Сиррози ҷигар аз чӣ пайдо мешавад ва нишонаҳои аввалинаш кадомҳоянд?
Сиррози ҷигар яке аз бемориҳои ҷиддӣ ва музмини ҷигар ба шумор меравад, ки дар натиҷаи осебҳои тӯлонии ин узв ба вуҷуд меояд. Ҳангоми ин беморӣ ҳуҷайраҳои солими ҷигар тадриҷан осеб дида, ҷойи онҳоро бофтаҳои сахти пайвандӣ (бофтаҳои хадшадор) мегиранд. Дар натиҷа сохтори табиии ҷигар тағйир ёфта, фаъолияти муқаррарии он халалдор мегардад.
Ҷигар яке аз узвҳои ҳаётан муҳими инсон буда, дар тоза кардани хун аз моддаҳои зараровар, истеҳсоли сафедаҳои зарурӣ, ҳазми равғанҳо ва танзими мубодилаи моддаҳо нақши муҳим дорад. Аз ин рӯ, вайрон шудани фаъолияти он метавонад ба тамоми организм таъсири манфӣ расонад.
Сабабҳои пайдоиши сиррози ҷигар
Сиррози ҷигар асосан дар натиҷаи гепатитҳои музмини вирусии B, C ва D, истеъмоли тӯлонии машруботи спиртӣ, бемориҳои мубодилаи моддаҳо ва бемории чарбии ҷигар пайдо мешавад.
Бемории чарбии ҷигар бештар дар шахсони гирифтори фарбеҳӣ, диабети қанд ва ихтилоли мубодилаи моддаҳо мушоҳида мегардад. Дар баъзе ҳолатҳо ҷамъшавии равған дар ҷигар боиси илтиҳоб ва осеб дидани ҳуҷайраҳои он шуда, тадриҷан ба фиброз ва баъдан ба сирроз оварда мерасонад.
Ҳамчунин, сирроз метавонад дар натиҷаи бемориҳои аутоиммунии ҷигар, бемориҳои роҳҳои талха, баъзе бемориҳои ирсӣ ва таъсири тӯлонии баъзе доруҳо ба вуҷуд ояд.
Бояд гуфт, ки сиррози ҷигар танҳо бемории шахсони истеъмолкунандаи машрубот нест. Ҳатто одамоне, ки ҳеҷ гоҳ машрубот истеъмол накардаанд, метавонанд ба ин беморӣ гирифтор шаванд.
Нишонаҳои аввалини сиррози ҷигар
Яке аз хатарҳои асосии сиррози ҷигар дар он аст, ки беморӣ дар марҳилаҳои аввал метавонад бе ягон нишонаи равшан инкишоф ёбад. Бисёр одамон муддати дароз аз бемории худ хабар надоранд ва танҳо ҳангоми гузаронидани ташхиси тиббӣ аз он огоҳ мешаванд.
Бо вуҷуди ин, дар баъзе беморон нишонаҳои зерин мушоҳида мегарданд:
-
Хастагӣ ва эҳсоси сустии доимӣ;
-
Кам шудани иштиҳо ва вазни бадан;
-
Дилбеҳузурӣ ва нороҳатӣ дар меъда;
-
Эҳсоси вазнинӣ ё дард дар қисми рости болои шикам;
-
Хориши пӯст;
-
Кам шудани қувваи мушакҳо ва эҳсоси беҳолӣ.
Бо пешрафти беморӣ нишонаҳои ҷиддитар, аз қабили зард шудани пӯст ва сафедии чашмҳо, варами пойҳо, ҷамъ шудани моеъ дар шикам (ассит), зуд пайдо шудани кабудшавии пӯст ва хунравӣ ба назар мерасанд.
Дар марҳилаҳои вазнин сирроз метавонад боиси хунравӣ аз рагҳои васеъшудаи сурхрӯда, халалдор шудани фаъолияти мағзи сар ва норасоии ҷигар гардад.
Аз ин рӯ, ҳангоми пайдо шудани чунин нишонаҳо сари вақт ба табиб муроҷиат кардан зарур аст.
Сиррози ҷигар чӣ гуна ташхис карда мешавад?
Барои муайян кардани сиррози ҷигар табиб ҳолати бемор, таърихи бемориҳои қаблӣ ва натиҷаҳои ташхисҳои лабораториву дастгоҳиро ба назар мегирад.
Одатан ташхиси хун барои муайян кардани билирубин, ферментҳои ҷигар, албумин, нишондиҳандаҳои лахташавии хун ва вирусҳои гепатит гузаронида мешавад.
