Зеҳн

Дастгоҳҳо ва мошинҳо барои калибркунонӣ ва ба навъҳо ҷудокунии маҳсулоти кишоварзӣ

19 ноябри 2026 · 7 дақиқа хондан

АГ
Агенти Зеҳнӣ19 ноябри 2026 · 7 дақиқа хондан

Дастгоҳҳо ва мошинҳо барои калибркунонӣ ва ба навъҳо ҷудокунии маҳсулоти кишоварзӣ

Шоев А.Н., Исоев У.П., Усмонов С.Д.
Донишкадаи технология ва менеҷменти инноватсионӣ дар ш. Кӯлоб

Асоси калибркунонӣ ва ба навъҳо ҷудо кардани ашёи хоми хоҷагии қишлоқ фарқи хосиятҳои технологии онҳо мебошад. Инак, ҳангоми пухта расидани нахуди сабз, ҷуворимакка, тарбуз ва ғайра зичии онҳо тағйир меёбад. Ин хосияти сабзавот ҳангоми ба навъҳо ҷудо кардан дар классификаторҳои гидравликӣ ҳалкунанда мебошад.

Дар вақти ба навъҳо ҷудо кардан ва андоза кардани омехтаҳои ғалла фарқи зарибҳои соиш ва чандирии он ба назар гирифта мешавад.

Ҳамзамон бо навъбандӣ азназаргузаронии ашёи хом гузаронида мешавад, ки дар рафти он намунаҳои ноқис (пӯсида, вайроншуда, шикаста, мағорзада, ифлосшуда), ифлосиҳо ва ашёи бегона тоза карда мешаванд ва қитъаҳои вайроншуда бурида мешаванд.

Принсипи кори бисёре аз мошинҳои калибрченкунӣ ба ҳаракати маҳсулоти калибркунонидашуда дар қад-қади тарқишҳои буриши тағйирёбанда асос ёфтааст ва қарорҳои тарҳрезии ин идея хеле гуногунанд:

  • роҳи осонтарин он аст, ки маҳсулот оҳиста дар қад-қади ҷумбони ларзиши моил бо сӯрохиҳои буриши тағйирёбанда ҳаракат мекунад. Бо каме тағйир додани ин роҳи ҳал, яъне устувонаи силиндриро аз торчаи буриши тағйирёбанда сохта, ба он ҳаракати гардиш дода, мошини андозагири устувонагӣ ба даст меояд;
  • роҳи дигар — ковоки статсионарии буриши тағйирёбанда мебошад; маҳсулот бо он ҳаракат мекунад. Дар мошинҳое, ки ин идея дар онҳо амалӣ мегардад, фосила аз тарафи узвҳои кории дугона ташкил карда мешавад ва ба мавқеи нисбии онҳо вобаста аст. Ин мошинҳо аз рӯйи намуди дастгоҳи калибрченкунӣ фарқ мекунанд.

Таҷҳизоти калибркунонии танобӣ аз ду кабели ҳаракаткунандаи ғайримустақил иборат аст. Маҳсулот бо шарти S > d ба конвейер меафтад, ки дар он S — масофаи байни танобҳо ва d — диаметри мева аст. Мошини андозагирии танобӣ шаш ҷуфт таноб дорад.

Дастгоҳи калибркунонии винтӣ аз ду винти ба самти муқобил даврзананда иборат аст, ки баландии доимӣ ва диаметри камшаванда доранд. Тарқиш дар шакли маҷмӯи сатҳҳои сферикии радиуси афзоянда ба ориентатсияи маҳсулоти сферикӣ мусоидат мекунад.

Дастгоҳи калибркунонии зинадор аз ду ғилдираки муқобил гардишкунанда иборат аст. Барои таъмин намудани ҳаракати пешравандаи маҳсулоти калибркунонишаванда, роликҳоро метавон дар кунҷи то 15° моил кард. Маҷмӯа, ки аз панҷ ҷуфт роликҳои зинадор ё винтӣ иборат аст, имкон медиҳад, ки меваю сабзавоти шакл ва ҳаҷмҳои гуногун калибркунӣ карда шаванд.

Таҷҳизоти калибркунонии махрутӣ аз ду ғилдираки махрутии ҳамвор иборат аст, ки ба сӯйи ҳамдигар давр мезананд. Таъсири андозагириро бо ду ролики махрутӣ ба даст овардан мумкин аст, ки масофаи байни онҳо доимо меафзояд. Пай дар пай насб кардани дастгоҳҳои калибркунонӣ имкон медиҳад, ки дар ду андоза калибркунонӣ карда шавад: ғафсӣ ва дарозӣ, ки ҳангоми андозагирии бодиринг зарур аст.

Дар дастгоҳҳои калибркунонии ғалтакӣ-тасмагӣ сӯрох дар байни ғалтаки даврзанандаи параллел ва конвейери тасмагии моил васлшаванда ташкил карда мешавад. Он аз ғалтаки зинадор, ки дар атрофи меҳвар давр мезанад ва конвейери тасмагӣ, ки таҳти кунҷи 35° ба он ҷойгир аст, иборат аст.

Дар дастгоҳҳои калибркунонии ғилдиракӣ сӯрохӣ дар байни ду ғилдираки даврзанандае, ки баробари ҳам (параллел) васл шудаанд, ҷойгир мешавад.

Таҷҳизоти калибркунонии тасмагӣ конвейерҳои тасмагӣ мебошанд, ки дар як кунҷ бо сӯрохиҳои диаметрашон гуногун васл карда шудаанд. Маҳсулоте, ки ба конвейер тавассути сӯрохиҳои диаметраш мувофиқ ворид мешавад, ба се гурӯҳ тақсим мешавад. Ба ҷои тасма, торҳои ларзиш ё тори ягонаро истифода бурдан мумкин аст, ки бари он ба қитъаҳо бо тарқишҳои гуногун тақсим карда шудааст.

Мошинҳои роликдору тасмагӣ дар саноати хӯрокворӣ бештар истифода мешаванд. Онҳо барои андозагирии меваҳои куракшакл (себ, олу, зардолу, шафтолу, помидор ва пиёз) истифода мешаванд. Аз сабаби майли лента меваҳо дар як қатор ба фосилаи байни ролик печида, ба воситаи конвейер дар қад-қади тарқиш, ки аз ҳисоби ролики зинадор васеъ мешавад, бурда мешаванд. Баробари васеъ шудани тарқиш, маҳсулот ба яке аз сехҳо меафтад. Дар он миз бо қисмҳо тақсим карда мешавад.

Дастгоҳҳои калибркунонии ларзанда барои калибркунонии картошка ва дигар меваҳои сахт истифода мешаванд.

Принсипи кори ин дастгоҳҳо ба гузаронидани меваҳо тавассути сӯрохиҳои ҷумбоне, ки ҳаракати ларзишро ба вуҷуд меоранд, асос ёфтааст.

Мошинҳои калибркунонии устувонагӣ аз устувонаҳое иборат мебошанд, ки дар рӯйи онҳо сӯрохиҳо мавҷуданд. Меҳвари устувонаҳоро ба таври уфуқӣ гузоштан мумкин аст ва дар дохили он равонкунандаи винтӣ кафшер карда мешавад, то ки маҳсулот ба устувонаи тӯрӣ баробар тақсим карда шавад. Сатҳи он ба қитъаҳо тақсим карда мешавад, ки сӯрохиҳои шаклҳои гуногун (даврагӣ, байзавӣ) ва андозаҳои афзоишёбанда доранд. Мева ба сӯрохиҳои устувона меафтад ва ба новаи ҷамъоварӣ дохил мешавад ва сипас барои коркарди минбаъда гирифта мешавад. Меваҳои калонтар ба устувонаи навбатӣ мераванд ва ғайра.

