Зеҳн
Забони адабии ҳозираи тоҷик. Синтаксис

Китоби дарсии мазкур барои факултетҳои филологияи мактабҳои олӣ пешбинӣ шудааст. Он ба омӯзиши синтаксиси забони адабии ҳозираи тоҷик бахшида шудааст.

Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 312 саҳифа

МаорифАдабиётТаҳсилот
Аз аввал хондан

Мӯҳтожат гардад, даррав биё, маро оғӯш кун (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо).

Сиғаи амр гоҳо бо пешванди би- меояд. Ин пешванд ба амр оҳанги қатъият мебахшад. Ин шакли амр асосан дар назм истифода мешавад. Дар забони насри бадеӣ камтар, вале дар нутқи намояндагони лаҳҷаи ҷанубӣ бештар ба назар мерасад: Агар нахобида бошед, бихобед (С. Айнӣ, Куллиёт). Табару теша бигир. Теғ ба даст бигир. Аз золим қасос бигир (С. Улуғзода, Восеъ).

  1. Ҷумлаҳои амрӣ, ки таъкиди матлабро ифода мекунанд: Бойҳо чизи нағзашонро ҳадя нахоҳанд кард. Инро дониста мон, ҳазрат (С. Айнӣ, Куллиёт). Дибед, начаконида бурда расондаанд (Р. Ҷалил, Шӯроб).

  2. Ҷумлаҳои амрӣ, ки даъватро ифода мекунанд: Мардум, ҷамъ шавед, газот кунед (С. Улуғзода, Восеъ). Ба даст дароред, ба даст наафтед; пахш кунед; пахш нашавед! — гӯён халифа дастони худро бар рӯ кашид (С. Айнӣ, Куллиёт). Маро кушед, ё зиндаву зор ба мазорам гӯронед, аммо ба дасти ин одам несупоред (С. Айнӣ, Куллиёт). Эй калон шав, пири бадавлат шав, чароғам (Р. Ҷалил, Шӯроб).

  3. Ҷумлаҳои амрӣ, ки маънои маслиҳату насиҳат доранд: Ака Урун, ин тавр накунед, ба мо ҳамроҳ шавед (С. Айнӣ, Куллиёт). Ягон духтари бечораро ёфта, хонадор шав. Ҷуфти говро кор фармуда деҳқонӣ кун (С. Айнӣ, Куллиёт). Духтари Александр, дилатро танг накун ва ба ҳар чиз хафа нашав (Р. Ҷалил, Шӯроб). Эҳтиёт шав, Давлат, ба шахта оҳиста-оҳиста фуро, аз бағалпанҷара дастатро асло накан. Дар вақти сутунмонӣ ҳушёр шав, ки вай кори хатарнок аст (Р. Ҷалил, Шӯроб).

  4. Ҷумлаҳои амрӣ, ки илтимосро ифода мекунанд: Дер намонда биёед (Р. Ҷалил, Шӯроб). Бигиред, Дашаҷон дасти маро барнагардонед (Р. Ҷалил, Шӯроб). Хайр, аз ман ба оилаатон салом расонед (Р. Ҷалил, Шӯроб). Хуб, хуш равед, Арслонқӣ, саломат бошед, боз биёед. Салому миннатдории ману Давлатро ба она расонед (Р. Ҷалил, Шӯроб). Ҳаял накун, дада (Р. Ҷалил, Шӯроб).

  5. Ҷумлаҳои амрӣ, ки маънои таскину тасалло доранд: Парво накунед, турам. Эб мекунам (Р. Ҷалил, Шӯроб). Ором шав, духтарҷон, осуда бош (Р. Ҷалил, Шӯроб). Не, Дашаҷон, хавотир нашавед (Р. Ҷалил, Шӯроб). Ҳеҷ натарс дигар, — дилдорӣ дод Холи ворухӣ (Р. Ҷалил, Шӯроб). Хафа нашав, ҷӯра (Р. Ҷалил, Шӯроб). Ором шав, Даша, — таскин дод Пётр (Р. Ҷалил, Шӯроб).

  6. Ҷумлаҳои амрӣ, ки навозишро ифода мекунанд: Гирья накун, додарҷон (Р. Ҷалил, Шӯроб). Хоҳарҷон, гирья накунед (Р. Ҷалил, Шӯроб).

  7. Ҷумлаҳои амрӣ, ки маънои узр доранд: Ҷаноби олӣ, аз гуноҳи ман гузаред (Р. Ҷалил, Шӯроб). Маро

пешина
аз 312
навбатӣ