(санскрит) буд. Аз забони туркиро надонистани ин мутаффакири варзида се далели таърихӣ шаҳодат медиҳанд:
1.Бо вуҷуди ташаккули забони ягонаи тоҷикӣ, лаҳҷаҳои ин забон, аз ҷумла лаҳҷаи хоразмӣ, дар канораҳои давлати Сомониён то он замон ҳифз гардидааст; 2.Дар дарбори ҳам Маъмун дар Хоразм ва дарбори Султон Маҳмуд дар Ғазна таҷрибаи пешгузаштагонашон (Сомониён) доир ба истифодаи забони тоҷикӣ дар коргузорӣ ва фарҳанг (дар баробари арабӣ) идома дошт; 3.То ибтидои асри XI минтақаи аз ҳама шимолу ғарбии тоҷикон лаҳҷаи эронии шарқии худро ҳамчунон нигоҳ медошт ва бартарии лаҳҷаҳои туркӣ дар ин минтақаҳо баъдтар ба амал омад.
Аз рӯи маълумоти коршиносон, ба қалами Абурайҳон Берунӣ ҳадди аққал дар соҳаҳои гуногун (аз минералогия то астрономия) 148 асар тааллуқ доранд, аммо аксари онҳо то ҳол мунтазири муҳаққиқон ва таҳқиқу нашр ҳастанд.
Дуввум, аз бузургони нисбатан ҷавонтар Абуалӣ Сино, дар соли 980 дар деҳаи Афшин дар наздикии Бухоро дар оилаи мансабдори яке аз 10 девон (девони ал-хараҷ)-и давлати Сомониён таваллуд шудааст. Падари ӯ, ки зодаи Балх аст, ба туфайли хидматҳои чандинсола дар низоми бюрократияи як давлати мутамарказ, пас аз таваллуди писараш, барои таҳсили ҳамаҷонибаи ӯ, ба хидмати раёсати марказӣ гузаронида шуд.
Қобилиятҳои фавқулодаи худи ҷавон ва муҳити баланди илмии Бухоро ба ӯ имкон доданд, ки дар 18-солагӣ аксарияти мутлақи илмҳои он замон, аз ҷумла тибро, аз худ намояд. Табобати муваффақонаи амир Нӯҳи II ба Абуалии Синои ҷавон имкон дод,