Зеҳн
Ҷаҳони Тоҷикон

Агенти Зеҳнӣ · 2 ноябри 2026 · 335 саҳифа

Таърих
Аз аввал хондан

Ин мукотиба дар байни арбоби давлатии яҳудитабори халифаҳои испанӣ (андалусӣ) Абдураҳмон (с. 912-961) ва Ҳаким (с.
961-976) Хасдай ибни Шафрут ва шоҳи давлати Хазар (давлате, ки дар асри Х дар соҳили аврупоии Волгаи поён ҷойгир буд) Иосиф (Юсуф) сурат гирифт. Ин мукотибот ба мо дар бораи он, ки тоҷирони (сартавакҳои) сершумори Хуросон ва кишварҳои ҳамсоя бо молҳои гуногуни худ ба Испанияи дурдастарин мерафтанд ва дар ин роҳ, инчунин, вазифаҳои фиристодагонро, барои ашрофи олирутбаи давлатҳои гуногун қад- қади шоҳроҳи тиҷоратиро низ яквақта иҷро мекарданд, арзишмандтарин маълумот медиҳад.
Нахустин номаи амалдори олирутбаи испанӣ Хасдай ибни Шафрут тақрибан тирамоҳи соли 961 навишта шуда буд, ки дар он ӯ ба шоҳи Хазар дар бораи мамлакати худ, мавқеи ҷуғрофӣ ва муносибатҳои тиҷоратии хилофати Испания маълумот медиҳад ва инчунин хурсандии ғайриодии худро ба муносибати гирифтани ахбор дар бораи воқеияти салтанати мустақили яҳудиён дар Хазарияи дурдаст баён мекунад. Дар навбати худ, ӯ аз шоҳ хоҳиш мекунад, ки ба ӯ иттилоъ диҳад, ки яҳудиён ба кадом роҳ ба Хазария омадаанд ва гузаштани хазарҳо ба дини яҳудӣ чӣ гуна сурат гирифтааст.
Дар номаи ҷавобии худ, шоҳ Юсуф (Иосиф) маълумоти гуногун дар бораи пайдоиши хазарҳо, ба яҳудӣ гаравидани онҳо ва дар бораи кишвар ва шароити зиндагӣ дар он иттилоъ медиҳад.
Маълумоти амалдори испанӣ Хасдай ибни Шафрут дар бораи муносибатҳои тиҷоратии давлати худ барои мо аҳамияти хеле бузург дорад: «ба кишвари мо тоҷирон аз дурдастарин заминҳо меоянд ва тоҷирон аз ҳама шаҳрҳо ва ҷазираҳои дурдастарин меоянд, аз сарзамини Миср ва аз вилоятҳои боло (кишварҳое, ки дар ҳавзаи дарёи Нил дар ҷануби Миср - М. А.). Онҳо атриёт ва сангҳои қимматбаҳо ва ҳама ҷавоҳироти Мисрро ба кишвар меоранд ва онҳо бо шоҳон ва ҳокимон тиҷоратро мебаранд. Шоҳи мо захираҳои

пешина
аз 335
навбатӣ