станд, дармеёбанд, ки сарбозашонро куштагӣ соҳибхона аст. Дар пеш Кӯлоб, он тараф Афғонистон. Наход...” Мансур риштаи андешаҳоро канд ва Регистонро гузашта дид, ки як гурӯҳ дар атрофи майдон байрақ мезананд. Дар қисмати шумолии майдон ба хуруфоти форсӣ ва кириллӣ шиорҳо овехтаанд: ”Зинда бод фирқаи болшевикӣ! Зинда бод инқилоби Бухоро!” Ва боз якчанд “зинда бод”-ҳои дигар. Дар роҳравҳо, бому дар, девори хонаҳои атроф низ парчамҳои хурду калон овезон. Дар атроф милисаҳо равуо доранд. Аз ҷониби масҷиди Поянда ва кӯчаи Тӯпхона даста-даста саллотҳои қатор ҷониби майдон меоянд. Як взводе, ки аз ҳама ақиб аст, бо лаҳни русӣ шарқӣ мехонад:

Пусть громко звучит наша клятва святая,
У эмира Бухары победа грядеет!

Милисаҳо аксар турк. Як турушрӯ гурӯҳи мардикоронро, ки дар гӯшаи майдон, таги дарахтон интизори корфармоянд, пеш андохтаю ба ҳар кадоме латтаи сурх дода, фармуд, ки ба дастҳошон банданд. Дигаре ҷамъомадаҳоро аз ҷониби шумолии майдон пешандоз карда овард ва ба ҳар кадом байрақча дод. Милисаи чашмкабуде Мансурро ҳам аз сари кӯча дошта оварда, ба дасташ байрақча қапонда гуфт, ки ранги сурхи парчам рамзи хуни коргару деҳқон аст. Яъне дарди дили шумост. Қатор истода, митингро гӯш кунед. Азбаски дар ин тарафҳо чунин корҳо нав буданд, одамон ҳайрону изтиробзада ба латтаҳою байрақчаҳо менигаристанд.

Мансур низ ба маънои суханони милиса чандон сарфаҳм нарафт. Лекин ҳис кард, ки бо байрақча ҳамроҳашон истодан шаҳодати ҳамрайҳӣ бо онҳоро дорад. Баъдтар даста-даста одамон аз корхонаҳо омаданд. Онҳо низ дар даст латтаҳои сурх бастаанд. Онҳо ҳавою рӯҳияи идона доштанд. Табъашон болида менамуд. Лекин аксари онҳо мардуми бегона. Таҳҷоиҳо ангуштшуморанд.

Дере нагузашта калонҳо омаданд. Бештар ҳамонҳо буданд, ки Мансур дар Арк ҳангоми хазинаро баровардан дида буд. Миз оварда монданд ва паси он нишаста яке аз паси дигар “халқи озодидӯсти Бухороро, ки бо ёрии аскари сурх амиру амирзодаҳои ҷафопеша ва душманони халқро зада аз ватан берун кардааст”, табрик карданд. Ва ваъда доданд, ки “акнун мо дар ин вайронаҳо ба ҷойи Бухорои исломӣ Бухорои сурх, Бухорои Шӯравӣ месозем, ки дар он ҳамаи халқу миллатҳо бо бародарию баробарӣ кору зиндагӣ мекунанд. Таълиму тарбияти замони навро мегиранд”.

Нигоҳи Мансур бештар ба Файзуллоҳ Хоҷа банд буд. Фикр мекард, ки ин ҷавони оташмизоҷ дар пайи иҷрои орзую ҳавас собитқадам будааст. Дар чунин синну соли ҷавонӣ тахти подшоҳиро зада гирифт. Ҳалолаш бод, кош акнун он корҳоеро, ки солҳо бо ҳамсафону рӯшанфикрону дар орзуяш буд, раҳандозӣ кунад. Подшоҳие кунад, ки гирду атроф гӯяд: инҳо ҳам одам будаанд, аз уҳдаи кор мебаромаданд.

Он ҷо ду-се муздур ҳам (онҳоро намояндаи халқи коргару деҳқон номиданд) баромада “Зинда бод... Зинда бод...” ҷои ба даҳонашон мондаро гуфтанд. Файзуллоҳ чунин суханҳо гуфт: “То замину осмон боқист, халқи озодидӯсти