Зеҳн
Ҷаҳони Тоҷикон

Агенти Зеҳнӣ · 2 ноябри 2026 · 335 саҳифа

Таърих
Аз аввал хондан

Вале ҳангоме, ки ҳокими мустақили Қарахониён Буритегин, ки дар соли 1046 унвони Тамгачхон Иброҳимро гирифт (бо қароргоҳаш дар Бухоро ва Самарқанд), пас муносибати ӯ бо рӯҳониёни анъанавӣ, ки дар ҳаёти ҳаррӯзаи аҳоли бартарияти мутлақ ба даст оварда буданд, наздик шуд ва, дар айни замон, мураккаб монд.
Таърихнигорон, ки ин минтақаи дугоникро (Варорӯд ва Хуросон) бодиққат таҳқиқ кардаанд, тамоюлҳои афзояндаи ифротгароӣ ва таҳаммулнопазириро дар аввал (Варорӯд) нисбат ба намояндагони илм қайд кардаанд. Ба унвони мисол, онҳо аз зиндагии шайхи бонуфуз, асосгузори тасаввуфи хуросонӣ Абусаид Майҳонӣ ёдовар мешаванд, ки дар оғози муборизаи шадиди худ бо султонҳои Ғазнавиён Салҷуқиён ба вай саҷда мекарданд. Ин шайх инчунин бо таҳаммулпазирии худ нисбат ба аҳли дониш машҳур шуда буд.
Шайх бо Абуалӣ Сино суҳбате дошт, ки пас аз он ӯ таъкид намуд: «он чизе, ки ман мебинам, ӯ медонад» ва файласуф дар ҷавоб гуфт: «Он чизе, ки ман медонам, ӯ мебинад». Ин муносибати фақеҳи маъруф бо файласуф, ки онро намояндагони рӯҳониёни суннатӣ бад медиданд (Низомулмулк таълими фалсафаро дар Низомия манъ кардааст), тавре ки муаррих қайд мекунад, аҷиб аст.
Он шайхҳое, ки Қарахониён бо онҳо ихтилоф доштанд, зоҳиран, ба ақидаи таърихнигорон, чунин хислати таҳаммулпазириро надоштанд .
Мувофиқи маълумоти муаррихони асрҳои миёна (Ибни Асир), Тамгачхон Иброҳим ҳокими парҳезгоре буд, ки бидуни тасдиқи фақеҳони исломӣ ягон чораи андозбандиро роҳандозӣ намекард.
Ҳатто чунин як ҳокими парҳезгор бо рӯҳониён бархӯрд дошт, ки дар натиҷа шайх, имом Абулқосими Самарқандӣ, сарфи назар аз

пешина
аз 335
навбатӣ