Зеҳн

СИСТЕМАИ АСАБ ВА ИДОРАКУНИИ ҲАРАКАТҲОИ ИНСОН

9 ноябри 2026 · 12 дақиқа хондан

ЗЕ
Зеҳн9 ноябри 2026 · 12 дақиқа хондан

Ҳаракат яке аз равандҳои муҳим ва мураккаби фаъолияти организми инсон мебошад. Ҳар як ҳаракати мо, аз қадам задану навиштан то нигоҳ доштани мувозинат ва иҷрои амалҳои нозук, бо иштироки қисмҳои гуногуни системаи асаб амалӣ мегардад.

Дар идоракунии ҳаракатҳо қишри сармағз, сохторҳои зерқишрӣ, майнача, танаи мағз ва ҳароммағз иштирок мекунанд. Ин сохторҳо бо ҳам робитаи зич дошта, фаъолияти мушакҳо, ҳамоҳангии ҳаракатҳо ва нигоҳ доштани ҳолати баданро таъмин менамоянд.

Барои омӯзиши механизми ҳаракат фаъолияти системаи асабро шартан ба се бахши асосӣ ҷудо кардан мумкин аст:

  1. Назорати ҳаракатҳо тавассути қишри сармағз ва ҳароммағз.

  2. Иштироки сохторҳои зерқишрӣ дар танзими ҳаракатҳо.

  3. Нақши майнача дар ҳамоҳангии ҳаракатҳо ва нигоҳ доштани мувозинат.

Сохторҳои зерқишрии мағз ва вазифаҳои онҳо

Сохторҳои зерқишрӣ маҷмӯи сохторҳои асабие мебошанд, ки дар зери қишри сармағз ҷойгир шудаанд.

Дар танзими ҳаракатҳо махсусан ҳастаҳои базалӣ аҳамияти калон доранд. Ба шабакаи фаъолияти онҳо ҳастаҳои думдор, путамен, кураи сафед, ҳастаҳои зери таламус ва моддаи сиёҳ дохил мешаванд.

Ҳастаи сурх низ дар танзими ҳаракатҳо иштирок мекунад, аммо он ба ҳастаҳои базалӣ не, балки ба сохторҳои танаи мағз мансуб аст.

Дар таснифоти анъанавии неврологӣ сохторҳои зерқишрии ҳаракатиро ба системаи стриарӣ ва паллидарӣ ҷудо мекунанд.

Фаъолияти ин системаҳо бо ҳам алоқаманд буда, ба оғоз, интихоб, танзим ва боздории ҳаракатҳо таъсир мерасонад.

Дар тибби муосир фаъолияти ҳастаҳои базалӣ тавассути шабакаҳои мураккаби асабӣ, аз ҷумла роҳҳои мустақим, ғайримустақим ва гипермустақим шарҳ дода мешавад.

Ҳангоми осеб дидани ин сохторҳо метавонад камҳаракатӣ, сахтии мушакҳо, ларзиш ё ҳаракатҳои ғайриихтиёрӣ пайдо шавад.

Гиперкинезия ва намудҳои он

Гиперкинезия ҳаракатҳои зиёдатӣ ва ғайриихтиёрие мебошанд, ки дар натиҷаи ихтилоли танзими ҳаракат ба вуҷуд меоянд.

Ин ҳаракатҳо метавонанд дар дасту пой, рӯй, гардан ё тамоми бадан мушоҳида шаванд.

Намудҳои асосии ҳаракатҳои гиперкинетикӣ инҳоянд:

Атетоз. Ҳаракатҳои суст, печутобхӯранда ва ғайриихтиёрӣ мебошанд, ки бештар дар ангуштони дасту пой мушоҳида мешаванд. Чунин ҳаракатҳо ба хазидани кирм монанданд.

Тикҳо. Ҳаракатҳо ё садоҳои ногаҳонӣ, кӯтоҳ ва такроршаванда мебошанд. Масалан, зуд-зуд мижа задан, ҷунбонидани сар ё кашиш додани мушакҳои рӯй.

Хорея. Ҳаракатҳои номунтазам, зуд ва ғайриихтиёрие мебошанд, ки аз як қисми бадан ба қисми дигар мегузаранд. Баъзан ин ҳаракатҳо ба амалҳои ихтиёрии инсон монанд мешаванд.

Дистония. Ихтилоли ҳаракатест, ки бо кашишхӯрии давомдор ё такроршавандаи мушакҳо зоҳир мегардад. Он метавонад боиси печутоб хӯрдани дасту пой, гардан ё тана ва пайдо шудани ҳолатҳои ғайримуқаррарии бадан шавад.

Гемибаллизм. Ҳаракатҳои шадид, васеъ ва партоишмонанди дасту пой мебошанд, ки одатан дар як тарафи бадан пайдо мешаванд.

Миоклония. Кашишхӯрии ногаҳонӣ ва кӯтоҳи мушак ё гурӯҳи мушакҳо мебошад. Он метавонад дар даст, пой, рӯй ё тана мушоҳида шавад.

Ҳаракатҳои гиперкинетикӣ метавонанд дар натиҷаи бемориҳои ирсӣ, осеби мағз, баъзе доруҳо ва дигар ихтилолҳои неврологӣ пайдо шаванд.

Синдроми паркинсонизм ва аломатҳои он

Ҳангоми вайрон шудани фаъолияти шабакаҳои асабие, ки ҳастаҳои базалиро дар бар мегиранд, баъзан синдроми паркинсонизм ба вуҷуд меояд.

Паркинсонизм маҷмӯи аломатҳои ҳаракатӣ буда, асосан бо суст шудани ҳаракатҳо, сахтии мушакҳо ва баъзан ларзиши оромӣ тавсиф мешавад.

Яке аз сабабҳои маъмули паркинсонизм бемории Паркинсон мебошад.

Аломатҳои асосии он инҳоянд:

Брадикинезия – суст шудани иҷрои ҳаракатҳои ихтиёрӣ.

Акинезия – душвор шудани оғоз намудани ҳаракат ё хеле кам шудани ҳаракатҳои худкор.

Гипокинезия – кам шудани ҳаҷм ва андозаи ҳаракатҳо.

Ригидият – зиёд шудани муқовимати мушакҳо ҳангоми ҳаракати ғайрифаъолонаи буғумҳо.

Дар баъзе беморон ҳангоми ҳаракат додани даст ё пой муқовимати зинамонанд эҳсос мешавад. Ин аломатро «чархи дандонадор» меноманд.

Ҳангоми паркинсонизм ҳолати бадани шахс низ метавонад тағйир ёбад. Сар ва тана андаке ба пеш хам шуда, дастҳо аз оринҷ нимқат мегарданд.

Чеҳраи бемор метавонад камҳаракат шуда, мижа задан кам гардад. Нутқ баъзан паст, якнавохт ва камоҳанг мешавад.

Яке аз аломатҳои маъмули бемории Паркинсон ларзиши даст дар ҳолати оромӣ мебошад. Ҳаракати ангуштон баъзан ба шумурдани пул ё ғелондани донача монанд аст.

Тағйирёбии роҳравӣ ҳангоми паркинсонизм

Дар беморони гирифтори паркинсонизм роҳравӣ метавонад тағйир ёбад.

Бемор бо қадамҳои хурд роҳ меравад, пойҳоро аз замин кам мебардорад ва ҳангоми оғоз намудани роҳравӣ душворӣ мекашад.

Баъзан шахс ҳангоми роҳравӣ ногаҳон аз ҳаракат мемонад. Ин ҳолатро «яхбандии роҳравӣ» меноманд.

Дар баъзе ҳолатҳо бемор ҳангоми аз даст додани мувозинат ба пеш, ақиб ё паҳлу қадамҳои пайдарпай мегузорад.

Ин падидаҳо бо истилоҳҳои зерин тавсиф мешаванд:

  • Пропулсия – майли ҳаракати ғайриихтиёрӣ ба пеш.

  • Ретропулсия – майли ақиб рафтан ҳангоми аз даст додани мувозинат.

  • Латеропулсия – майли ба як тараф рафтан ё афтидан.

Дар баъзе беморон микрография, яъне хурд шудани андозаи хат ҳангоми навиштан, мушоҳида мешавад.

Ихтилоли хоб, кам шудани ҳисси бӯй, қабзият ва дигар нишонаҳои ғайриҳаракатӣ низ метавонанд бо бемории Паркинсон алоқаманд бошанд.

Майнача ва нақши он дар идоракунии ҳаракатҳо

Майнача яке аз сохторҳои муҳими системаи асаб буда, дар ҳамоҳангсозии ҳаракатҳо, нигоҳ доштани мувозинат ва танзими ҳолати бадан иштирок мекунад.

Он инчунин барои дақиқ иҷро шудани ҳаракатҳо ва мутобиқ намудани онҳо ба шароити муҳити атроф аҳамият дорад.

Ҳангоми осеб дидани майнача ҳаракатҳо номураттаб гардида, бемор метавонад дар роҳравӣ, нигоҳ доштани мувозинат ва иҷрои амалҳои дақиқ душворӣ кашад.

Аломатҳои асосии осеби майнача инҳоянд:

  1. Атаксия – вайроншавии ҳамоҳангии ҳаракатҳо.

  2. Нистагм – ҳаракатҳои такроршавандаи ғайриихтиёрии чашм.

  3. Ларзиши мақсаднок – ларзише, ки ҳангоми наздик шудан ба ҳадаф зиёд мешавад.

  4. Нутқи скандиронӣ – вайроншавии оҳанг ва равонии нутқ.

  5. Дисметрия – нодуруст муайян намудани масофа ва андозаи ҳаракат.

  6. Асинергия – вайроншавии ҳамкории гурӯҳҳои мушакҳо.

  7. Дисдиадохокинезия – душвор шудани иҷрои ҳаракатҳои зуду пайдарпайи муқобил.

  8. Гипотония – паст шудани тонуси мушакҳо, ки дар баъзе осебҳои майнача мушоҳида мешавад.

Атаксия ва намудҳои он

Атаксия вайроншавии ҳамоҳангии ҳаракатҳо мебошад, ки метавонад дар натиҷаи осеби майнача, роҳҳои ҳиссии асаб ё системаи мувозинат ба вуҷуд ояд.

Атаксияи майначавиро шартан ба ду шакл ҷудо мекунанд.

Атаксияи динамикӣ ҳангоми иҷрои ҳаракатҳо, аз ҷумла роҳравӣ ва расонидани ангушт ба ҳадаф, мушоҳида мешавад.

Бемор метавонад номуътадил роҳ рафта, ба як тараф майл кунад. Роҳравии ӯ баъзан ба роҳравии шахси маст монанд мешавад.

Атаксияи статикӣ бо душвории нигоҳ доштани ҳолати устувори бадан ҳангоми истодан тавсиф мешавад.

Барои муайян намудани ихтилоли мувозинат табиб аз санҷишҳои махсус истифода мебарад.

Яке аз онҳо озмоиши Ромберг мебошад. Ҳангоми ин озмоиш шахс пойҳояшро ба ҳам наздик карда, аввал бо чашмони кушода ва баъд бо чашмони пӯшида меистад.

Бадтар шудани мувозинат танҳо баъди пӯшидани чашм бештар ба ихтилоли ҳисси мавқеи узвҳо ё системаи вестибулярӣ ишора мекунад. Ҳангоми атаксияи майначавӣ бемор метавонад ҳатто бо чашмони кушода низ ноустувор бошад.

Нистагм ва ларзиши мақсаднок

Нистагм ҳаракатҳои такроршаванда ва ғайриихтиёрии чашм мебошад.

Он метавонад ҳангоми осеби майнача, системаи вестибулярӣ ва дигар қисмҳои системаи асаб пайдо шавад.

Ларзиши мақсаднок ҳангоми иҷрои ҳаракатҳои ҳадафнок мушоҳида мешавад. Масалан, вақте бемор кӯшиш мекунад, ки ангушташро ба нӯги бинӣ расонад, ларзиш метавонад бо наздик шудан ба ҳадаф зиёд гардад.

Барои муайян намудани чунин ихтилол табиб аз озмоишҳои ангушт–бинӣ ва пошна–зону истифода мебарад.

Дар озмоиши ангушт–бинӣ шахс кӯшиш мекунад ангушти ишоратиро ба нӯги бинии худ расонад.

Дар озмоиши пошна–зону бемор пошнаи як пойро ба зонуи пои дигар гузошта, онро дар тӯли соқ ба поён ҳаракат медиҳад.

Ҳангоми осеби майнача ҳаракат метавонад ларзон, номуназзам ва аз ҳадаф берун бошад.

