Замимаҳо — идома 3

Замимаи 27

ЧОПХОНАИ РУБЛҲОИ ҚАЛБАКӢ

Дар Фаронса охири асри XVIII додани нуқра ба ивази бонкнотаҳо қатъ карда шуд. Дере нагузашта императори Фаронса — Наполеон, ки орзуи вайронкунии суботи молиявии Русияро дошт, чун қалбакикор ном баровард. Ӯ дар шаҳри Париж чопхонае сохт, ки дар он ҳунармандон рублҳои қалбакӣ чоп мекарданд. Ин рублҳо сифатан аз рублҳои аслии русӣ беҳтар буданд ва бо ҳамин сабаб ҳам баъдан шинохта шуданд. Истифодаи рублҳои қалбакӣ низ тартиби хоса дошт. Фаронсавиҳои миннатдор ин пулҳоро ба ивази ғизову молҳои дигар ба савдогарони рус медоданд. Ҳангоми гурез аз Маскав «Артиши бузург» захираҳои ин пулҳоро бо худ мебурд ва аскарони сармозада онҳоро оташ зада гарм мешуданд. Қисме аз ин пулҳо муҳлати дароз дар муомилоти Русия буданду ба пешрафти иқтисодиёташ халал мерасониданд.

Замимаи 28

ҶАЗО БАРОИ ТАҲЛИЛИ МОЛИЯВИИ НОДУРУСТ

Таҳлилу баҳодиҳии нодуруст метавонад боиси зарари ширкати фаъолияташ таҳлилшуда гардад.

Судбозӣ байни консерни LVMH ва ширкати Morgan Stanley ба итмом расид. Додгоҳи шаҳри Париж ширкати Morgan Stanley-ро вазифадор кард, ки ба ширкати LVMH 30 млн. евро ҷарима диҳад.

Консерни LVMH, ки ба он ширкатҳои номдори Givenchy, Kenzo, Christian Dior ва ғайраҳо шомиланд, 14 моҳ пеш ба додгоҳ муроҷиат карда буд. Сабаби он натиҷабардории «нодурусти» таҳлилгари ширкати Morgan Stanley, ҷаноби Клер Кнет, дар соли 1999 буд. Ҳуқуқшиносони консерни LVMH тасдиқ мекарданд, ки барқасдона баҳои манфӣ додан ба вазъи молиявии консерн боиси ба он ҳамроҳ нашудани ширкати Gucci гардид. Илова ба ин, LVMH ҷавобгарро ба баҳодиҳии нодурусти саҳмияҳои консерн айбдор кард.

Судя Жильбер Косте гуфт: «Хатоҳои ҷиддии Morgan Stanley нисбати LVMH боиси зарари калони маънавӣ, моддӣ ва имиҷии консерн гардидаанд, ки бояд барқарор карда шаванд». Маблағи дар аввал талабкардаи консерн 100 млн. евроро ташкил медод, вале додгоҳ танҳо қисме аз онро қонеъ гардонид.

Замимаи 31

ШАКЛИ НАМУНАВИИ ШАРТНОМАИ ҚАРЗӢ

Шартномаи қарзӣ

Макони бастани шартнома: ш. Душанбе

Бонки тиҷоратии «Зироатбонк», баъдан «Бонк», дар шахси Салим Ҳайратзод, ки дар асоси Оинномаи Бонк ва қонунҳои мавҷуда амал мекунад, аз як ҷониб ва ҷамъияти саҳҳомии «Оламоро», баъдан «Қарздор», дар шахси Маъруфи Сайёд, ки дар асоси оинномаи корхона ва қонунҳои мавҷуда амал мекунад, аз ҷониби дигар, оид ба масъалаи зерин шартнома бастанд:

1. Мақсади шартнома

1.1. Мувофиқи ин шартнома Бонк уҳдадор мешавад, ки маблағи __ сомониро ба муҳлати __ ба Қарздор диҳад. Қарздор уҳдадор мешавад, ки қарзи гирифташуда ва фоизи онро бо тартиб ва дар муҳлати дар шартнома нишондодашуда баргардонад.

