асосии тиҷорати ғуломдорӣ, ки пас аз таъсиси хилофати мутамаркази Аббосиён ва аморати мутамаркази Сомониён низ минбаъда дар он фаъолона ширкат варзиданд, ин ҷангҳо, ҳамлаҳо ва асир гирифтани аскарон буданд. Асирони ҷангӣ ба ғуломон табдил ёфта, дар бозорҳои васеъ аз Мисри дур то Варорӯд фурӯхта мешуданд. Аз аксари ин асирони ҳарбӣ, ки дар солҳои минбаъда ба хизмати горди сохторҳои давлатҳои гуногун мегузаштанд, давлатҳои ғуломон (мамлюкӣ) - аз давлати султон Маҳмуд Ғазнавӣ то давлати ғуломии (мамлюки) Миср таъсис дода буданд. Тибқи маълумоти В. В. Бартолд, аввалин асосгузори давлати Тулуниён дар Миср Тулун буда, аз қабилаи тоқузогуз, ки ба эҳтимоли зиёд ҳангоми ҳамлаи ин қабила дар Варорӯд (с. 820- 821, Табарӣ) аз тарафи амири Сомониён Нӯҳ ибни Асад, ҳокими вақти Самарқанд асир гирифта шуда, ба дарбори халифа Маъмун ҳамчун туҳфа фиристода шуда буд.
Коршиносон иттилоъ медиҳанд, ки дар байни оғузони кӯчманчӣ ва тоҷирони тоҷик (мусулмонон) амалияи мукаммали хушмуомилагии мусбат вуҷуд дорад. Дар байни онҳо як низоми хоси «меҳмоннавозӣ» (туркӣ “қӯноқ”) мавҷуд буд, ки шабеҳи низоми «проксенияи» Юнони қадимаро дошт. Вақте ки тоҷирон ба урдугоҳҳои бодиянишинии оғузҳо меомаданд, меҳмони фахрӣ маҳсуб меёфтанд. Ҳар як тоҷир дар назди дӯсти худ – «мизбон»
мемонд, ки ӯ барои «меҳмон» (туркӣ “қӯноқ”) як юртаи (чодарӣ) алоҳида месохт ва дар вақти будубошаш ӯро бо ғизо таъмин мекард. «Меҳмон», дар навбати худ, ба «мизбон» ва ҳамсараш тӯҳфаҳои гуногун тақдим мекард. Вақте ки худи оғузҳо ба аёдати дӯсти бумии (тоҷики) худ чун «меҳмон» меомаданд, ин амал такрор мешуд. Аз ин рӯ, тавре ки В. В. Бартолд таъкид менамояд: