Санъати сухан

Китоби мазкур ба омӯзиши санъати сухан, вазнҳои шеър, қофия ва воситаҳои тасвири бадеӣ дар адабиёт бахшида шудааст. Он роҳҳои эҷоди асарҳои бадеии зебо ва таъсирбахшро таҳлил мекунад. Ин асари илмӣ-методӣ барои донишҷӯён ва омӯзгорони адабиёт пешбинӣ шудааст.
Агенти Зеҳнӣ · 4 октябри 2026 · 303 саҳифа
балки аз оҳанги мусиқии каломи бадеъ ва латофати байт мафтун шавад. Чунон ки ин байти устод Рӯдакӣ мисоли барҷастае шуда метавонад:
Бӯи ҷӯи Мӯлиён ояд ҳаме,
Ёди ёрӣ меҳрубон ояд ҳаме.
Қатор омадани садонокҳои «ӯ» ва «о» бо ҳамсадои «з» дар калимаҳо оҳанги матлубро ифода кардааст.
Ё ки гирем байти зерини Хоқониро, ки ҳам санъатҳои иштиқоқ, тазод ва таҷнис дорад ва ҳам хушоҳангу хушоянд мебошад:
Гӯё ки нигун кардаст айвони фалаксӯро?
Ҳукми фалаки гардон ё ҳукми фалакгардон.
Ё гирем ин байтро, ки бо вуҷуди дорои санъати баргардониш будан барҷастагии калимаҳо ва ҷо ба ҷо омадани онҳо лаззати мусиқӣ мебахшад:
Ихвон1, ки аз раҳ оянд, оранд раҳоварде;
Ин қисса раҳовард аст аз баҳри дили ихвон.
Аксари байтҳои Ҳофиз ҳар яке дорои санъате буда, ба таври табиӣ аз табъи мавзуни шоир сар задааст.
Чунончи ин байт дар санъати иштиқоқ аст ва дар ниҳоити гӯшнавозию тарабангезӣ воқеъ гардидааст:
Сарви чамони ман чаро майли чаман намекунад,
Ҳамдами гул намешавад, ёди суман намекунад.
Байти зерин ҳам, ки дар санъати таносуб ва шумур гуфта шудааст, аз ҳамон қабил аст:
Соқӣ, ҳадиси2 сарви гулу лола меравад,
Ин баҳс бо салосаи ғалсола3 меравад.
Хонанда на танҳо аз санъати ин байтҳо офаринхон мешавад, балки дар ҳангоми тараннуми онҳо аз таносуби садои калимаҳо, ки табъан ба гӯшҳо дилкашу форам мерасад, сархуш мешавад, гӯё замзамаест, ки аз пардаҳои мусиқӣ сар задааст.
Байтҳои зерин, ки аз як қасидаи ҳабсияи Масъуди Саъди Салмон аст, гӯё санъати барҷастае надорад, вале бо вуҷуди ин таъсири пуркувватеро дорост:
Ман кистам? Чӣ дораму чандам? Киям? Чиям?
Қим ҳар замон расонад гардун никоят4.
1 Ихвон — бародарон.
2 Ҳадис — сухан.
3 Салосаи ғалсола — се пиёла май шустараванда, ки баъд аз таом менӯшидаанд.
4 Никоят — зиён расондан, бадхоҳӣ кардан, куштан, манъку маслуқ кардан.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё