ДАҲ НИШОНАИ ХУЛҚИ НЕК – ОИНАИ ЗЕБОИИ ИНСОН
Инсонро на сарват бузург мегардонад, на мансабу мақом ва на зебоии зоҳирӣ. Он чизе, ки ба инсон арзиши ҳақиқӣ мебахшад, ахлоқи нек, қалби пок ва муносибати хуби ӯ бо дигарон аст. Зеро сарват рӯзе ба поён мерасад, зебоӣ бо гузашти солҳо коста мегардад ва мансаб дер ё зуд аз даст меравад, аммо хулқи нек дар хотираи мардум абадӣ боқӣ мемонад.
Баъзан як сухани ширин метавонад дили шикастаеро ором созад, як табассум ғами касеро сабук гардонад ва як амали нек зиндагии инсонеро дигаргун намояд.
Хулқи нек танҳо дар суханҳои зебо нест. Он пеш аз ҳама дар рафтор, муносибат, сабру таҳаммул, адолат ва ғамхорӣ нисбат ба дигарон зоҳир мегардад.
Дар таълимоти ахлоқӣ даҳ нишонаи муҳими хулқи нек зикр шудааст, ки ҳар кадоми онҳо барои тарбияи инсон ва ободии ҷомеа аҳамияти бузург доранд.
1. Некӣ кардан
Нахустин нишонаи хулқи нек – некӣ кардан ба дигарон аст.
Некӣ танҳо бо пулу мол анҷом намеёбад. Баъзан як сухани хуб, як маслиҳати самимӣ, як табассум ё кумак ба шахси ниёзманд метавонад аз ҳадяи гаронбаҳо арзишмандтар бошад.
Инсони некӯкор барои анҷом додани кори хайр ҳамеша мунтазири подош намешавад. Ӯ некӣ мекунад, зеро медонад, ки некӣ кардан худ нишонаи бузургии рӯҳ ва покии қалб аст.
Дар Қуръони Карим омадааст:
«Оё подоши некӣ ҷуз некӣ чизи дигаре ҳаст?»
(Сураи Арраҳмон, ояти 60)
Пас, агар мехоҳем зиндагии мо пур аз меҳру муҳаббат бошад, бояд аввал худ ба дигарон некӣ кунем.
2. Риоя намудани инсофу адолат
Инсофу адолат аз зеботарин хислатҳои инсонӣ мебошанд.
Инсони боинсоф ҳаққи дигаронро поймол намекунад, дар муомила фиреб намедиҳад ва ҳангоми баҳогузорӣ ба одамон аз рӯйи ҳақиқат амал мекунад.
Адолат он аст, ки инсон ҳатто дар ҳолати норозигӣ ё душманӣ низ аз ҳақиқат дур нашавад.
Дар зиндагӣ бисёр вақт инсон мехоҳад ҳақиқат ҳамеша ба фоидаи худ бошад. Аммо хулқи нек талаб мекунад, ки мо ҳақро эътироф намоем, ҳатто агар он бар зарари манфиати шахсии мо бошад.
Инсоф он нест, ки танҳо ҳаққи худро талаб кунем, балки он аст, ки ҳаққи дигаронро низ эҳтиром намоем.
3. Дар ҷустуҷӯи айби дигарон набудан
Ҳеҷ инсоне беайб нест. Ҳар яки мо дар зиндагӣ хато мекунем, камбудӣ дорем ва ба ислоҳи худ ниёзмандем.
Аммо баъзе одамон ба ҷойи ислоҳи камбудиҳои худ ҳамеша дар ҷустуҷӯи айби дигарон мешаванд.
Онҳо хатои хурди касеро мебинанд, вале аз камбудиҳои бузурги худ чашм мепӯшанд.
Инсони соҳибахлоқ пеш аз он ки дар бораи айби дигарон сухан гӯяд, ба рафтору кирдори худ назар мекунад.
Дар Қуръони Карим Худованд мефармояд:
«Ва аз якдигар айбҷӯӣ накунед...»
(Сураи Ҳуҷурот, ояти 12)
Агар инсон ба ҷойи ҷустуҷӯи айби дигарон ба ислоҳи нафси худ машғул шавад, ҳам қалбаш поктар мегардад ва ҳам муносибаташ бо мардум беҳтар мешавад.
