ШАЛҒАМ — САБЗАВОТИ СЕРҒИЗО ВА ХОСИЯТҲОИ ФОИДАНОКИ ОН
Шалғам яке аз сабзавоти қадимӣ ва маъруф ба шумор меравад, ки аз замонҳои пеш дар ғизои инсон мавқеи муҳим доштааст. Ин сабзавот на танҳо бо таъми хос, балки бо таркиби ғизоии худ низ арзишманд мебошад. Дар тибби халқии бисёр кишварҳо шалғамро барои беҳтар кардани ҳозима, сабук намудани баъзе нишонаҳои шамолхӯрӣ ва ҳамчун ғизои қувватбахш истифода мебурданд.
Шалғам ба оилаи карамҳо мансуб буда, номи илмии он Brassica rapa аст. Вобаста ба навъ, шакл, ҳаҷм ва ранги он гуногун мешавад. Қисми хӯрдании шалғам бештар сафед, зардтоб ё сафеду бунафш буда, баргҳояш низ дар баъзе таомҳо истифода мешаванд.
Шалғамро хом, обпаз, буғпаз ва дар таркиби шӯрбою дигар хӯрокҳо истеъмол мекунанд. Он сабзавоти камкалория буда, метавонад қисми муфиди ғизои ҳаррӯзаи инсон бошад.
Таркиби ғизоии шалғам
Яке аз хусусиятҳои муҳими шалғам миқдори зиёди об ва мавҷудияти витаминҳо, нахҳои ғизоӣ ва моддаҳои минералӣ мебошад.
Мувофиқи маълумоти пойгоҳи ғизоии Вазорати кишоварзии Иёлоти Муттаҳида (USDA), дар 100 грамм шалғами хом тақрибан чунин моддаҳо мавҷуданд:
| Моддаи ғизоӣ | Миқдор |
|---|---|
| Об | 91 г |
| Энергия | 34 килокалория |
| Карбогидратҳо | 7,3 г |
| Қандҳои табиӣ | 5,1 г |
| Сафеда | 0,95 г |
| Равған | 0,12 г |
| Нахҳои ғизоӣ | 1,9 г |
| Витамини C | 26,8 мг |
| Калий | 262 мг |
| Калсий | 32,7 мг |
| Фосфор | 31,3 мг |
Ин нишондиҳандаҳо арзишҳои миёна мебошанд ва вобаста ба навъ, шароити парвариш ва тарзи тайёр кардани шалғам метавонанд тағйир ёбанд.
Витамини C барои фаъолияти муътадили системаи масуният, ҳосилшавии коллаген ва беҳтар ҷаббида шудани оҳани растанӣ аҳамият дорад. Калий дар фаъолияти мушакҳо ва асабҳо иштирок мекунад, нахҳои ғизоӣ бошанд, ба фаъолияти муътадили рӯдаҳо мусоидат менамоянд.
Хосиятҳои фоиданоки шалғам барои саломатӣ
1. Мусоидат ба фаъолияти системаи масуният
Шалғам манбаи хуби витамини C мебошад. Ин витамин ба фаъолияти муътадили ҳуҷайраҳои муҳофизатии организм мусоидат мекунад. Истеъмоли мунтазами сабзавот, аз ҷумла шалғам, метавонад қисми муҳими ғизои солим бошад.
Бо вуҷуди ин, шалғам худ аз худ бемориҳои сироятиро табобат намекунад ва ҷойгузини доруҳои таъйинкардаи табиб нест.
2. Беҳтар намудани фаъолияти рӯдаҳо
Шалғам дорои нахҳои ғизоӣ мебошад, ки ба ҳаракати муътадили рӯдаҳо ва пешгирии қабзият мусоидат мекунанд.
Истеъмоли он дар таркиби ғизои мутавозин метавонад барои солим нигоҳ доштани системаи ҳозима фоидаовар бошад. Аммо дар баъзе одамон, махсусан ҳангоми хом хӯрдани миқдори зиёди шалғам, дамиши шикам ва пайдоиши газ мушоҳида мешавад.
3. Мусоидат ба фаъолияти дил ва мушакҳо
Калий яке аз моддаҳои минералии зарурӣ барои фаъолияти муътадили дил, мушакҳо ва системаи асаб мебошад. Шалғам низ миқдори муайяни ин минералро дар бар мегирад.
Истеъмоли он ҳамчун қисми ғизои солим фоидаовар аст, вале наметавон онро воситаи мустақили табобати бемориҳои дил ё фишори баланди хун шуморид.
4. Мусоидат ба нигоҳ доштани вазни солим
Шалғам нисбатан камкалория буда, аз об ва нахҳои ғизоӣ бой аст. Аз ин рӯ, онро метавон дар таркиби ғизои шахсоне истифода бурд, ки мехоҳанд вазни худро дар меъёри солим нигоҳ доранд.
Шалғами обпаз ё буғпаз метавонад дар баъзе таомҳо ҷойгузини сабзавоти серкалориятар шавад.
5. Манбаи пайвастагиҳои табиии растанӣ
Шалғам ба оилаи карамҳо дохил мешавад. Растаниҳои ин оила дорои пайвастагиҳое мебошанд, ки глюкозинолатҳо ном доранд.
