этнопсихологияи ҳиндуҳоро бодиққат меомӯзад. Дар натиҷа, асари бунёдии ӯ «Ҳиндустон» пайдо мешавад, ки ҳадафи асосии он «муайян кардани дастовардҳои баландтарини тафаккури Ҳинд дар соҳаҳои гуногуни илмӣ ва пайгирии сарчашмаҳои онҳо» буд.
Ин вазифаро ин олими бузург ба шарофати «таҳқиқоти саҳроӣ»-и худ, вақте ки ӯ солҳои дароз дар байни ҳиндуҳо зиндагӣ карда, рӯзгори ҳаррӯзаи онҳоро мушоҳида мекард, бомуваффақият иҷро кард, Ҳамин тариқ, олими бузург, ки дар солҳои лашкаркашиҳои султон Маҳмуд ҳаёт ба сар бурда буд, дурнамои робитаҳои наздики мусулмонон ва ҳиндуҳоро дарк карда, дар баробари маводҳои дигар, барои онҳое, ки пас аз ин ва юришҳои минбаъда ба ин нимҷазира мерафтанд, барои ба низом даровардани сохторҳои давлатӣ дастурамали махсус омода кардааст.
Эҷодиёти ин олими бузург ба дараҷае самарбахш буд, ки ӯ зиёда аз 180 асар навиштааст, ки 22-тои онҳо то замони мо боқӣ мондаанд ва олимони муосир низ эътироф мекунанд, ки омӯзиши ҷуғрофӣ ва астрономии ӯро ба ғояи мавҷудияти қитъаҳои нави маскундор (Амрико) оварда расонд, ки баъд аз 450 сол кашф карда шуданд.
Таърихнигорӣ низ, ки дар давраи Сомониён аз Табарии машҳур оғоз ёфта, идома ёфт (Наршахӣ ва дигарон), дар ин давраи пас аз Сомониён идомаи мантиқии худро пайдо кард.
«Шоҳнома»-и безаволи Абулқосим Фирдавсии бузург, ки анъанаи чандинасраи шифоҳии гузаштагони халқи тоҷикро бори аввал муфассал ва ҳамаҷониба ба рӯйи қоғаз овардааст, дар ин рӯйхат мавқеи бахусус беҳамто дорад. Достони бунёдӣ, ки ҳам