Ду омили асосии ҳавасмандгардонӣ: иштироки боғайратона дар ҷиҳоди муқаддас ҳамчун ғозӣ ва беҳтар намудани вазъи молиявии онҳо ба ҷараёни кӯч бастани шумораи зиёди қабилаҳои араб (асосан, аз ҷануби Ироқ) ба канори шарқии давлати Сосониён мусоидат кард. Шоҳаншоҳи охирини Сосониён Яздигурди III, ки беш аз понздаҳ сол ба ҳуҷуми арабҳо муқовимат нишон дода буд, аз аввалин набард бо арабҳо дар Қадисия (с. 636) то соли 651 ба музофоти шарқии худ – шаҳри Марв ақибнишинӣ кард. Дар ин ҷо вай тақдири охирин шоҳаншоҳи Дорои III Ҳахоманиширо, ки ҳазор сол пеш (с. 330 пеш аз милод) рух дода буд, такрор намуд. Марзбон (ҳокими вилояти сарҳадӣ) Маҳувайх ба осиёбон фармуд, ки шоҳаншоҳро бикушад. Дар ҳар ду сюжет, таъсири таълимоти зардуштия «хварна/фарр» дида мешавад, яъне, вақте ки шоҳаншоҳи ҳукмрон, ки як силсила (зиёда аз се маротиба) шикаст мехӯрад, ӯ неъмати илоҳиро (аз Аҳура-Маздо) ва даъвои худро ба тахт аз даст медиҳад. Дар мавриди аввал (аз Ҳахоманишиҳо) ҳукумат ба Искандари Мақдунӣ ва дар ҳолати дуюм (аз Сосониён) ба халифа Алӣ мегузарад. Дар таълимоти арабӣ-исломӣ «хварна/харизма»-и зардуштӣ ба таълимоти «баракат» (аз Офаридгор) мубаддал мегардад.
Барҳам додани охирин шоҳаншоҳи Сосонӣ боиси аз байн рафтани омилҳои (ҷиҳод ва ғанимати ҷанг) ҳавасмандии арабҳо нагардид, баръакс, дар давоми ин ду даҳсолаи аввал қабилаҳои бадавӣ, ки одатан аз ҳисоби истилогарӣ, тороҷгарӣ ва ғасб намудани сарватҳои кишварҳои бумӣ зиндагӣ мекарданд, шавқи онҳоро боз боло бурд. Барои ин ғоратҳо онҳо акнун дуо ва фотиҳаҳои халифаҳои худро мегирифтанд, ки онҳо аз тарафи худ барои гирифтани 1/5 қисми ғанимат майл доштанд. Ғаниматҳои ҷангӣ то ворид гаштани андозҳо даромади асосии давлати навтаъсиси хилофати араб буд. Ғайр аз ин, қабилаҳои арабии бодиянишин, ки дар тӯли солҳо дар биёбонҳо дар хаймаҳо умри қашшоқона ба сар мебурданд, акнун ҳамарӯза бо зиндагии шоистаи шаҳрии эрониҳо рӯ ба рӯ ва ба ғаниматҳои ҳангуфт соҳиб шуда, намехостанд аз соҳили Амударё ба ватан баргарданд.
Бараъкс, онҳо мустақиман ба масири шарқии Шоҳроҳи абрешим баромаданд, ки арабҳо аз ин минтақа (Турон) низ ба монанди ғанимати Эрон боигарии сершумори навро умедвор буданд.
Ҳамзамон аз ҳад васеъ гардидани ҳудуди давлати нави арабӣ-исломӣ-хилофат, мушкилоти ташкили сохтори маъмурӣ ва бюрократии онро ба миён гузошт. Шаҳрҳои муқаддаси мусулмонон Макка ва Мадина на таҷриба ва на анъанаҳои ҳокимияти давлатии мутамарказ доштанд, ки он бо суннат ва анъанаҳои қабилавии даштӣ маҳдуд буданд. Пойтахти давлати Умавиён, шаҳри бостонии Димишқ, танҳо таҷрибаи идоракунии як кишвари маҳдудро дошт, ки барои идораи хилофати азим, ки дар се қитъа (Осиё, Африқо ва Аврупо) паҳн шуда буд, кофӣ набуд. Тибқи гуфтаи коршиносон, пас аз суқути Сосониён дар Хилофати Араб, забони форсӣ нақши расмӣ (маъмурӣ)-ро нигаҳ дошта, то ислоҳоти волии машҳури хилофат дар шарқи он ал- Ҳаҷҷоҷ б. Юсуф (с. 726) дар идораҳои вилоятҳои пешини Сосониён васеъ истифода мешуд.
Табиист, ки мубориза барои қудрат ва фоидаи зиёд боиси задухӯрд дар байни қабилаҳои арабӣ ва кам гардидани шумораи онҳо дар шарқи хилофат гардид. Ин омил ба воридшавии одамоне, ки нав дини исломро қабул карданд (маволӣ ё неофитҳо), ба муборизаи байниарабӣ сабаб гардид. Маволии Хуросон, ки ба онҳо Абумуслим роҳбарӣ менамуд, аз маволиҳои дигар кишварҳои хилофат тафовут доштанд, чунки онҳо ҳангоми қабул кардани дини нав (ислом) ба забони модарии худ содиқ монданд. Аз ин рӯ, дар артиши Абумуслим арабҳо дар баробари хуросониҳо бо забони тоҷикӣ сӯҳбат карданро ёд гирифтанд.
Ба ин маволиҳо муяссар гардид, ки як давлати абарқудрати арабиро ба як империяи ҷаҳонии сермиллат мубаддал гардонанд.
Баъди он дар пеши онҳо масъалаи таъҷилии таъсиси як маркази нави сиёсӣ қарор гирифт. Ин мушкилот, мисли мушкилоти қаблӣ (забони расмӣ) низ бо иштироки фаъоли халқҳои эронӣ, пеш аз ҳама, хуросониён ва варорӯдиён ҳалли худро ёфт.
Ба идораи маркази олии сиёсии хилофати исломӣ Бармакиёни хирадманд ворид шуда, бо ислоҳоти дарозмуддати худ барои ташаккулёбиҳои минбаъдаи давлати этносулолавии тоҷикон – Тоҳириён, Саффориён ва алалхусус Сомониён поя мегузоранд. Баъдан аз дохили давлатҳои нахустини этникии тоҷикӣ, асосан Сомониён, тавонистанд на танҳо ҳамчун вориси фаъолияти Бармакиён – Тоҳириён – Саффориён амал кунанд, балки ҳамчун асосгузори стратегияи қавии худ баромад намоянд.