Вазни зиёдатӣ ва паҳншавии фарбеҳӣ дар байни занони синни репродуктивӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Х.С. Хайров, С.Ф. Шарифзода, М.Х. Хайрова
Кафедраи беҳдошти муҳити зисти МДТ «Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино»
Мақсади омӯзиш. Арзёбии муқоисавии паҳншавии фарбеҳӣ дар байни занони синни репродуктивӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун омили мусоидаткунанда ба рушди бемориҳои ғайрисироятӣ (гипертония, диабети қанди навъи 2, бемориҳои дил ва ғайра).
Мавод ва усулҳои тадқиқот. Дар асоси таснифоти Ташкилоти Умумиҷаҳонии Тандурустӣ бо истифода аз индекси вазни бадан (ИВБ = вазн бо кг / қад бо м²) дар байни 3580 зани синни репродуктивӣ (18–49 сола) дар минтақаҳои гуногуни Тоҷикистон солҳои 2008–2011 вазни бадан ва нишондиҳандаҳои фарбеҳӣ омӯхта шуданд. Таҳлили омории маълумот дар барномаи EPI Info гузаронида шуд. Солҳои 2016–2017 ва 2020–2022 чунин баҳодиҳӣ бо истифода аз барномаҳои «Tj_RCN_2» ва «Tj_AssNut» гузаронида шуд.
Натиҷаҳои тадқиқот. Тадқиқот нишон дод, ки вазни зиёдатӣ ва фарбеҳӣ дар байни занони синни репродуктивӣ дар Тоҷикистон дар давраҳои мавриди баррасӣ афзоиш ёфтааст. Паҳншавии вазни зиёдатӣ аз 17,3% дар солҳои 2008–2011 то 24,09% дар солҳои 2016–2017 афзуда, дар солҳои 2020–2022 ба 27,0% расид. Паҳншавии фарбеҳӣ низ дар ҳамин давраҳо аз 6,10% то 17,36% ва 17,26% тағйир ёфт, яъне дар солҳои 2020–2022 афзоиши он қатъ гардид.
Фарбеҳӣ ба саломатӣ таъсири манфии ҷиддӣ мерасонад: хатари бемориҳои дилу раг, диабети қанд ва саратонро зиёд мекунад ва сифати ҳаётро паст мекунад. Тибқи маълумоти байналмилалӣ, дараҷаи фарбеҳӣ дар Тоҷикистон дар муқоиса бо кишварҳои пешрафта пасттар аст, вале ин аҳамияти идомаи тадбирҳои байнисоҳавиро барои ҷилавгирӣ аз фарбеҳӣ таъкид мекунад.
Хулоса. Паҳншавии вазни зиёдатӣ дар байни занони синни репродуктивӣ дар Тоҷикистон аз 17,3% дар солҳои 2008–2011 ба 24,09% дар солҳои 2016–2017 ва 27,0% дар солҳои 2020–2022 афзоиш ёфтааст. Фарбеҳӣ аз 6,10% то 17,36% афзуда, баъдан дар сатҳи 17,26% устувор гардид. Ин тамоюлҳо бо беҳтар шудани дастрасӣ ба ғизо аз ҳисоби тағйироти иҷтимоию иқтисодӣ ва бо ҷилавгирӣ аз афзоиши фарбеҳӣ тавассути тадбирҳои пешгирикунанда дар чаҳорчӯби барномаи давлатии солҳои 2019–2024 алоқаманданд. Барои коҳиш додани фарбеҳӣ корро дар сатҳи байнисоҳавӣ идома додан лозим аст.
Калимаҳои калидӣ: фарбеҳӣ, вазни зиёдатӣ, индекси вазни бадан (ИВБ), синдроми метаболикӣ, гипертония, диабети навъи 2, бемориҳои дилу раг.
Манбаъ: маҷаллаи илмию амалии «Илм ва таҳсилот» (Наука и образование), 2024, ҷ. 1, №4, саҳ. 515–530. DOI: 10.25005/3078-5022-2024-1-4-515-530




