешина
аз 335
навбатӣ