1.2. Қарз барои ________ (масалан, хариди таҷҳизот) дода мешавад.

1.3. Барои баҳисобгирии қарзи додашуда Бонк барои Қарздор ҳисоби қарзии ________-ро мекушояд.

1.4. Қарздор уҳдадор мешавад, ки ҳангоми истифодаи қарз қоидаҳои зерини қарздиҳиро риоя кунад: муҳлатнокӣ, баргардандагӣ, мақсаднокӣ, пулакӣ ва таъмин будани қарз.

2. Уҳдадориҳои ҷонибҳо

2.1. Бонк уҳдадор мешавад:

2.1.1. Бо тартиб ва дар муҳлати дар шартнома нишондодашуда қарз диҳад.

• Маблағи қарз: ________

• Таърихи додани он: ________

  2.1.2. Ба Қарздор оид ба иҷрои ин шартнома машварат диҳад.

2.2. Уҳдадориҳои Қарздор:

2.2.1. Қарзро дар муҳлати на дертар аз ________ бо роҳи ба ҳисоби қарзӣ гузаронидани пул ё супоридани пули нақд баргардонад.

2.2.2. Фоизҳои қарзро мувофиқи мизон ва шартҳои дар шартнома муайяншуда пардохт менамояд.

2.2.3. Бозгашти қарзи гирифташуда ва фоизи онро бо тартибу шартҳои дар шартнома муайяншуда таъмин менамояд.

2.2.4. Ба Бонк оид ба дигар шудани суроғаи ҷойи зист, кор, ном ва ҳолатҳои дигар, ки ба иҷрои уҳдадориҳои шартномавӣ таъсир мерасонанд, дар давоми 3 рӯз хабар медиҳад.

3. Нархи қарз ва тартиби ҳисоби он

3.1. Илова ба баргардонидани қарзи гирифташуда Қарздор уҳдадор мешавад, ки ба Бонк маблағҳои зеринро пардохт намояд:

3.1.1. Барои истифодаи қарз дар муҳлати дар шартнома муайяншуда ____% солона.

3.1.2. Барои истифодаи қарз берун аз муҳлати шартномавӣ ____% солона. Ин мизон барои вақти аз муҳлати баргардонидани қарз мувофиқи шартнома то таърихи аслии баргардонидани он истифода мешавад.

3.2. Фоизи қарз аз ҷониби Бонк ҳисоб карда шуда, бо талаби Қарздор тартиби ҳисобкунӣ ба он пешниҳод мешавад. Ҳангоми муайян кардани маблағи фоиз миқдори рӯзҳои сол мутобиқан 365 ё 366 ва миқдори рӯзҳои моҳ аз рӯи миқдори аслии онҳо истифода мешавад.

3.3. Дар ҳолати тағйир ёфтани шартҳои ташкили захираҳои қарзӣ, вобаста ба тағйири қонунҳои мавҷуда, тағйири шартҳои Бонки миллӣ (дигар шудани мизони фоизи қарзҳои он, мизони захираҳои ҳатмӣ дар Бонки миллӣ, меъёрҳои дигари ҳатмӣ) Бонк ҳуқуқ дорад якҷониба мизони фоизи қарзи мувофиқи моддаи 3.1 ҳамин шартнома додашударо тағйир дода, дар давоми на дертар аз 5 рӯз ба Қарздор хабар диҳад. Қарздор ҳуқуқ дорад шартҳои нави шартномаро қабул намояд ва ё қарзу фоизи онро пеш аз муҳлат баргардонад. Дар ин ҳолат фоиз танҳо барои муҳлати истифодаи аслии қарз ҳисоб карда мешавад.

4. Тартиби пардохт

4.1. Бонк қарзро ба Қарздор дар муҳлати дар моддаи 2.1.1 ҳамин шартнома нишондодашуда бо роҳи ба суратҳисоби он гузаронидани пул ва ё бо пули нақд аз кассаи бонк медиҳад.