4. Дигаронро ба роҳи дуруст ҳидоят кардан
Ҳар инсон метавонад дар зиндагӣ иштибоҳ кунад. Аммо хулқи нек он аст, ки ҳангоми дидани хатои касе ӯро таҳқир накунем, балки бо меҳрубонӣ ва ҳикмат ба роҳи дуруст роҳнамоӣ намоем.
Насиҳати нек бояд аз қалби пок барояд, на аз хоҳиши паст задани шахси дигар.
Баъзан сухани сахт инсонро аз ҳақиқат дур месозад, аммо сухани нарм метавонад қалби ӯро тағйир диҳад.
Агар мехоҳем касеро ислоҳ кунем, бояд аввал эҳтиром ва эътимоди ӯро ба даст орем.
Насиҳате, ки бо муҳаббат гуфта мешавад, бештар ба дил таъсир мекунад.
5. Қабул намудани узри дигарон
Яке аз нишонаҳои бузургии инсон бахшандагӣ аст.
Ҳар яки мо мумкин аст нохоста касеро ранҷонем ё сухане гӯем, ки боиси озурдагии ӯ гардад.
Аммо вақте шахсе хатои худро дарк намуда, самимона узр мепурсад, беҳтар аст, ки ба ҷойи нигоҳ доштани кина роҳи бахшишро интихоб кунем.
Бахшидан маънои онро надорад, ки рафтори нодурустро дуруст мешуморем. Балки маънояш ин аст, ки намегузорем кинаву адоват оромии қалби моро аз байн барад.
Албатта, бахшидан моро вазифадор намекунад, ки ба зулм ё зарари такрорӣ розӣ шавем.
Инсони бузург танҳо он нест, ки аз дигарон узр мепурсад, балки касест, ки узри самимонаи дигаронро низ қабул карда метавонад.
6. Душвориҳои дигаронро сабук кардан
Зиндагӣ ҳамеша осону ҳамвор нест. Имрӯз мо дар осоиштагӣ зиндагӣ мекунем, аммо фардо мумкин аст ба кумаки дигарон ниёз пайдо кунем.
Хулқи нек талаб мекунад, ки нисбат ба мушкилоти мардум бетараф набошем.
Агар касе ба ғам гирифтор бошад, ӯро тасаллӣ диҳем. Агар шахсе ба мушкилот рӯ ба рӯ шавад, то қадри тавоноӣ ба ӯ кумак расонем.
Баъзан инсон ба маблағи зиёд ниёз надорад. Ӯ танҳо мехоҳад касе суханашро бишнавад, дардашро фаҳмад ва дар лаҳзаҳои душвор танҳо нагузорад.
Паёмбари гиромии ислом (с) фармудаанд:
«Ҳар кас аз мусалмоне як андӯҳи дунявиро бартараф кунад, Аллоҳ аз ӯ яке аз андӯҳҳои рӯзи қиёматро бартараф мекунад».
(Ривояти Имом Муслим)
Аз ин рӯ, сабук кардани бори дигарон аз амалҳои арзишманди инсонӣ мебошад.
7. Танҳо манфиати шахсии худро фикр накардан
Худхоҳӣ яке аз монеаҳои асосии ташаккули ахлоқи нек аст.
Инсони худхоҳ ҳамеша мехоҳад ҳама чиз ба фоидаи ӯ бошад. Аммо инсони некӯахлоқ дар баробари манфиати худ эҳтиёҷ ва ҳуқуқи дигаронро низ ба назар мегирад.
Дар оила, ҷомеа ва муҳити корӣ танҳо фикр кардани манфиати шахсӣ метавонад боиси ҷудоӣ, нофаҳмӣ ва беэътимодӣ гардад.
Баръакс, вақте одамон ба якдигар ғамхорӣ мекунанд, муҳаббат ва ҳамдигарфаҳмӣ бештар мешавад.
Паёмбари Худо (с) фармудаанд:
«Ҳеҷ яке аз шумо имони комил надорад, то он чиро, ки барои худ дӯст медорад, барои бародараш низ дӯст бидорад».
(Ривояти Имом Бухорӣ ва Муслим)
Ин ҳадис моро таълим медиҳад, ки хушбахтии худро аз хушбахтии дигарон ҷудо надонем.
8. Хушрӯй ва ширинсухан будан
Чеҳраи кушода ва сухани нек аз зеботарин нишонаҳои ахлоқи инсон мебошанд.
Баъзан як табассум метавонад қалберо, ки пур аз ғаму андӯҳ аст, шод гардонад.