Дисметрия, асинергия ва дисдиадохокинезия

Дисметрия нодуруст муайян намудани андозаи ҳаракат мебошад. Масалан, шахс ҳангоми гирифтани ашё дасташро аз ҳад зиёд ё камтар ҳаракат медиҳад.

Асинергия вайроншавии ҳамоҳангии мушакҳо ҳангоми иҷрои ҳаракатҳои мураккаб мебошад.

Барои муайян намудани он табиб метавонад аз бемор хоҳиш кунад, ки аз ҳолати хобида бе ёрии дастҳо ба нишаст бархезад.

Дисдиадохокинезия душвор шудани иҷрои ҳаракатҳои зуд ва пайдарпайи муқобил мебошад.

Масалан, аз бемор хоҳиш мекунанд, ки кафи дасташро пайдарпай ба боло ва поён гардонад. Ҳангоми осеби майнача чунин ҳаракатҳо суст, номуназзам ё ноҳамоҳанг мешаванд.

Нутқи скандиронӣ

Нутқи скандиронӣ яке аз аломатҳои эҳтимолии осеби майнача мебошад.

Дар ин ҳолат равонӣ, суръат ва оҳанги сухан тағйир меёбад. Бемор метавонад калимаҳоро ба ҳиҷоҳои ҷудогона тақсим карда, бо таваққуфҳои ғайримуқаррарӣ талаффуз намояд.

Ин аломат ба вайроншавии ҳамоҳангии мушакҳое вобаста аст, ки дар талаффузи овозҳо иштирок мекунанд.

Рефлексҳо ва аҳамияти онҳо дар муоинаи неврологӣ

Рефлекс ҷавоби организм ба ангезанда мебошад, ки тавассути системаи асаб амалӣ мегардад.

Рефлексҳо барои муҳофизати организм, танзими тонуси мушакҳо, нигоҳ доштани ҳолати бадан ва фаъолияти муътадили узвҳо аҳамият доранд.

Дар неврология рефлексҳоро ба физиологӣ ва патологӣ ҷудо мекунанд.

Ба рефлексҳои физиологӣ рефлексҳои пай, устухонпарда, пӯст ва луобпардаҳо дохил мешаванд.

Ҳангоми муоинаи бемор табиб рефлексҳоро дар ду тарафи бадан муқоиса мекунад.

Тағйироти рефлексҳо бо истилоҳҳои зерин ифода мешаванд:

  • Арефлексия – набудани рефлекс.

  • Гипорефлексия – суст шудани рефлекс.

  • Гиперрефлексия – баланд шудани рефлекс.

  • Анизорефлексия – нобаробар будани рефлексҳо дар ду тарафи бадан.

Ин аломатҳо барои муайян намудани мавқеи эҳтимолии осеби системаи асаб кӯмак мерасонанд.

Рефлексҳои физиологӣ

Ба рефлексҳои асосии физиологӣ рефлексҳои шикам, кафи пой, кремастерӣ, мушакҳои даст, зону ва нарпай дохил мешаванд.

Рефлексҳои шикам ҳангоми ангезиши пӯсти шикам ба вуҷуд омада, бо кашишхӯрии мушакҳои девораи он зоҳир мешаванд.

Рефлекси кафи пой ҳангоми ангезиши сатҳи кафи пой санҷида мешавад. Дар шахси калонсол ҷавоби муътадил одатан ба поён қат шудани ангуштони пой мебошад.

Рефлекси кремастерӣ ҳангоми ангезиши пӯсти қисми дохилии рон дар мардон ба вуҷуд омада, бо боло кашида шудани хояи ҳамон тараф зоҳир мегардад.

Рефлекси мушаки дусараи китф ҳангоми зарба задан ба пайи мушаки дусара бо қат шудани оринҷ зоҳир мешавад.

Рефлекси мушаки сесараи китф ҳангоми зарба задан ба пайи мушаки сесара бо рост шудани оринҷ ифода меёбад.

Рефлекси зону ҳангоми зарба задан ба пайи зери косачаи зону бо рост шудани соқ пайдо мешавад.

Рефлекси нарпай (Ахилл) ҳангоми зарба задан ба пайи Ахилл бо ба поён ҳаракат кардани панҷаи пой зоҳир мегардад.

