омад: ислом аз дини маҳдуди этникӣ ба ҷаҳонӣ гузашта, тадриҷан ва бебозгашт ақлҳо ва қалбҳои қавмҳо ва қабилаҳои маҳаллро ишғол кардан гирифт; пас аз муҳорибаи Талас (с.751), Чин ғубори хашмгинашро аз даст дод ва ба хонаш баргашт; Хоқони турки Дашти Бузург ба чанд қисмат ҷудо шуд ва таҳдиди эҳтимолӣ ба кишварҳои муқимӣ суст шуд; ва Шоҳроҳи Абрешим устуворона фаъолият намуда, минтақаро ба се самти роҳи хушкӣ убур карда, ҳам ба мардуми муқимӣ ва ҳам ба қабилаҳои бодиянишини ин минтақа шукуфоӣ ва сарват овард.
Акнун ба Сомониён, ки эстафетаи ҳукмронии Варорӯд ва Хуросонро аз сулолаҳои ҳамқавм (Тоҳириён/Саффориён) ба дасти худ гирифтанд, ҳалли вазифаи муҳими на танҳо тасдиқ кардан ва мустаҳкам кардани қудрати худ, балки дар муҳити нисбатан мусоиди байналмилалӣ сиёсати дарозмуддати фаъолияташонро таҳия ва ҷорӣ намудан зарур буд. Ин санъати роҳбарӣ, ки ба шакли мӯътадили идоракунии давлатӣ, таҳкими шарикии иҷтимоии ҳукумат ва ҷомеа, инчунин ризоияти байни миллатҳо ва шукуфоии иқтисодӣ асос ёфтааст, барои ташаккулли халқи нави тоҷик аҳамияти хеле муҳим дошт.
Тавре ки дар боло зикр кардем, даҳ амири шарифи давлати пуршарафи Сомониён, ки бешубҳа, дар байни онҳо ду нафар – Амир Исмоили Сомонӣ ва набераи ӯ Амир Насри II махсус фарқ мекарданд, натанҳо барои пайдоиши халқи тоҷик заминаи хубе фароҳам оварданд, балки як силсила кӯшишҳои дурандешона карданд. Таҳлили бодиққати ин кӯшишҳо нишон дод, ки онҳо натанҳо намунаи классикии давлати мутамарказро дар ҷаҳони ислом ба вуҷуд оварданд, балки ба болоравии бесобиқаи афкори илмӣ ва маънавӣ мусоидат карданд, ки то ҳанӯз пурра омӯхта нашудаанд. Ин падидаи ин давра аз мавҷудияти сиёсати амиқи андешидашуда ва нозуки татбиқшудаи давлатӣ шаҳодат медиҳад, ки мо онро стратегияи Сомониён хоҳем номид. Ин чунин як стратегияи