тарафи дигар, бо «муборизи имон» султон Маҳмуд пайванди хешу таборӣ дошт, хешовандони ӯ ба ин истилогар саҷда мекарданд.
Забони осори ӯ, на лаҳҷаи гелонӣ, балки забони тоҷикӣ (дарӣ)-и то ин давра аллакай ташаккулёфта аст, ки дар Шарқ маъруфият пайдо карда буд. Шарқшиноси маъруфи рус Э. Бертелс, ки ин китобро ба забони русӣ тарҷума кардааст, навиштааст: «Муаллифи «Қобуснома» зодаи мардуми Гелон, аҳолии қадимии соҳили ҷанубии баҳри Каспий мебошад.
Ҳамзамон, муаллиф, ба мисли тамоми аҳли оила, муддати дароз бо доираи фарҳангии Сомониён робитаи зич дошт. Бо боварии комил иброз доштан мумкин аст, ки забоне, ки бо он китоб навишта шудааст, он замонҳо забони адабии Эрон набуд, балки тақрибан танҳо дар қаламрави Сомониён, ки асосан тоҷикон зиндагӣ мекарданд, истифода мешуд, ин забони Рӯдакӣ ва Фирдавсӣ аст».
Ин андешаи яке аз коршиносони барҷастаи рус аз он далели таърихӣ шаҳодат медиҳад, ки раванди ташаккули адабиёти шинохташудаи тоҷику форс на мувозӣ бо фарҳанги мусулмонӣ (аз ғарб ба шарқ), балки баръакс, аз шарқ ба ғарб (аз қаламрави Сомониён ба заминҳои Оли Бӯйя) ҳаракат намудааст.
Мақбараи Қобуси Вашмгир дар Гургон, ки солҳои 1006-1007 сохта шуда, то замони мо омада расидааст, намунаи аввалини меъмории тоҷикӣ-мусулмонӣ маҳсуб меёбад. Ин намунаи меъмории назди баҳри Каспий ва мақбараи Сомониён дар Бухоро, ки бо гунбази зебо тоҷгузорӣ шудааст, барои иншоотҳои минбаъдаи меъморӣ дар минтақа ва берун аз он ҳамчун меъёри олӣ хизмат кардааст.