Ҳамчунин, рефлексҳои қарния, ҳалқ, коми нарм ва мақъад дар муоинаи махсуси неврологӣ аҳамият доранд.

Рефлексҳои патологӣ

Рефлексҳои патологӣ ҷавобҳои ғайримуқаррарии ҳаракатӣ мебошанд, ки метавонанд ҳангоми осеби роҳҳои асаб пайдо шаванд.

Ба гурӯҳи рефлексҳои патологӣ рефлексҳои Бабинский, Оппенгейм, Гордон, Шеффер, Россолимо ва дигар рефлексҳо дохил мешаванд.

Рефлекси Бабинский ҳангоми ангезиши канори берунии кафи пой бо ба боло рост шудани ангушти калон ва баъзан аз ҳам ҷудо шудани ангуштони дигар зоҳир мегардад.

Дар калонсолон чунин ҷавоб метавонад нишонаи осеби роҳи қишрию ҳароммағзӣ бошад.

Рефлекси Оппенгейм ҳангоми фишор додан ва ҳаракат додани ангуштони муоинакунанда дар тӯли қисми пеши устухони калони соқ санҷида мешавад.

Рефлекси Гордон ҳангоми фишурдани мушакҳои соқ метавонад бо ба боло рост шудани ангушти калони пой зоҳир гардад.

Рефлекси Шеффер ҳангоми фишурдани пайи Ахилл санҷида мешавад.

Рефлексҳои Россолимо, Бехтерев–Мендел ва Жуковский–Корнилов ба гурӯҳи ҷавобҳои патологӣ дохил мешаванд, ки бо қат шудани ангуштони пой зоҳир мегарданд.

Ин санҷишҳо бояд аз ҷониби мутахассиси тиббӣ иҷро ва дар якҷоягӣ бо дигар аломатҳои неврологӣ арзёбӣ шаванд.

Клонус ва дигар аломатҳои осеби нейрони муҳаррики марказӣ

Ҳангоми осеби нейрони муҳаррики марказӣ, ғайр аз баланд шудани тонуси мушакҳо ва рефлексҳо, баъзан клонус пайдо мешавад.

Клонус кашишхӯриҳои пайдарпай ва ритмии мушакҳо мебошанд, ки дар натиҷаи кашиши ногаҳонии мушак ба вуҷуд меоянд.

Он бештар дар минтақаи панҷаи пой ё косачаи зону санҷида мешавад.

Дар ҳолатҳои муайян клонуси давомдор метавонад яке аз нишонаҳои осеби роҳи нейрони муҳаррики болоӣ бошад.

Рефлексҳои муҳофизатӣ

Рефлексҳои муҳофизатӣ ҳаракатҳои ғайриихтиёрие мебошанд, ки ҳангоми ангезиши муайян ба вуҷуд меоянд.

Дар баъзе беморони гирифтори фалаҷи марказӣ ангезиши пӯсти даст ё пой метавонад боиси кашиши ғайриихтиёрии узви фалаҷшуда гардад.

Яке аз чунин ҷавобҳо рефлекси Бехтерев–Мари–Фуа мебошад, ки бо қат шудани пой дар якчанд буғум зоҳир мешавад.

Дар тибби неврологӣ ин гуна рефлексҳо метавонанд барои муайян намудани хусусият ва сатҳи осеби роҳҳои асабӣ аҳамият дошта бошанд.

Синкинезия чист?

Синкинезия ҳаракати иловагии ғайриихтиёрие мебошад, ки ҳангоми иҷрои ҳаракати дигар пайдо мешавад.

Ҳангоми баъзе бемориҳои системаи асаб, махсусан пас аз осеби роҳҳои муҳаррик, синкинезияҳои патологӣ мушоҳида мешаванд.

Онҳоро шартан ба намудҳои зерин ҷудо мекунанд:

Синкинезияи умумӣ (глобалӣ) – ҳангоми кӯшиши ҳаракат додани узви солим, сулфидан ё иҷрои ҳаракати пурзӯр дар узви осебдида кашишхӯрии ғайриихтиёрӣ пайдо мешавад.

Синкинезияи тақлидӣ – ҳаракати узви солим бо ҳаракати ғайриихтиёрии монанд дар узви осебдида ҳамроҳӣ мекунад.