4.2. Қарзи додашуда дар муҳлати дар моддаи 2.2.1 ҳамин шартнома пешбинишуда баргардонида мешавад.

4.3. Пардохти фоиз барои истифодаи қарз аз ҷониби Қарздор таърихи 21-и ҳар моҳ, вале на дертар аз рӯзи охирини моҳ, амалӣ мешавад.

4.4. Баргардонидани қарз ба ҳисоби қарзии №__ ва фоиз барои истифодаи он ба ҳисоби №__ бо роҳҳои зерин амалӣ мешавад:

— пардохти пул аз суратҳисоби Қарздор дар асоси супоришномаи хаттии он;

— интиқоли воситаҳои пулии Қарздор ба воситаи муассисаҳои алоқа ва ё муассисаҳои дигари қарзӣ;

— супоридани пули нақд аз ҷониби Қарздор ба кассаи Бонк дар асоси ордери кассавии даромад (приходный кассовый ордер);

— бо роҳҳои дигари дар қонунҳои мавҷудаи Тоҷикистон қабулшуда.

4.5. Қарздор ҳуқуқ дорад баъди хабардор кардани Бонк пештар аз як рӯзи корӣ уҳдадориҳои худро пеш аз муҳлат иҷро намояд.

4.6. Дар ҳолати зиёда аз 10 рӯз пардохт накардани қарзу фоизи он бо тартиби дар шартнома нишондодашуда Бонк ҳуқуқ дорад яктарафа пеш аз муҳлат баргардонидани қарзу фоизҳои дахлдорро талаб кунад.

4.7. Дар ҳолатҳои аз ҷониби қонунҳои амалкунанда пешбинишуда Қарздор ҳуқуқ дорад иҷрои уҳдадориҳои қарзии дар шартнома нишондодашударо ба шахси сеюм вогузор намояд.

4.8. Дар ҳолати пайдо шудани қарзи сари вақт баргардониданашуда (просроченная задолженность) аз ҳисоби қарзи асосӣ ва фоизи он, маблағҳои аз ҷониби Қарздор ё шахси сеюм пардохтшуда новобаста аз хоҳиши онҳо аввал барои пӯшонидани қарзҳои фоизӣ (проценты за пользование кредитом), баъдан барои баргардонидани қарзи додашуда равона мешаванд.

5. Назорати бонкӣ

5.1. Дар рафти қарздиҳӣ Бонк истифодаи мақсадноки қарз ва таъминнокии (гарави) онро назорат мекунад.

6. Таъминнокии қарз

6.1. Қарзи дар асоси ин шартнома додашуда бо ________ (масалан, амвол, замонат, кафолатномаи бонк) таъмин шудааст.

7. Ҷавобгарии тарафҳо

7.1. Дар ҳолати иҷро накардан ва ё нопурра иҷро кардани уҳдадориҳои дар ин шартнома қайдшуда тарафҳо бо тартиби дар қонунҳои амалкунанда пешбинишуда ҷавобгаранд.

7.2. Дар ҳолати вайрон кардани муҳлати пардохти фоизҳо Қарздор ба Бонк дар ҳаҷми 0,5%-и маблағи пардохтнашуда барои ҳар рӯзи аз муҳлат дер додани он ҷарима медиҳад.

7.3. Баргардонидани қарзу фоизи он аз ҷониби Қарздор дар ҳама ҳолат, аз он ҷумла дар ҳолатҳои аз он новобаста, ҳатмӣ аст.

8. Муҳлати амали шартнома

8.1. Ин шартномаи қарзӣ баробари имзо шудани он расмӣ гардида, то пурра баргардонидани қарзу фоизи он амал мекунад.

8.2. Тағйир додан, бекор кардан ва ё дароз намудани муҳлати шартнома, ба ғайр аз ҳолатҳои дар он нишондодашуда, дар асоси шартномаи иловагӣ ба расмият дароварда мешавад.

9. Муқаррароти ниҳоӣ

9.1. Даъвоҳои ҳангоми иҷрои ин шартнома пайдошуда аз ҷониби додгоҳ мутобиқ ба қонунҳои амалкунанда ҳал карда мешаванд.

