Эҳёу улуми-д-дин (Абӯҳомид Муҳаммади Ғаззолӣ)

Ин китоб асари машҳури динӣ ва ахлоқии муаллиф буда, масоили гуногуни ҳаёти маънавии ҷомеаи исломиро баррасӣ мекунад. Дар он масъалаҳои ибодат ва арзишҳои рӯҳонӣ бо таҳлили амиқ баён шудаанд.
Агенти Зеҳнӣ · 3 октябри 2026 · 567 саҳифа
Аллоҳумма фаққиҳҳу фи-д-дини ва аллимҳу-т-таъвила.
Ва аз аҳли томмот он ки он мисли ин таъвилот раво дорад — бо он чӣ [65] медонад, ки мурод аз ин алфоз ин нест — ва гӯяд, ки мақсуди ман даъвати халқ аст ба Ҳаққ, ҳамчун касе бошад, ки ихтироз ва вазъ бар Пайғомбар раво дорад, аз барои такрири сухаne, ки он дар нафси худ ҳақ бувад, валекин шаръ бад-он нотиқ набувад. Чунон ки дар ҳар масъалае, ки онро ҳақ донад, ҳадисе вазъ кунанд ва ин ситаму гумроҳӣ аст ва дохил шудан дар ваиде, ки аз ин ҳадис мафҳум аст: «Ман каззаба алайя мутаъаммидан фа-лятабавваъ мақъадаҳу мина-н-нор», бал шарри таъвили ин алфоз ғолибтар ва азимтар бад-он чӣ бар алфоз беш вусуқе намонад ба тариқи истифодат ва фаҳм аз Қуръон ба куллият масдуд бувад. Ва бад-ин тариқ бишнохтӣ, ки шайтон чӣ гуна давоии халқро бигардонид аз илмҳои сутуда ба илмҳои накӯҳида. Ва он ҳама ба талбиси олимони бад бувад, ки номҳо бадал карданд.
Пас, агар мутобаати эшон кунӣ [ба сабаби] эътимод бар номи машҳур — бе он ки илтифот намой бад-он чӣ дар асри аввал маъруф буд — ҳамчун касе бошӣ, ки бузургӣ ҷӯяд ба ҳикмат аз он рӯй, ки мутобаати касе кунад, ки дар ин рӯзгор вайро ҳаким гӯянд ва он ба сабаби ғафлат бошад аз табдили [номҳо]1.
Лафзи панҷум ва он ҳикмат аст, чӣ имрӯз табиб ва шоиру мунаҷҷимро ҳаким мегӯянд, то ба ҳадде, ки гардонандаи қуръаро2 бар дасти занони русто дар шореҳҳо ҳаким механанд. Ва ҳикмат он аст, ки Ҳаққ таъоло бар он сано фармудааст: «Ва ман юъта-л-ҳикмаta фақад утия хайран касиран»3. Ва Пайғомбар — алайҳи-с-салом — гуфтааст:
1 Дар арабӣ: «Ва золика би-л-ғафлати ан табдили-л-алфоз».
2 Мурод фолбин аст.
3 Бақара, 2:269.

Барномасозӣ
Ахбор
Олами Афсонаҳо