Синкинезияи ҳамроҳкунанда – ҳангоми иҷрои ҳаракати мақсаднок ҳаракатҳои иловагии ғайриихтиёрӣ низ ба вуҷуд меоянд.

Омӯзиши синкинезияҳо дар арзёбии фаъолияти системаи асаб ва барқароршавии ҳаракатҳо аҳамият дорад.

Аҳамияти ташхиси неврологӣ

Системаи асаб ҳаракатҳои ихтиёрӣ, рефлексҳо, мувозинат ва ҳамоҳангии фаъолияти мушакҳоро назорат мекунад.

Аз ин рӯ, пайдо шудани ларзиши ғайримуқаррарӣ, сустии мушакҳо, тағйирёбии роҳравӣ, ҳаракатҳои ғайриихтиёрӣ ё вайроншавии мувозинат метавонад нишонаи ихтилоли неврологӣ бошад.

Барои муайян намудани сабаб табиб ҳолати мушакҳо, рефлексҳо, ҳаракатҳои ихтиёрӣ, ҳамоҳангӣ ва ҳассосияти беморро месанҷад.

Дар ҳолатҳои зарурӣ аз томографияи магнитӣ-резонансӣ, томографияи компютерӣ, электронейромиография ва дигар усулҳои ташхис истифода мешавад.

Агар ихтилоли ҳаракат, сустии як тарафи бадан, вайроншавии нутқ ё мувозинат ногаҳон пайдо шавад, бояд фавран ба ёрии таъҷилии тиббӣ муроҷиат кард, зеро чунин нишонаҳо метавонанд ба сактаи мағзӣ алоқаманд бошанд.

Хулоса

Ҳаракат натиҷаи фаъолияти ҳамоҳанги қисмҳои гуногуни системаи асаб мебошад. Қишри сармағз дар идоракунии ҳаракатҳои ихтиёрӣ, ҳастаҳои базалӣ дар интихобу танзими онҳо ва майнача дар таъмини дақиқӣ, ҳамоҳангӣ ва мувозинат нақши муҳим доранд.

Осеби ҳар яке аз ин сохторҳо метавонад боиси пайдо шудани аломатҳои гуногун, аз ҷумла сустии ҳаракат, ларзиш, гиперкинезия, атаксия ва тағйирёбии рефлексҳо гардад.

Донистани хусусиятҳои ин аломатҳо барои ташхиси бемориҳои системаи асаб ва интихоби усулҳои мувофиқи табобату тавонбахшӣ зарур аст.

Фаъолияти муътадили системаи асаб асоси ҳаракати озод, мувозинати бадан ва иҷрои амалҳои ҳаррӯзаи инсон мебошад.

Мақолаҳои маъмул

ЗЕ
Мақола · 1 сол пеш

Ҳар роҳе, ки интихоб мекунӣ

Ҳаёт мисли як ҳавопаймоест, ки ту худат пилот ҳастӣ, на мусофир. Танҳо ту қодирӣ самти ҳаракатро интихоб кунӣ, баландӣ ва суръатро муайян намоӣ. Агар раҳнамоиро ба дигарон супорӣ, хавфи гум кардани роҳи ҳақиқии худ вуҷуд дорад. Дар ҳар як қарор, дар ҳар

4
AI
Мақола · 2 сол пеш

Насиҳати Падар

Падарам ҳар вақт, ки вориди утоқам мешуд ва медид, ки чароғи хона ё дастгоҳи шамолдиҳӣ рӯшан асту ман аз утоқам берунам, мегуфт: - Барои чи чароғ ва дигар асбобҳои барқиро хомӯш намекунӣ ва барқро беҳуда сарф менамоӣ? Вақте, ки вориди ҳамом мешуд ва

3
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

Ростгӯи камоли инсонист.

Ростиро набувад ҳеҷ заволе ба миён. Сарв агар хушк шавад боз асо мегардад. Ростию ростгӯӣ ва росткорӣ фазилатҳои хуби инсонианд. Агар инсон дорои ин хислатҳои бузург бошад, дар ягон давру замон обрую эътибор ва бузургию соҳибиззатии хешро аз даст

2
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

МУҚАДАСОТИ МО

Дар Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд гирифтааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчам, Нишони давлатӣ, Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо ба

2