карда метавонем, ки ворисони наздик ва дури Сомониён – Ғазнавиён, Салҷукиён, Темуриён ва дигарон, ки қаламрави худро ҳамчун Сомониён васеъ намуда буданд, дар фаъолияташон барои ба бандарҳои ҷаҳонӣ баромадан саъю ғайрат накардаанд. Ин қудратҳои тавоно, шаҳрҳои бузургеро, ки дар наздикии соҳили Халиҷи Форс, Баҳри Миёназамин ва Баҳри Сиёҳ ҷойгиранд, забт карда, нисбат ба иқтидори баҳриашон, асосан бетафовут монданд.
Давлати Сомониён аввалин империяи хушкии Турону Хуросон буд, ки мероси онро тамоми ворисони он дар тӯли асрҳо қатъиян риоя мекарданд.
Ҳамин тариқ, то ибтидои асри Х Сомониён тамоми заминҳоеро, ки гузаш- тагони халқи қадимаи тоҷик зиндагӣ мекарданд, аз ҷумла баъзе минтақаҳое, ки халқҳои наздики эронӣ (Табаристон, Рай ва Исфаҳон) маскун буданд, ҷамъ оварда, дар байни онҳо сохторҳои ягонаи ҳудудӣ ва маъмурии ба як шакл даровардашударо ба вуҷуд оварданд ва ба ин васила робитаҳои мунтазаму доимиашонро сода намуданд.
Сиёсати амир Исмоили Сомонӣ барои муттаҳид сохтани вазну андозаҳо дар тамоми қаламрави кишвари азим, инчунин барои ташаккулли ягонагии ҳамаи сокинони минтақаҳои гуногуни қудрат, ки қаблан ҳамчун минтақаҳои алоҳидаю мустақил амал мекарданд, дарк намудани умумият ва ба як халқ мансубият доштан мусоидат намуд.
Ҳамаи, амирони Сомонӣ, бидуни истисно, пеш аз ҳама, дар бораи мустаҳкам намудани ягонагии давлати азими худ ғамхорӣ мекарданд, ки он, тавре ки дар боло таъкид карда шуд, тамоми самтҳои таърихӣ ва фарҳангии халқи тоҷикро дар бар мегирад.
Таъсиси низоми васеи ҳукумат дар шакли девонҳои давлатӣ, ки тамоми соҳаҳои аморатро дар бар мегирифт, аз он ҷумла, на танҳо мақомоти ҳокимӣ, балки ҳудудҳои зертобеъро низ фаро мегирифт.
Девонҳои гуногунҷабҳа, ки вазифаҳои худро дар марказ ва маҳалҳо