шартномаи ақди никоҳ), мукотибаҳои дипломатӣ, пешбурди хоҷагии ҳокимиятҳои кӯҳӣ ва ғ.) то замони мо дар қаламрави ватани маҳбубамон Тоҷикистон боқӣ мондаанд. Ин ҳуҷҷатҳоро аҳолии маҳаллӣ солҳои 30-юми асри гузашта дар ҳудуди ноҳияи Айнии Тоҷикистон (кӯҳи Муғ) дарёфт карда, аз тарафи бостоншиносони шӯравӣ бодиққат омӯхта шуданд ва баъдтар мутахассисони маъруфи шӯравӣ (русӣ) рамзкушоӣ гардиданд.
Ин ҳуҷҷатҳое, ки дар коғаз, чарм ва чӯбҳои бед, ки ду тақсим карда шуда буданд, навишта шудаанд, барандагони муҳимтарин рӯйдодҳои яке аз минтақаҳои калидӣ (Суғдиён) мебошанд, ки дар он гузаштагони халқи тоҷик, дар давраи таъсиси дини нав, ислом (ибтидои асри VIII) маскун буданд.
6.1.2. «Навиштаҳои қадимаи суғдӣ», ки сиёсати «дасти дароз»-и ҳокимони суғдиро намоиш медиҳанд. Экспедитсияи сайёҳи машҳури бритониёӣ Аурел Стейн (с. 1906-1908), ки яке аз экспедитсияҳои сершумори кишварҳои Аврупо ба ҳавзаи Тарим дар аввали асри ХХ буд, дар наздикии шаҳри Дунхуан (Чин) гурӯҳи дигари дастнависҳо дарёфт намуд, ки дар яке аз навъҳои забони оромӣ навишта шуда буданд. Таҳлили минбаъдаи ин дастхатҳо аз тарафи эроншиноси фаронсавӣ Р. Готьо (с.1911) нишон дод, ки ин ҳуҷҷатҳо ба забони суғдӣ низ навишта шудаанд ва мукотиботи хусусиро ифода мекунанд. Коршиносон онҳоро ба асри IV мансуб дониста, ба онҳо «хатҳои қадимаи суғдӣ» ном гузоштанд.
Омӯзиши минбаъдаи мундариҷаи ин ҳарфҳои суғдӣ нишон дод, ки онҳо аз санадҳои динӣ ба забони суғдӣ бо бисёр калимаҳои рӯзгори ҳаррӯза тафовут доранд. Онҳо ба он далел