1. 5. Тоҳириён: аз дастгирии хилофат то истиқлолият

Агар халифаҳои нахустини аббосӣ пас аз ҳалли вазифаҳои мушаххас ва ниятҳои худ, саркӯбиҳоро зидди намояндагони барҷастаи халқи тоҷик (Абумуслим ва Бармакиён) истифода мебурданд, аммо ворисони баъдии онҳо бинобар мавқеи ҳукмрон дар халифат пайдо намудани хуросониён ва варорӯдиён дигар наметавонистанд ҷойгоҳ ва хизматҳои онҳоро нодида гиранд. Дар мисоли муносибати халифа Маъмун (модараш эронӣ) нисбат ба Тоҳириён, мо ин сиёсати нави халифаҳоро дар амал мушоҳида менамоем. Онҳо таҷрибаи ҷазо додани ошкоро алайҳи мардуми Хуросонро бо амалҳои маккоронаи пинҳонӣ (заҳрдиҳӣ, фиристодани қотилон ва ғ.) иваз карданд.
Тибқи маълумоти В.В. Бартолд, аҷдоди Тоҳириён Розиқ маволии волии Систон Абумуҳаммад Талҳӣ б. Абдаллоҳи Хузоӣ буд, ки ӯ дар навбати худ ба ҳокими Хуросон Салм б. Зиёд (681- 683) тобеият дошт. Писари ӯ Мусъаб соҳиби шаҳри Фушанҷи Ҳирот буд ва дар таблиғи Аббосиён алайҳи Умавиён, ки котиби яке аз шарикони Абумуслим буд, фаъолона ширкат меварзид.
Пас аз ӯ, ин шаҳр бо навбат ба писараш Ҳусайн (814-815) ва наберааш Тоҳир мутааллиқ будааст.
Тоҳир на ҳамчун ҳокими ботаҷриба, балки мисли Абумуслим дар майдони ҷанг шуҳрат пайдо кард. Ӯ дар ҷанг зидди набераи собиқ волии Хуросон Рофеъ ибни Лайс, ки бар зидди халифаи Бағдод исён бардошта буд, ҷасорат ва роҳбарии ҳарбӣ нишон додааст. Шояд аз ҳамин сабаб буд, ки ӯро соли 811 сарлашкари артиши хурди волии Хуросон Маъмун таъйин карданд, ки бояд ҳуҷуми артиши халифаро ба Хуросон пешгирӣ кунад. Дар он замон, қароргоҳи ҳокими Хуросон шаҳри Марв буд, ки аз он ҷо ӯ бо халифа, ки савганди интиқоли қудратро ба