камбағал, ронанда, намоянда. Агар калимаи мансуби дигар ҳиссаи нутқ танҳо дар матн, дар ҷараёни нутқ ҳамчун исм истифода шавад, вай субстантивасияи матнӣ аст: либосҳои соҳибҷамол, нозҳои абрӯкамон, раванди танҳогард, назар ба дарёфти худам, гашти асп, баромади офтоб. Калимаҳое, ки бо усули субстантивасия ба исм гузаштаанд, категорияҳои грамматикии онро қабул карда, монанди исм ба вазифаи ҳамаи аъзоҳои ҷумла меоянд: Баъзе соддалавҳон ё риёкорон афсонаи болоиро ҳам бо ин кӯшиши худ сабаб нишон медиҳанд (Айнӣ). Ҷавоне аз хирадманде мепурсад (Айнӣ).

Исмшавии сифат. Дар забони адабии тоҷик ба исм аз дигар ҳиссаҳои нутқ дида сифат бештар мегузарад. Сифатҳое ҳастанд, ки дар давраи дурударози таърихӣ ба исм гузашта, ҳоло танҳо ҳамчун исм истеъмол меёбанд. Калимаи беқасаб, ки аслан аз исми қасаб (матои нафис, матои бо тиллову нуқра дӯхташуда) бо префикси бе- сохта шуда ба сифат гузашта буд, ба ҳамин гурӯҳ мансуб мебошад. Ин калима ҳоло дар забон ҳамчун исми рехта ҳисоб меёбад ва як навъи газворро ифода мекунад. Калимаи шоҳӣ низ ҳоло танҳо ҳамчун исми ифодакунандаи як навъи газвор истифода мешавад.

Дар таркиби «Саидризо Ализодаи самарқандӣ» калимаи самарқандӣ ҳоло ҳамчун сифати нисбӣ ҳисоб меёбад, аммо чунин таркибҳо дар забони адабии ҳозираи тоҷик ниҳоят кам вомехӯранд ва калимаҳои самарқандӣ, хуҷандӣ, бухороӣ, кӯлобӣ ва амсоли инҳо ҳамчун исм истеъмол меёбанд.

Дар забони адабии ҳозираи тоҷик калимаи ҷавон, пир аслан сифатанд, дар ҷумла асосан ҳамчун исм истифода меёбанд:

Бинобар он Мулло Вафо ғазалҳои худро ба он ҷавонон ёд кунонд... (С. Айнӣ, Куллиёт). Мӯйсафедҳои гузар аз дур ҷастухезҳои шайхи «араб»-ро тамошокунон дар зери лаб механдиданд... (Ҳ. Ирфон, Дар кулбаи косибон).

Ба вазифаи исм омадани сифатҳо дар матн хеле бисьёр мушоҳида мешавад. Чунончи, мисли калимаҳои соҳибҷамол, хуб, бад, некӯ, хирадманд, донишманд, тарсончак, соддалавҳ, калон, нокас сифатҳои зиёдеро номбар кардан мумкин аст, ки ҳамчун исм воқеъ шуда, суффикси ҷамъбандӣ қабул менамоянд:

Либосҳои соҳибҷамолон ҳам аз порчаҳои нав буд... (С. Айнӣ, Ғуломон).

Чунон тасвири ҳуснатро кашидам,
Ки дида мот гардад шоҳи хубон!

(А. Деҳотӣ, Куллиёт).

Баъзе соддалавҳон ё риёкорон афсонаи болоиро ҳам бо ин кӯшиши худ сабаб нишон медиҳанд (С. Айнӣ, Куллиёт).