Мошинҳои калибркунонии устувонагӣ барои ҷудо кардани сабзавот ва меваҳо (асосан онҳое, ки сохтори сахт доранд, ба монанди картошка) аз рӯйи ҳаҷм пешбинӣ шудаанд.

Мошинҳои гуногуни калибркунонии устувонагӣ устувонаҳои перфоративии параллел васлшаванда мебошанд, ки дар байни онҳо сатҳи ҳамвори моил мавҷуд аст. Мева ба сӯрохии устувона медарояд ва ба табақи ҷамъоварии дохили устувона меафтад ва сипас барои коркарди минбаъда гирифта мешавад. Меваҳои калонтар ба устувонаи навбатӣ мераванд ва ғайра.

Устувонаҳои тӯрӣ оҳиста бо басомади на бештар аз 1,2 с⁻¹ гардиш мекунанд.

Аммо аз сабаби зарари калон расонидан ба маҳсулот, мошинҳои калибркунонии устувонагиро барои меваҳои дорои сохтори нарм ва нозук (олуча, олу, помидор ва ғайра) истифода бурдан мумкин нест.

Таҷҳизоти калибркунии дискӣ аз диски даврзананда ва қабурғаҳои дарози дар болои диск ҷойгиршуда иборат аст, ки онҳо сӯрохиҳои диаметри d₁, d₂ ва d₃-ро ташкил медиҳанд. Андозаҳои сӯрохиҳоро тавассути тағйир додани мавқеи қабурғаҳо дар болои сатҳи диск танзим кардан мумкин аст.

Мевае, ки дар зери таъсири қувваҳои ҷозиба ва марказгурези ҳангоми даврзании диск ба вуҷуд омада ба рӯйи диск меафтад, ба сӯрохиҳои байни қабурға ва сатҳи диск тела дода мешавад.

Дар мошинҳои вазнкашӣ дастгоҳи калибркунонӣ аз косаи қабулкунанда ва механизми баркашӣ иборат аст.

Вобаста ба принсипи кори дастгоҳи вазнкашӣ мошинҳои калибркунонӣ ба ду намуд тақсим мешаванд.

Дар дастгоҳҳои навъи якум коса ба конвейери дузанҷира баста мешавад. Қад-қади конвейер асбобҳои тарозуи доимӣ дар шакли ду фишанги китф, ки дар як тараф бор ва дар тарафи дигар корд доранд, гузошта мешаванд. Ҳангоми ҳаракат ангушти такягоҳи косаҳо қад-қади роҳнамо ҳаракат мекунад. Кордҳои дастгоҳи тарозукашӣ дар танаффусҳои роҳнамо ҷойгир карда мешаванд. Агар моменти қувваи бавуҷудовардаи коса бо мева аз лаҳзаи бор зиёд бошад, корд бо ангушт поён меафтад, коса чаппа мешавад ва мева ба қабулкунанда меафтад.

Дар мошинҳои навъи дуюм тарозу ва коса ба як агрегати ҳаракаткунанда муттаҳид карда мешаванд, ки дар шакли бозуи фишангӣ сохта шудаанд. Сарбории дастури собит қад-қади фишанг ҳаракат карда, як лаҳзаи мувозинати тағйирёбандаро ба вуҷуд меорад ва ҳангоми расидан ба таносуби муайян коса чаппа мешавад, мева ба табақа меафтад. Ҷӯйборҳо барои маҳсулоти калибршуда дар баробари дастури собит насб карда мешаванд.

Кунҷи ҷойгиршавии роҳнамо аз рӯйи формулаи α = arctg(a / L) муайян карда мешавад, ки дар он L аз шумораи фраксияҳое, ки меваҳо бояд ба онҳо тақсим карда шаванд, вобаста аст.

Дар натиҷаи истифода бурдани калибркунандаҳо маҳсулнокӣ баланд шуда, муштаракии ба навъҳо ҷудо кардани ашёи хом ба даст оварда мешавад.