Ҳамчунин, ташхиси ултрасадоӣ (УЗИ) ва эластографияи ҷигар, ки дараҷаи сахтшавии бофтаҳои онро муайян мекунад, истифода мешаванд. Дар баъзе ҳолатҳо барои аниқ кардани ташхис таҳқиқоти иловагӣ зарур мегардад.
Оё сиррози ҷигар табобатшаванда аст?
Сиррози ҷигар бемории ҷиддӣ мебошад, аммо ин маънои онро надорад, ки барои бемор дигар роҳи табобат вуҷуд надорад.
Имрӯзҳо усулҳои муосири тиббӣ имкон медиҳанд, ки сабабҳои пайдоиши беморӣ муайян ва табобат карда шуда, пешрафти он суст ё дар баъзе ҳолатҳо боздошта шавад.
Масалан, агар сирроз дар натиҷаи гепатити вирусӣ пайдо шуда бошад, табобати зиддивирусӣ метавонад осеби минбаъдаи ҷигарро кам кунад. Дар беморони гирифтори бемории чарбии ҷигар назорати вазни бадан, диабети қанд ва дигар ихтилолҳои мубодилаи моддаҳо аҳамияти калон дорад.
Қатъи пурраи истеъмоли машрубот, ғизои мувофиқ, назорати мунтазами тиббӣ ва табобати оризаҳо низ барои нигоҳ доштани фаъолияти ҷигар муҳим мебошанд.
Бо вуҷуди ин, бофтаҳои хадшадори ҷигар на ҳамеша пурра барқарор мешаванд. Дар ҳолатҳои вазнин, вақте ки ҷигар дигар вазифаҳои худро ба таври кофӣ иҷро карда наметавонад, пайвандсозии ҷигар метавонад роҳи асосии табобат бошад.
Табобати сиррози ҷигарро табибони гепатолог ва гастроэнтеролог анҷом медиҳанд. Тарзи табобат вобаста ба сабаби беморӣ, дараҷаи осеби ҷигар ва вазъи умумии бемор интихоб карда мешавад.
Оё сиррози ҷигар ба саратон табдил меёбад?
Қобили зикр аст, ки сиррози ҷигар худ бемории саратонӣ нест. Он осеби музмини ҷигар буда, бо тағйир ёфтани сохтори бофтаҳои ин узв алоқаманд мебошад.
Аммо сирроз яке аз омилҳои муҳими хатари пайдоиши саратони аввалияи ҷигар, махсусан карсиномаи гепатоселлюлярӣ, ба ҳисоб меравад.
Ин маънои онро надорад, ки ҳар шахси гирифтори сирроз ҳатман ба саратони ҷигар гирифтор мешавад. Бо вуҷуди ин, эҳтимоли пайдоиши саратон дар чунин беморон нисбат ба одамони дорои ҷигари солим бештар аст.
Аз ҳамин сабаб, беморони гирифтори сирроз бояд таҳти назорати мунтазами табиб қарор гиранд. Барои бисёре аз ин беморон ташхиси ултрасадоии ҷигар ва таҳлили алфа-фетопротеин (AFP) ҳар шаш моҳ тавсия дода мешавад. Ин имкон медиҳад, ки тағйироти шубҳанок дар марҳилаҳои аввал ошкор карда шаванд.
Пешгирӣ аз табобат беҳтар аст
Барои кам кардани хатари сиррози ҷигар пешгирии гепатитҳои вирусӣ, аз ҷумла эмгузаронӣ бар зидди гепатити B, худдорӣ аз истеъмоли машрубот, нигоҳ доштани вазни солим, назорати диабети қанд ва парҳез аз истифодаи худсаронаи доруҳо аҳамияти калон доранд.
Шахсоне, ки ба гепатитҳои музмин, бемории чарбии ҷигар ё дигар бемориҳои ҷигар гирифторанд, бояд мунтазам аз муоинаи тиббӣ гузаранд.
Муҳимтар аз ҳама, набояд фаромӯш кард, ки сиррози ҷигар метавонад солҳои зиёд бе нишонаҳои равшан пеш равад. Ташхиси саривақтӣ, табобати дуруст ва риояи тавсияҳои табиб имконият медиҳанд, ки пешрафти беморӣ суст гардад, оризаҳои вазнин пешгирӣ шаванд ва сифати зиндагии бемор беҳтар шавад.