9.2. Дар ҳама ҳолатҳои дигари дар ин шартнома пешбининашуда тарафҳо ба қонунҳои амалкунанда такя мекунанд.

9.3. Ҳама харҷҳои ба бастани ин шартнома вобаста аз ҷониби Қарздор пардохт мешаванд.

9.4. Шартномаи мазкур дар ду нусха тартиб дода шудааст, ки ҳар ду қувваи ҳуқуқии якхела дошта, баъди имзо ҳар ду ҷониб як нусха аз онҳоро нигоҳ медоранд.

10. Суроға, ҳисобҳои бонкӣ ва имзои ҷонибҳо

Бонк: ____________________

Қарздор: ____________________

Замимаи 32

«ҚАРЗИ ТАБАРӢ»

Порворӣ бо ваъдаи ба гарав гузоштани табараш ва баъди се моҳ баргардонидани маблағи дучанд, аз мулёвӣ 10 сомонӣ қарз мегирад. Ҳангоми аз ҳавлӣ баромадани порворӣ, мулёвӣ мегӯяд:

— Ист, фикре ба сарам омад. Охир барои ту баъди се моҳ якбора баргардонидани 20 сомонӣ мушкил мешавад, магар беҳтар نیست, ки нисфашро ҳозир бидиҳӣ?

Порворӣ розӣ шуда, 10 сомонии гирифтаашро ба мулёвӣ бармегардонад.

Баъдан ӯ дар роҳ ба хонааш фикр мекунад:

— Аҷоиб. Пул надорам, табар ҳам, болои он 10 сомонӣ қарздор шудам. Аз ҳама аҷибаш ин, ки дар ин кор хатоеро намебинам.

Аз муаллиф: Хатоӣ дар чист?

Ҷавоб ба суоли муаллиф:

Хатоӣ дар он аст, ки Порворӣ 10 сомонии аслан аз Мулёвӣ қарзгирифтаашро (ки ҳоло пули худаш набуд) ҳамчун пардохти нисфи қарзи оянда (10 сомонӣ аз 20 сомонӣ) бозпас дод. Дар натиҷа, ӯ 10 сомонии қарзи авваларо гирифта натавонист ва табараш низ дар гарав монд, аммо уҳдадории баъди 3 моҳ додани 10 сомонии дигар бар дӯшаш боқӣ монд.

Замимаи 33

ҶАВОНМАРДӢ ВА АХЛОҚИ МУБОРАК

Рӯзе ҳазрати Муҳаммад (с) дар миёни саҳобагон нишаста суҳбат доштанд. Ногоҳ Зайд ибни Саъна, ки аз донишмандони яҳуд буд, дохили масҷид шуда, сафҳои саҳобагонро убур карда, ба назди Расули Акрам (с) омад. Сипас густохона домани либоси мубораки он ҳазратро гирифта, ба ин тарафу он тараф кашиду фарёд баровард:

— Қарзи маро адо кун, эй Муҳаммад (с)! Шумо, қабилаи Банӣ Ҳошим, дар адо кардани қарз ваъдаи дуруст надоред (яъне, ваъдахилофед).

Ӯ ин суханонро дар ҳоле гуфт, ки замони ваъдаи пардохти пул пурра нашуда, то муҳлати ваъдашуда чанд рӯзи дигар боқӣ монда буд.

Ҳазрати Умар ибни Хаттоб (р), ки он ҷо ҳозир буд, хашмнок шуда, шамшерро аз ғилоф кашид ва аз Расулуллоҳ (с) иҷозати қатли ӯро хост. Ҳазрати Муҳаммад (с) ба Умар (р) гуфтанд:

— Мо туро ба ин даъват накардаем, ки ҳар кас гуноҳе кард, ба қувваи қаҳр мутавассил шавӣ (яъне, қаҳру ғазабро ба кор барӣ). Ту мебоист ба ин кас (яҳудӣ) ба хубӣ фаҳмонӣ, ки қарзашро муаддабона талаб намояд.

