• Масъалаи мактаб, хондани кӯдакон чӣ мешавад?
• Мактаб манъ карда мешавад! - гуфт комендант хитоб карда.
• Ҳеҷ кас набояд китобҳои шӯравиро хонад, - агар хонад, ҷазо мебинад! Боз кӣ савол дорад?

Байни худ пичир-пичир гап задани мардум сар шуд, лекин ҳеҷ кас ҷуръат намекард, ки ба комендант савол диҳад.

Он гоҳ комендант ба Степан муроҷиат кард:

• Шумо гап мезанед?
• Не, ман сухан надорам, - сар ҷунбонида гуфт Степан.
• Набошад, пароканда шавед! - фарёд зад комендант ба издиҳом нигариста.
• Ба хонаҳои худ равед!

Издиҳом пароканда шуд, обер-лейтенант ба Степан рӯ оварда пурсид:

• Арбоб, дар деҳа чанд хоҷагӣ, чӣ қадар гову гӯсола, бузу гӯсфанд, хук, парранда ҳаст?

«У лаънатие, - гуфт Степан дар дил ба худаш - ҳанӯз ба кор сар накардааму аллакай ҳисобот мепурсад-а». Вай абрувонашро чин карда ва паси сарашро хорида гуфт:

• Роҳбарони колхоз то омадани шумо ҳар чизеро, ки метавонистанд, ҳамроҳи худ ба ақибгоҳ бурданд. Он чизе ки дар деҳа мондааст, барои ман ҳанӯз маълум нест.

Комендант ба таъкид гуфт:

• Албатта ба ҳисоб гиред!

Фашистон бо ғанимати ба даст овардаашон аз деҳа баромада рафтанд, Степан бошад, боз хеле вақт фикру хаёл карда дар идора нишаст: вай арбоби деҳа таъйин шуданашро интизор набуд ва ҳоло чӣ кор кардан ва ба аҳолӣ, ки албатта ӯро саволборон мекунад, чӣ ҷавоб доданашро намедонист.