Дар даврони Сомониён, паҳншавӣ ва устувор гардидани равияи озодфикрона (ҳанафӣ)-и боимони ислом (суннӣ) дар тамоми минтақаҳои давлати азим ва берун аз ҳудудҳои он хотима ёфт. Гарчанде ки дар даврони Аббосиён, бо тафовут аз замони Умавиён, арабҳо ҷойгоҳи имтиёзноки худро дар уммати мусулмонӣ аз даст доданд, аммо намояндагони қабилаи Қурайш (авлоди Пайғамбар Муҳаммад (с)) ва уламои мусулмон (саидҳо) ҷойгоҳи ифтихории худро нигоҳ доштанд. Ин вазъ дар якҷоягӣ бо арабҳои зиёди ғозиён (муборизони эътиқод), ки ба минтақаҳои гуногуни давлати Сомониён барои мубориза бо кофирон ҷалб шуда буданд, барои эҷоди издивоҷҳои байналмилалӣ шароит фароҳам оварданд. Ин ба мардуми тоҷик имкон надод, ки танҳо аз мардуми худ издивоҷ намуда, ҳамқавмиро нигоҳ доранд.
Намояндагони доимоҳаракаткунандаи халқи тоҷик ҳаракатро бо роҳҳои хушкигарди Шоҳроҳи абрешим идома дода, дар шарқ ба соҳили Уқёнуси Ором ва ба соҳилҳои Уқёнуси Атлантик (тавассути Испанияи мусулмонӣ) мерасиданд.