Яҳудӣ, ки ин ҳама мулоимат ва ҷавонмардии Расулуллоҳро (с) мушоҳида мекард, чунин гуфт:

— Эй Муҳаммад (с), қасам ба Худое, ки туро ба ҳақ фиристодааст, ман наёмадам, ки аз ту қарзи худро талаб кунам, балки барои имтиҳон кардани ахлоқи ту омадаам ва ман медонам, ки ваъдаи мо ҳанӯз пурра نشدهаст. Лекин ман тамоми авсофи писандида ва ахлоқи ҳасанаи туро дар Таврот хонда будам. Ҳамаи онҳоро дар ахлоқу зиндагии ту дида будам, фақат як сифат носанҷида монда буд. Ман боре таҷриба накарда будам, ки дар ҳолати ғазаб худро идора карда метавонӣ ё نه? Ҳоло бароям равшан шуд, ки дар вақти шиддати ҷаҳли ҷоҳилон ҳилм (мулоиматӣ) ва ҷавонмардият афзуда мешавад. Мехоҳам ба ман калима арза кунӣ, то мусулмон шавам.

Ҳамин тавр, яҳудӣ мафтуни ахлоқи ҳамидаи Расулуллоҳ (с) гашта, ба саффи мусулмонон пайваст.

Замимаи 34

ИСТИФОДА АЗ ҲОЛАТИ МУСОИД

Шаҳри Сюрих, Швейтсария. Марде ба бонки тиҷоратӣ омада хоҳиш мекунад, ки ба ӯ 100 франк (баробар ба 70 доллари амрикоӣ) қарзи яксола диҳанд. Корманди бонк мегӯяд, ки мувофиқи қоидаи бонки онҳо қарзгиранда бояд гарави боэътимод дошта бошаду онро дар бонк нигоҳ дорад. Мард эълон мекунад, ки ӯ тайёр аст мошини сабукрави худро чун гарави қарз дар бонк монад. Корманди бонк розӣ шуда, ба он мард қарз медиҳад.

Баъди як сол, ҳангоми баргардонидани қарзу фоизи он, корманди бонк аз ӯ мепурсад:

— Барои чӣ шумо, ки соҳиби чунин мошини қиматбаҳоед, аз бонки мо қарзи ночизе гирифтед?

Мард ҷавоб медиҳад:

— Ман сафари яксолаи хориҷӣ доштам ва барои нигоҳ доштани мошинам аз бонки шумо дида дигар ҷойи муносибу арзонтаре наёфтам.

Аз муаллиф: Дар ҳақиқат иҷораи ҷойи нигаҳдошти мошин дар шаҳрҳои аврупоӣ моҳе то 200 евроро (баробар ба 300 доллари амрикоӣ) ташкил медиҳад. Агар онро дар кӯчаҳои марказӣ монед, нарх боз ҳам қиматтар аст. Масалан, нархи якрӯзаи нигаҳдошти мошин дар кӯчаҳои марказии шаҳри Брюссел 12 евро мебошад.

Акнун бармегардем ба муносибати қарзии болоӣ.

Агар фоизи қарз ба 4% баробар бошад, марди зирак барои нигаҳдошти мошинаш моҳе 0,33 франк (баробар ба 0,23 доллари амрикоӣ) додаасту халос.

Замимаи 35

ҲИКОЯТИ ВАЗЪИ ЧОВИ НОМУБОРАК ВА ХАЛАЛҲО, КИ БАД-ОН САБАБ ДАР МАМОЛИК ЗОҲИР ШУД

Садруддин ва баъзе умаро аҳёнан дар боби чов, ки дар вилояти Хитой равон аст, ва ба тадбиру тарвиҷи он дар ин вилоёт баҳсею андешае мекарданд ва он қазияро дар бандагии ҳазрат арза доштанд. Гайхоту сурати он ҳол аз Пӯлодчингсонғ истикшоф фармуд (пурсид). Тақрир кард (Пӯлод гуфт), ки чов коғазе аст, ки тамғо (мӯҳр)-и подшоҳ бар он ҷо аст ва дар тамомати Хитой ба ҷои дирами маскук (сикказадашуда) меравад...

