ки ин принсипҳои анъанавии антагонистӣ, дар ҳолати мо, баръакс, якдигарро пурра карданд. Ҳақиқат он аст, ки муносибати ибтидоӣ (назариявӣ ва методологӣ) ба равандҳо гурӯҳҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ ва иҷтимоӣ тафовутдоштаро (хусусан этникиро) ҳамчун як хислати ибтидоии ҳатмӣ ва гурӯҳии ягона мешуморад. Ин равиш ба дарк кардани ҷомеаи этникӣ ҳамчун иттиҳодияи қадимӣ ва устувори одамон (этнос) асос ёфтааст.
Тавре ки дар боло дида баромада шуд, қаламрави давлати Сомониён барои ҳамаи аҷдодони халқи тоҷик, ки аз қадимулайём дар он ҷо иқомат доштанд, ватани таърихӣ буд. Дар ин замина (ибтидоӣ) Сомониён барои ба вуҷуд овардани халқи ягонаи тоҷик шурӯъ карда, ба механизмҳои зерин, масалан, ба ҷойи якчанд лаҳҷа ё гурӯҳҳои забон (суғдӣ, хоразмӣ, бохтарӣ, портӣ ва дигар забонҳо) ташаккул додани забони ягона (тоҷикӣ) бо додани мақоми забони давлатӣ (бо нигоҳ доштани забони арабӣ ҳамчун забони дин) муроҷиат карданд. Ин дастгирии давлатӣ ба забони модарии тоҷикӣ, ки дар тамоми гӯшаҳои қудрати азим фаҳмо буд, вақте ки мавҷудияти лаҳҷаҳои зиёде қаблан ба эҷоди як забони ягона монеъ мешуданд, дар навбати худ барои ташаккул ва гул-гулшукуфии босуръати адабиёти тоҷикӣ (дари-форсӣ) такони қавӣ гардид. Ва сардафтари адабиёти тоҷик (Устод Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ) аз худи амирони ин сулолаи соҳибмаърифат ва вазирони бузурги онҳо (Балъамӣ ва дигарон) сарпарастии мустақим гирифтааст.
Рушди босуръати адабиёти тоҷик ва фарогирии ҳамаҷонибаи он дар тамоми соҳаҳои ин давлати соҳибмаърифат ба пайдоиши як зумраи дурахшони мутафаккирони бузурги тоҷик (Рӯдакӣ, Берунӣ, Сино, Фирдавсӣ ва садҳо дигарон) мусоидат кард, ки он «ҷомеаи