Дар адабиётшиносии муосири ҷаҳон чор навъи вазнро муайян кардаанд: ададӣ (нумерикал), такяӣ (аксентал), сифатӣ (квантативӣ) ва оҳангӣ (тоникӣ).
Дар назми тоҷикӣ ду навъи вазн: ҳиҷоӣ (ададӣ ва ё нумерикал) ва арузӣ (сифатӣ ва ё квантативӣ) мавҷуд аст, ки ҳар яке дорои мушаххасот ва махсусияти назаррас ва давоми мантиқии ҳамдигаранд. Аз ин ҷост, ки дар адабиётшиносии муосири тоҷик ба тартибу низоми муайян, паси ҳамдигар такрор омадани пораҳои тараннумӣ (рукнҳо), риояи таносуби мисраъҳо, оҳангу мусиқияти шеър, миқдори ҳиҷоҳои дарозу кўтоҳ ва задаро вазн номидаанд.
Қадимтарин намунаҳои назми қавмҳои ориёинажод дар вазни ададӣ ( ҳиҷоӣ) дар осори адабии забони авестоӣ, дар яштҳо ва готҳои зардуштӣ суруда шудааст. Хусусияти асосиии ин намуди вазн дар баробарии миқдори ҳиҷо дар ҳар як мисраъ аст. Бо пайдоиши ва таъсиргузории вазни арўз доираи истифодаи вазни ададӣ (ҳиҷоӣ) маҳдуд гашта, танҳо дар фолклор ва адабиёти бачагона боқӣ мондааст.
Мисол:
Гу-мон на-ба-ред, (5 ҳиҷо)
Ки ман хурд ҳас-там. (5 ҳиҷо) О-лу-ча гу-ли бо-дом, (7 ҳиҷо) Ман дух-та-ра-ки до-дом. (7 ҳиҷо) Вазни сифатӣ дар адабиёти форсу тоҷик ва араб вазни арӯз аст, ки дар замони юнонии бостон, санскрит ва лотинӣ хос аст. Асли ин вазн ба сифат ва оҳанги ҳиҷоҳо вобаста мебошад. Низоми вазни арӯз аз рӯи кашфи олими араб- Халил ибни Аҳмад бар нӯҳ рукн бунёд ёфтааст:

1. Ма-фо-ӣ-лун (у - - -) 2. Фо-и-ло-тун (- у - -) 3. Мус-таф-ъи-лун (- - у -) 4. Маф-ъӯ-ло-ту (- - - у) 5.