Гайхоту чун подшоҳе бағоят сахӣ (аслан исрофкор) буд ва бахшиш ба ифрот мекард ва моли олам ба ҷуди ӯ вофӣ набуд (яъне агар моли олам дар ихтиёраш мебуд, ҳамаро ба боди фано медод), он қазияро мустаҳсандонист (яъне пули коғазӣ маъқулаш шуд). Ва Садруддин мехост, ки дар мамолик вазъе ниҳад, ки дигарон накарда бошанд, бад-он восита дар он боб саъйи тамом менамуд... Ярлиғ (фармони подшоҳ) шуд, ки ба зудӣ онро тамом кунанд.

Ва одинаи бистуҳафтуми шаъбон (мутобиқ ба 23 июли 1294) Оқбуқо ва Тағочор ва Садруддин ва Тамочииноқ ба ҷиҳати иҷрои чов ба ҷониби Табрез равон шуданд.

Ва понздаҳуми рамазон (14 август) он ҷо расиданд ва ярлиғ расониданд ва чови бисёр тартиб карданд. Ва рӯзи шанбе нуздаҳуми шавволи санаи салоса ва тисъина ва ситтумиа (соли 693, мутобиқ ба 13 сентябри соли 1294) дар шаҳри Табрез чов берун оварданд ва равон карданд (яъне чов ба муомилот бароварда шуд).

Ва фармон чунон буд, ки ҳар офарида, ки наситонад, дарҳол ӯро ба ёсо (қатл) расонад.

Як ҳафта аз бими шамшер меситониданд, аммо ба ивази он зиёдат чизе ба касе намедоданд. Ва бештари мардуми Табрез аз роҳи изтирор (тиҳидастӣ) сафар ихтиёр карданд ва ақмишаву ағзияро (либосу хӯроквориро) аз рӯи бозор баргирифтанд, чунонки ҳеҷ чиз ёфт набуд. Ва мардум ба ҷиҳати мева хӯрдан паноҳ ба боғҳо бурданд. Ва шаҳре чунон анбӯҳ (серодам) аз мардум холӣ шуд ба куллӣ. Ва рунуду авбош ҳар киро дар кӯчаҳо меёфтанд, бараҳна мекарданд. Ва корвон аз он ҷо мунқатеъ (канда) шуд.

Ва рунуд (авбош, роҳзанон) ба шаб ба сари кӯчаҳои боғ камин кардандӣ ва агар мискине харворе ғалла ё сабаде мева ба ҳилат ба даст оварда будӣ, то ба хона барад, онро аз вай меситониданд ва агар монеъ шудӣ, гуфтандӣ: «Бифурӯш ва баҳои он чови муборак биситон ва бинамой, ки аз куҷо харидӣ». Бар ҷумлаи халқ дар он бало гирифтор шуда буданд ва мискинон даст ба дуо бардошта...

Ва дар гӯшаҳо атъима (таомҳо)-ро ба зар мефурӯхтанд ва боз халқеро бад-он баҳона бикуштанд ва муомилоту тамғоҳо ба куллӣ барафтод. Ва рӯзе дарвеше бар сари бозор инони Садруддинро бигирифт ва гуфт:

Бӯи ҷигари сӯхта олам бигирифт,

*> Гар нашнидӣ, зиҳӣ димоғе, ки турост!

Садруддин ба таъсири он сухан... ярлиғ ҳосил кард, ки муомилоти атъима ба зар кунанд. Бад-он сабаб мардум далер шуданд ва зоҳиран муомилат ба зар мекарданд. Ва бад-он восита ғоибон рӯй ба шаҳр ниҳоданд ва ба андак замон боз маъмур (обод) шуд.

Ва оқибатуламр, кори чов ба ҷое нарасид ва тарки он гирифтанд ва халоиқ аз он заҳмат халос ёфтанд.