як
ду
се
чор (чаҳор)
панҷ
шаш
ҳафт

ҳашт
нӯҳ
даҳ
бист
сӣ
чил (чиҳил)
панҷоҳ

шаст
ҳафтод
ҳаштод
навад
сад
ҳазор
миллион

Ададҳо то ҳазор қариб дар ҳамаи забонҳои гурӯҳи эронӣ тақрибан як хел аст. Бисёр ададҳои соддаи тоҷикӣ ва русӣ ҳам (ки ҳар дуи ин забонҳо аз оилаи забонҳои ҳинду-европоӣ мебошанд) аслашон як аст. Масалан, ду ва два, се ва три, панҷ ва пять, сад ва сто, шаш ва шестьро муқоиса кунед. Ин факт далели он аст, ки ададҳо дар замони хеле қадим ба вуҷуд омадаанд.

Шумораҳо дар забони тоҷикӣ хусусияти грамматикии зиёде надоранд.

Хусусияти морфологии шумора аз он иборат аст, ки дар он категорияи шумора (танҳо ва ҷамъ) нест. Шумораҳо аломати категорияи номуайян (-е)-ро намегиранд.

Шумораҳои миқдорӣ нумератив мегиранд (чорта, чор дона, чор сар, чор нафар ва монандӣ инҳо). Шумораҳои миқдорӣ бо суффикси -ум (-юм) ва гоҳо бо -умин шумораи тартибӣ месозанд (ҷорум, сеюм, чорумин).

Хусусияти синтаксисии шумораҳо дар ҷумла муайянкунанда шуда омадани онҳо мебошад: даҳ нафар шогирд, панҷ-шаш ҷилд китоб, курси чорум.

Шумораҳои касрӣ дар ҷумла чун муайянкунанда пеш аз предмет (муайяншаванда) омада, ба воситаи изофа (и) ба он алоқаманд мешаванд: шашяки ҷаҳон, чорьяки нон...

Шумораҳои тахминӣ дар ҷумла муайянкунанда ва ҳол шуда меоянд: Бо чашмони сиёҳ ба сӯи доя ду-се ало-ало нигоҳ кард (Ф. Ниёзӣ, Духтари ҳамсоя).

СОХТИ ШУМОРАҲО

Шумораҳо аз ҷиҳати сохт чор хел мешаванд:

1. Шумораҳои содда: як, чор, сӣ, сад, ҳазор...
2. Шумораҳои сохта: якум, дуюм...
3. Шумораҳои мураккаб: чордаҳ, ҳафдаҳ, дусад...
4. Шумораҳои таркибӣ: бисту панҷ, дусаду панҷоҳу ҳашт.

ХЕЛҲОИ ШУМОРА

Шумораҳо аз ҷиҳати маъно ва вазифаашон ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд: шумораҳои миқдорӣ ва шумораҳои тартибӣ.

1. Шумораи миқдорӣ

Шумораҳои миқдорӣ миқдори предметро фаҳмонда, инчунин ададҳои беномро (абстрактро) номбар мекунанд: панҷ