Зеҳн
Ҷаҳони Тоҷикон

Агенти Зеҳнӣ · 2 ноябри 2026 · 335 саҳифа

Таърих
Аз аввал хондан

ҳамчун унвони иловагӣ истифода шуд. Аммо вазифаи асосии халифа имомат, яъне роҳбари динии ҷомеа монд. Бо ҳукмронии ин халифаи дуюм нимҷазираи Арабистон комилан забт карда шуд ва забткориҳо дар қаламрави минтақаҳои фарҳангии Осиё ва Африка идома доштанд, ки ин масъалаи муосирсозии маъмурияти давлатиро ба миён овард. Дар Макка ва Мадина ва ҳамаи қабилаҳои араб, ки анъанаҳои муқарраршудаи идоракунии давлатиро надоштанд, аз ин рӯ, уммати мусулмонони босуръат васеъшаванда ташаккулли дахлдори давлатиро тақозо дошт. Ба гуфтаи мутахассис, ташкилоти қабилаҳои араб аввалин унсури пайдоиши ғайридинӣ буд, ки ба низоми давлатие, ки Муҳаммад ва ворисони ӯ сохтаанд, ворид шуд. Дар кишварҳои забтшуда аҷнабиён, ки дини исломро қабул карданд, ҳамчун муштарӣ, ба яке аз қабилаҳои араб ҳамроҳ шуданд». Маъмурони румӣ ва эронӣ аз минтақаҳо ба Мадина ҷалб карда шуданд. Дере нагузашта, вақте ки паҳншавии давлати ҷавон васеъ шуд, арабҳои Ҳиҷоз бо хешовандони худ дучор омаданд, ки урфу одатҳои султонӣ доштанд (дар шоҳигариҳои хурди Ҳасаниҳо, Лаҳмиҳо ва ғ.), ки пеш аз ислом ҳокимони худро доштанд ва бо ғояи ҳукмронии дунявӣ, «султон» шинос буданд. Ин истилоҳи суриягӣ, аслан на маънои ҳокими мутлақро, чуноне ки ҳозир аст, балки як мафҳуми дастаҷамъонаи ҳокимияти давлатиро ифода мекард, ки ба ҳукуматҳои хилофат низ паҳн шуд. Ҳокимони араб баъзан дар баробари қавми худ дини исломро қабул мекарданд, ки ҳукмронии худро идома доданд ва онҳо қудрати олии халифаҳоро бар худ эътироф мекарданд.

пешина
аз 335
навбатӣ