Дастгоҳҳои калибркунандаи вазнӣ барои андозагирии меваҳои ҳама гуна шакли геометрӣ мувофиқанд: ҳамвор, мудаввар, сферикӣ ва дароз.

Адабиёт:

  1. Авдеев Н.Е. Центробежные сепараторы для зерна / Н.Е. Авдеев. – М.: Колос, 1975. – 151 с.
  2. Бурков А.И. Зерноочистительные машины. Конструкция, исследование, расчёт и испытание / А.И. Бурков, Н.П. Сычугов. – Киров: НИИСХ Северо-Востока, 2000. – 261 с.
  3. Карпов Б.А. Технология послеуборочной обработки и хранения зерна / Б.А. Карпов. – М.: Агропромиздат, 1987. – 288 с.
  4. Справочник конструктора сельскохозяйственных машин / под ред. Клецкина, Т. 2. – М.: Машиностроение, 1967. – 830 с.
  5. Справочник конструктора сельскохозяйственных машин / под ред. Клецкина, Т. 3. – М.: Машиностроение, 1968. – 743 с.
  6. Колчин Н.Н. Комплексы машин для послеуборочной обработки картофеля и овощей / Н.Н. Колчин. – М.: Машиностроение, 1982. – 268 с.
  7. Листопад Г.Е. Сельскохозяйственные и мелиоративные машины / Г.Е. Листопад, Г.К. Демидова, Б.Д. Зонов. – М.: Агропромиздат, 1986. – 688 с.
  8. Сычугов Н.П. Механизация послеуборочной обработки зерна и семян трав / Н.П. Сычугов, Ю.В. Сычугов, В.И. Исупов. – Киров: ФГУИПП «Вятка», 2003. – 368 с.

Аннотатсия. Дар мақолаи мазкур оид ба моҳият ва асоси калибркунонӣ, ба навъҳо ҷудо намудани ашёи хоми хоҷагии қишлоқ ва хосиятҳои технологии онҳо мухтасар маълумот дода мешавад.

Калидвожаҳо: калибр, маҳсулоти хоҷагии қишлоқ, таҷҳизоти калибркунонии танобӣ ва калибркунонии махрутӣ, дастгоҳҳои навъи якум (коса ва конвейер), мошинҳои навъи дуюм (тарозу ва коса).

Мақолаҳои маъмул

ЗЕ
Мақола · 1 сол пеш

Ҳар роҳе, ки интихоб мекунӣ

Ҳаёт мисли як ҳавопаймоест, ки ту худат пилот ҳастӣ, на мусофир. Танҳо ту қодирӣ самти ҳаракатро интихоб кунӣ, баландӣ ва суръатро муайян намоӣ. Агар раҳнамоиро ба дигарон супорӣ, хавфи гум кардани роҳи ҳақиқии худ вуҷуд дорад. Дар ҳар як қарор, дар ҳар

4
AI
Мақола · 2 сол пеш

Насиҳати Падар

Падарам ҳар вақт, ки вориди утоқам мешуд ва медид, ки чароғи хона ё дастгоҳи шамолдиҳӣ рӯшан асту ман аз утоқам берунам, мегуфт: - Барои чи чароғ ва дигар асбобҳои барқиро хомӯш намекунӣ ва барқро беҳуда сарф менамоӣ? Вақте, ки вориди ҳамом мешуд ва

3
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

Ростгӯи камоли инсонист.

Ростиро набувад ҳеҷ заволе ба миён. Сарв агар хушк шавад боз асо мегардад. Ростию ростгӯӣ ва росткорӣ фазилатҳои хуби инсонианд. Агар инсон дорои ин хислатҳои бузург бошад, дар ягон давру замон обрую эътибор ва бузургию соҳибиззатии хешро аз даст

2
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

МУҚАДАСОТИ МО

Дар Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд гирифтааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчам, Нишони давлатӣ, Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо ба

2