ки ба китобхонаи машҳури амир дастрасӣ пайдо кунад ва доираи назари худро то ба баландиҳои бесобиқа васеъ намояд.
Дере нагузашта пас аз таҳдид ба давлати Сомониён аз ду давлат (Қарахониён ва Ғазнавиён) вай ба хидмати дарбори Маъмун дар Хоразм гузашт ва пас аз талаби хидмат барои Султон Маҳмуд, ба ғарб фирор намуд ва дар шаҳрҳои Гургон, Рай, Қазвин, Исфаҳон ва Ҳамадони Эрон овора гашт. Бо вуҷуди тарзи зиндагии дарбадаронаи худ, вай мероси бузурги хаттиро ба вуҷуд овард, ки дар байни онҳо «Ал-қонун ал-тиб» («Қонуни тиб») ҷойгоҳи махсусро ишғол мекунад.
Мукотибаи илмӣ ва мубоҳисаҳо байни ду бузургони давраи Сомониён (Абурайҳон Берунӣ ва Абуалии Сино) он далели таърихиро равшан нишон медиҳад, ки илм, ки аз ҷониби амирони баландмаърифат ва волиёни донишманди онҳо дастгирӣ карда мешуд, дар Варорӯд ба баландиҳои бесобиқа бароварда шуд.
Таҳлили ҷузъи илмии ин мукотиба аз ҷониби мутахассисон сатҳи баланди рушди илмро дар давраи Сомониён нишон медиҳад: вақте олимони саршинос дар бораи вазни ҷирмҳои осмонӣ; дар бораи ҷозибаи замин; дар бораи ҳароратҳои ғайримуқаррарии Офтоб ва Замин; дар бораи холигии фазо; дар бораи имконияти ҳаракати эллиптикии ҷисмҳои осмонӣ дар радифи хаттӣ ва давравӣ; оиди зиёд будани ҷаҳон (ҷаҳони астрономӣ); фарқияти ҷаҳони физикӣ ва метафизика; нақши мушоҳида ва таҳлили миқдорӣ дар расидан ба ҳақиқат; дар бораи номукаммалӣ ва пуррагии дунёи (аз тарафи Худо) офаридашуда; дар бораи муносибати тафаккури абстрактӣ ва ҷаҳони моддӣ ва чизҳои бештар ва ғ. баҳс мебаранд.