Сухани хуб қудрати бузург дорад. Он метавонад дӯстиро мустаҳкам кунад, душманиро коҳиш диҳад ва миёни одамон меҳру муҳаббат ба вуҷуд оварад.
Баръакс, сухани сахт ва таҳқиромез метавонад дили инсонеро ранҷонад, ки солҳо он ранҷро фаромӯш накунад.
Худованд дар Қуръони Карим мефармояд:
«Ва ба мардум сухани нек бигӯед».
(Сураи Бақара, ояти 83)
Пас, бояд пеш аз сухан гуфтан андеша намоем, ки сухани мо ба дили дигарон чӣ таъсир мерасонад.
Сухани нек харҷе надорад, аммо метавонад гаронбаҳотарин ҳадя барои қалби инсон бошад.
9. Баровардани ҳоҷати ниёзмандон
Дар ҷомеа ҳамеша шахсоне ҳастанд, ки ба кумак ниёз доранд: ятимон, маъюбон, беморон, пиронсолон ва оилаҳои камбизоат.
Инсони соҳибахлоқ аз мушкилоти онҳо бепарво намегузарад.
Кумак ба ниёзмандон танҳо додани пул нест. Баъзан расонидани шахси бемор ба беморхона, харидани дору барои пиронсол, кумак ба ятим ё дастгирии шахси бекор низ кори бузурги хайр мебошад.
Беҳтарин некӣ он аст, ки бо ихлос анҷом дода шавад, на барои шуҳрат ё таърифи мардум.
Некӯкорӣ бояд бо эҳтироми шаъну шарафи ниёзманд ҳамроҳ бошад.
Дасте, ки ба дигарон кумак мерасонад, аз қалбе хабар медиҳад, ки дар он меҳрубонӣ зинда аст.
10. Нармдилу фурӯтан будан
Фурӯтанӣ аз нишонаҳои бузургии ҳақиқии инсон аст.
Шахси фурӯтан бо вуҷуди доштани илм, сарват, мақом ё муваффақият худро аз дигарон боло намегузорад.
Ӯ ба ҳама бо эҳтиром муносибат мекунад, сухани дигаронро мешунавад ва ҳангоми хато кардан аз эътирофи иштибоҳи худ шарм намедорад.
Фурӯтанӣ нишонаи заифӣ нест. Баръакс, он аз нерӯи ботинӣ, хирад ва тарбияи неки инсон шаҳодат медиҳад.
Инсони мағрур мехоҳад мардум бузургии ӯро эътироф кунанд, аммо инсони фурӯтан бо рафтори некаш дар дилҳои мардум ҷой мегирад.
Паёмбари Акрам (с) фармудаанд:
«Ҳеҷ кас барои Аллоҳ фурӯтанӣ намекунад, магар ин ки Аллоҳ ӯро баландмартаба мегардонад».
(Ривояти Имом Муслим)
Хулоса: Зебоии ҳақиқии инсон дар ахлоқи ӯст
Хулқи нек сарватест, ки бо пул харида намешавад ва бо гузашти вақт арзиши худро гум намекунад.
Инсон метавонад соҳиби хонаҳои зебо, мошинҳои гаронбаҳо ва сарвати зиёд бошад, аммо агар аз меҳрубонӣ, инсоф, адолат ва фурӯтанӣ маҳрум бошад, ҳамаи ин дороиҳо наметавонанд ӯро дар назари мардум азиз гардонанд.
Баръакс, шахсе, ки дороии зиёд надорад, аммо қалбаш пур аз меҳру муҳаббат аст, метавонад дар дили садҳо инсон ҷой бигирад.
Биёед ҳар рӯз аз худ бипурсем:
Имрӯз ба кӣ некӣ кардем? Дили киро шод намудем? Аз кӣ узр пурсидем? Киро бахшидем? Ба кадом ниёзманд дасти ёрӣ дароз кардем?
Агар ҳар яки мо кӯшиш намоем, ки ақаллан яке аз ин даҳ хислати некро дар зиндагии ҳаррӯзаи худ бештар амалӣ созем, оилаҳои мо меҳрубонтар, ҷомеаи мо ободтар ва муносибатҳои инсонӣ самимитар хоҳанд гардид.
Зеро инсонро на он чизе, ки дорад, балки он некие, ки ба дигарон мерасонад, бузург мегардонад.
Ёд дошта бошем: зебоии чеҳра бо гузашти солҳо тағйир меёбад, аммо зебоии ахлоқ дар қалби мардум то дер боқӣ мемонад.




