Замони густариши ислом ва забони дарӣ дар минтақа бо пайдоиши коғаз ҳамчун маводи бисёр мувофиқ дар баробари дигар мавод барои сабти иттилооти хаттӣ рост меояд.
Таҳлили маводҳое, ки дар онҳо ҳуҷҷатҳо ва мактубҳои суғдӣ (42 адад) навишта шудаанд, нишон доданд, ки аксари ҳуҷҷатҳо ва номаҳо дар пӯст (22 адад, каме бештар аз 50%), дар чӯб (чӯби бед, ки ду тақсим карда шудааст) – 8 адад (камтар аз 20%) ва 12 номгӯйи ҳуҷҷатҳо дар рӯйи коғаз (зиёда аз 30%) сабт шудаанд.
Ин коғазҳо ҳамаашон истеҳсоли чинӣ буданд, аз ин рӯ, мо низ бар онем, ки қоғази маҳаллӣ (самарқандӣ) пас аз даҳсолаҳо (пас аз муҳорибаи соли 751 дар Талас) пайдо шуд, вақте ки маҳбусони чинӣ, ки бо қоғазсозӣ ошно буданд, ин сирро ба ҳунармандони маҳаллӣ нишон доданд.
Акнун, бо мутамарказонидани қудрат ва сиёсати муттаҳидсозии аввалин амирони Сомониён, бисёре аз забонҳои маҳаллии эронӣ ҷои худро ниҳоят ба забони маъмули тоҷикӣ (дарӣ) доданд. Ба ин раванди объективӣ, инчунин, ба гӯшаи фаромӯшӣ додани суннати «лаънати навиштаҷот»-и анъанаи зардуштӣ ва иваз кардани он бо таҷрибаи мусулмонии эҳтироми «аҳли қалам», кӯшишҳо барои ихтирои коғаз ҷиҳати сабти на танҳо маълумоти муосир, балки сабти анъанаҳои шифоии аҷдодони баландфарҳанг мусоидат карданд.
Барои ба як шакл даровардани забони ягонаи тоҷикӣ, инчунин коркарди мунтазам ва мукотибаи коғазии бюрократияи сершумори мутамаркази давлати Сомониёнро ба ҳолати мӯътадил овардан ва ба даҳ девони давлатӣ ва шабакаҳои паҳнгаштаи онҳо дар давлати паҳновар тақсим кардан тақозо мекард, ки мавқеи забони ягонаи дастрас мустаҳкам карда шавад.