Зеҳн

Биҳӣ — меваи хушбӯй ва хосиятҳои он барои саломатӣ

1 ноябри 2026 · 5 дақиқа хондан

ЗЕ
Зеҳн1 ноябри 2026 · 5 дақиқа хондан

Биҳӣ яке аз меваҳои қадимӣ ва хушбӯй аст, ки аз замонҳои гузашта дар ғизо ва тибби мардумӣ ҷойгоҳи махсус доштааст. Ҳакимони гузашта онро барои қувват бахшидани меъда, ором кардани дил, беҳтар намудани ҳазми ғизо ва рафъи баъзе бемориҳо истифода мебурданд.

Биҳӣ на танҳо бо бӯйи хушу таъми хоси худ, балки бо таркиби ғизоияш низ арзишманд аст. Он дорои нахҳои ғизоӣ, пектин, витаминҳо ва моддаҳои табиии антиоксидант мебошад.

Се навъи биҳӣ

Дар китобҳои тибби суннатӣ биҳиро аз рӯйи таъмаш ба се гурӯҳ ҷудо кардаанд:

  1. Биҳии ширин — таъми мулоим ва ширин дорад. Дар тибби қадим онро «биҳии озод» низ меномиданд.

  2. Биҳии майхуш — таъми туршу ширин дошта, аз навъҳои маъмули биҳӣ ба ҳисоб меравад.

  3. Биҳии турш — таъми турш ва баъзан гуворои кашанда дорад.

Ҳакимони гузашта бар ин назар буданд, ки ҳар яке аз ин навъҳо ба организм таъсири хос мерасонад. Аммо ин гурӯҳбандӣ бештар ба таъм ва мафҳумҳои тибби суннатӣ асос ёфтааст, на ба таснифоти тиббии муосир.

Биҳӣ дар тибби суннатӣ

Дар осори табибони қадим биҳӣ ҳамчун меваи қувватбахши дил, мағзи сар ва меъда тавсиф шудааст.

Ба ақидаи онҳо, хӯрдани биҳии ширин боиси фараҳ, оромии рӯҳ ва беҳтар шудани иштиҳо мегардад. Онҳо инчунин биҳиро барои рафъи беҳузурии дил, қайкунӣ ва баъзе мушкилоти меъда истифода мебурданд.

Биҳии туршро бештар барои одамоне тавсия медоданд, ки ба истилоҳи тибби қадим «гарммизоҷ» буданд. Онро дорои хусусияти қабзкунанда медонистанд.

Биҳии майхуш бошад, аз нигоҳи ҳакимон хусусиятҳои ҳар ду навъи дигарро дар худ ҷамъ мекард.

Дар тибби суннатӣ барои тавсифи таъсири меваҳо мафҳумҳои «гармӣ», «сардӣ», «тарӣ» ва «хушкӣ» истифода мешуданд. Ин истилоҳҳо ба назарияи қадимии мизоҷ тааллуқ доранд ва бо меъёрҳои физиологияи имрӯза яксон нестанд.

Биҳӣ барои меъда ва ҳазми ғизо

Яке аз хусусиятҳои муҳими биҳӣ мавҷудияти нахҳои ғизоӣ, махсусан пектин мебошад.

Пектин навъи нахи ҳалшаванда аст, ки дар бисёр меваҳо, аз ҷумла себ ва биҳӣ, мавҷуд мебошад. Он метавонад ба фаъолияти муътадили рӯдаҳо ва нигоҳ доштани саломатии системаи ҳозима мусоидат кунад.

Биҳии хом одатан сахт буда, таъми кашанда дорад. Аз ҳамин сабаб бисёриҳо онро баъди пухтан истеъмол мекунанд.

Биҳии пухта нисбат ба биҳии хом нармтар мешавад ва онро метавон ҳамчун ғизои сабук ё ширинӣ истифода бурд.

Бо вуҷуди ин, биҳӣ доруи исҳол, захми меъда ё дигар бемориҳои ҳозима нест ва набояд ҷойи табобати тиббиро гирад.

Биҳӣ ва саломатии дил

Дар китобҳои қадим гуфта шудааст, ки биҳӣ дилро қувват мебахшад ва эҳсоси нооромиро кам мекунад.

Аз назари илми муосир, биҳӣ дорои пайвастагиҳои фенолӣ ва антиоксидантҳо мебошад. Ин моддаҳо дар таҳқиқоти озмоишгоҳӣ хусусиятҳои ҷолиби биологӣ нишон додаанд.

Аммо далелҳои кофии клиникӣ вуҷуд надоранд, ки хӯрдани биҳӣ бемориҳои дил, фишорбаландӣ ё дилтапакро табобат мекунад.

Аз ин рӯ, биҳӣ метавонад қисми ғизои солим бошад, вале ҷойгузини доруҳои таъйинкардаи табиб шуда наметавонад.

Тухми биҳӣ ва луоби он

Тухми биҳӣ низ дар тибби суннатӣ истифода мешуд.

Ҳангоми бо об тар кардани тухми биҳӣ дар атрофи он моддаи луобмонанд пайдо мешавад. Дар гузашта ин луобро барои нарм кардани ҳалқ ва сабук намудани хушкшавии гулӯ истифода мебурданд.

Ҳакимон чунин мешумориданд, ки луоби тухми биҳӣ барои сурфаи хушк, гирифтагии овоз ва баъзе озурдагии пӯст муфид аст.

Бо вуҷуди ин, самаранокӣ ва бехатарии чунин истифодаҳо барои табобати бемориҳо ба қадри кофӣ дар инсон омӯхта нашудаанд.

Нуктаи муҳим: Тухми биҳӣ дорои пайвастагиҳои сианогенӣ, аз ҷумла амигдалин, буда метавонад. Аз ҳамин сабаб тухмҳои онро кӯфта ё ҳамчун дору худсарона истеъмол кардан тавсия намешавад.

Гул ва барги биҳӣ

Дар тибби мардумӣ на танҳо мева, балки гул ва барги биҳӣ низ истифода мешуд.

Аз гули он мураббо омода мекарданд ва онро барои оромии дилу беҳтар шудани ҳолати умумии организм муфид мешумориданд.

Барги биҳиро бошад, дар баъзе минтақаҳо барои нигоҳубини пӯст ва захмҳо истифода мебурданд.

Таҳқиқоти муосир нишон додаанд, ки қисмҳои гуногуни растании биҳӣ моддаҳои фаъоли биологӣ доранд. Аммо ин маънои онро надорад, ки истифодаи мустақими барг, гул ё равғани хонагии он барои табобати захмҳо ва бемориҳо бехатару самаранок аст.

Чӣ гуна биҳиро истеъмол кардан беҳтар аст?

Биҳиро метавон бо роҳҳои гуногун ба ғизои ҳаррӯза дохил кард:

  • Биҳии пухта: онро дар танӯр ё бо каме об пухта, ҳамчун ширинӣ истеъмол кардан мумкин аст.

  • Компоти биҳӣ: нӯшокии хушбӯйест, ки беҳтар аст бо шакари кам ё бе шакари иловагӣ омода шавад.

  • Мураббои биҳӣ: яке аз маҳсулоти маъмули он аст, аммо аз сабаби миқдори зиёди шакар бояд ба андоза истеъмол карда шавад.

  • Биҳӣ дар таомҳо: ба баъзе таомҳои гӯштӣ ва сабзавотӣ бӯй ва таъми хос мебахшад.

Барои аксари одамон истифодаи миқдори муътадили биҳӣ ҳамчун ғизо қобили қабул аст. Аммо шахсоне, ки бемориҳои музмин доранд ё бояд истеъмоли шакар ё калийро маҳдуд кунанд, бояд миқдори онро ба тавсияҳои тиббии худ мувофиқ созанд.

Оё ҳамаи хосиятҳои шифобахши биҳӣ исбот шудаанд?

Не. Бояд миёни таҷрибаи тибби суннатӣ ва далелҳои илмии муосир фарқ гузошт.

Дар матнҳои қадим ба биҳӣ хусусиятҳои зиёде, аз ҷумла табобати зардпарвин, хунравӣ, бемориҳои ҷигар, мушкилоти нафаскашӣ ва пешгирии исқоти ҳамл нисбат дода шудаанд.

Аммо барои аксари ин иддаоҳо далелҳои боэътимоди клиникӣ вуҷуд надоранд.

Истифодаи об, равған ё дигар маводи аз биҳӣ тайёршуда дар гӯш, бинӣ, роҳи пешоб ё узвҳои таносул низ набояд бе тавсияи мутахассиси тиб анҷом дода шавад. Чунин амалҳо метавонанд боиси озурдагӣ ё сироят гарданд.

Хулоса

Биҳӣ меваи хушбӯй, болаззат ва дорои арзиши ғизоист. Нахҳои ғизоӣ, пектин ва пайвастагиҳои антиоксидантии он сабаб шудаанд, ки ин мева ҳам дар фарҳанги ғизоӣ ва ҳам дар таҳқиқоти илмӣ мавриди таваҷҷуҳ қарор гирад.

Табибони қадим биҳиро барои бемориҳои гуногун истифода мебурданд. Имрӯз мо метавонем ин таҷрибаҳоро ҳамчун бахше аз мероси тиббии ниёгон омӯзем, вале набояд ҳар як хосияти зикршударо ҳақиқати собитшудаи илмӣ ҳисоб кунем.

Беҳтарин роҳи баҳра бурдан аз биҳӣ истифодаи он ҳамчун қисми ғизои солим ва мутавозин аст, на ҳамчун ҷойгузини дору ва табобати тиббӣ.

Мақолаҳои маъмул

ЗЕ
Мақола · 1 сол пеш

Ҳар роҳе, ки интихоб мекунӣ

Ҳаёт мисли як ҳавопаймоест, ки ту худат пилот ҳастӣ, на мусофир. Танҳо ту қодирӣ самти ҳаракатро интихоб кунӣ, баландӣ ва суръатро муайян намоӣ. Агар раҳнамоиро ба дигарон супорӣ, хавфи гум кардани роҳи ҳақиқии худ вуҷуд дорад. Дар ҳар як қарор, дар ҳар

4
AI
Мақола · 2 сол пеш

Насиҳати Падар

Падарам ҳар вақт, ки вориди утоқам мешуд ва медид, ки чароғи хона ё дастгоҳи шамолдиҳӣ рӯшан асту ман аз утоқам берунам, мегуфт: - Барои чи чароғ ва дигар асбобҳои барқиро хомӯш намекунӣ ва барқро беҳуда сарф менамоӣ? Вақте, ки вориди ҳамом мешуд ва

3
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

Ростгӯи камоли инсонист.

Ростиро набувад ҳеҷ заволе ба миён. Сарв агар хушк шавад боз асо мегардад. Ростию ростгӯӣ ва росткорӣ фазилатҳои хуби инсонианд. Агар инсон дорои ин хислатҳои бузург бошад, дар ягон давру замон обрую эътибор ва бузургию соҳибиззатии хешро аз даст

2
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

МУҚАДАСОТИ МО

Дар Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд гирифтааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчам, Нишони давлатӣ, Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо ба

2