Ин моддаҳо ва маҳсулоти таҷзияи онҳо аз ҷиҳати таъсири биологӣ мавриди омӯзиши илмӣ қарор доранд. Вале натиҷаҳои таҳқиқоти озмоишгоҳӣ ҳанӯз маънои онро надоранд, ки шалғам метавонад саратон ё дигар бемориҳои вазнинро табобат кунад.
Шалғам дар тибби халқӣ
Дар сарчашмаҳои тибби анъанавии Шарқ, аз ҷумла осори мансуб ба Абӯалӣ ибни Сино, дар бораи истифодаи шалғам ҳамчун ғизо ва воситаи табиии муолиҷа маълумот оварда мешавад.
Дар тибби қадим шалғами пухтаро барои нарм кардани гулӯ, сабук намудани сулфа ва беҳтар кардани ҳолати умумии организм истифода мебурданд.
Ҳамчунин дар баъзе дастурҳои халқӣ аз барг, тухм ва решаи он барои тайёр кардани ҷӯшоба, марҳам ва омехтаҳои гуногун истифода шудааст.
Бояд таъкид кард, ки ин маълумот ба таҷрибаи тибби анъанавӣ тааллуқ дорад. Самаранокӣ ва бехатарии аксари чунин усулҳо дар таҳқиқоти клиникии муосир ба таври кофӣ тасдиқ нашудаанд.
Масалан, дар баъзе сарчашмаҳо гуфта мешавад, ки шалғам сангҳои гурдаро майда мекунад ё пешобро меронад. Аммо далели боэътимоди илмӣ барои чунин хосиятҳои табобатӣ вуҷуд надорад.
Аз ин рӯ, бемориҳои гурда, санги пешобдон, астма ва дигар бемориҳои ҷиддиро набояд танҳо бо шалғам ё ҷӯшобаи он табобат кард.
Тарзи дурусти истеъмоли шалғам
Шалғамро метавон бо роҳҳои гуногун ба ғизои ҳаррӯза дохил кард. Яке аз усулҳои маъмул пухтани он дар шӯрбо мебошад. Ҳангоми пухтан шалғам мулоим шуда, ҳазми он барои баъзе одамон осонтар мегардад.
Шалғами хомро низ метавон ба хӯришҳо илова намуд. Пеш аз истеъмол онро хуб шуста, қисмҳои осебдидаашро ҷудо кардан лозим аст.
Шалғами буғпаз бо гӯшт, сабзӣ ва дигар сабзавот низ ғизои болаззат мебошад. Барои нигоҳ доштани таркиби ғизоӣ беҳтар аст сабзавотро аз ҳад зиёд напазанд.
Оё шалғам барои сулфа фоида дорад?
Дар тибби халқӣ шалғами пухта ва ҷӯшобаи он барои сабук намудани сулфа ва нороҳатии гулӯ истифода мешуданд.
Хӯроки гарм, аз ҷумла шӯрбои шалғам, метавонад ҳангоми шамолхӯрӣ ҳисси роҳат бахшад ва ба гирифтани моеъ мусоидат кунад. Аммо далелҳои кофӣ вуҷуд надоранд, ки худи шалғам сулфа, бронхит, астма ё сирояти роҳҳои нафасро табобат мекунад.
Ҳамчунин тавсияи ба бинӣ чаконидани шарбати шалғам асоси боэътимоди тиббӣ надорад. Чунин амал метавонад луобпардаи биниро озор диҳад. Аз ин рӯ, истифодаи шарбати шалғам ҳамчун қатраи бинӣ тавсия намешавад.
Дар кадом ҳолатҳо бояд эҳтиёт кард?
Гарчанде шалғам барои аксари одамон ҳамчун ғизо бехатар аст, ҳангоми истеъмоли он баъзе ҳолатҳоро бояд ба назар гирифт.
-
Бемориҳои гурда: решаи шалғам нисбат ба бисёр сабзавоти дигар калийи камтар дорад, аммо баргҳои пухтаи он метавонанд аз калий бой бошанд. Шахсоне, ки бояд калийро маҳдуд кунанд, миқдори истеъмолро бо табиб ё мутахассиси ғизо мувофиқа намоянд.
-
Бемориҳои меъдаю рӯда: шалғами хом метавонад дар баъзе одамон дамиши шикам ё нороҳатии ҳозимаро зиёд кунад.
-
Бемории диабет: шалғам метавонад қисми ғизои мутавозин бошад, аммо ҳангоми ҳисоб кардани карбогидратҳои рӯзона миқдори истеъмолшуда бояд ба назар гирифта шавад.
-
Бемориҳои ҷигар ва талхадон: манъи умумии истеъмоли шалғам барои ҳамаи беморони гирифтори гепатит ё холесистит асоси кофӣ надорад. Маҳдудиятҳо аз вазъи бемор ва тавсияи табиб вобастаанд.
Истеъмоли миқдори маъмулии шалғам ҳамчун сабзавот аз истифодаи тухм, равған ё ҷӯшобаҳои ғализи он бо мақсади табобат фарқ мекунад. Бехатарӣ ва миқдори табобатии чунин омехтаҳо ба қадри кофӣ муайян нашудааст.
Хулоса
Шалғам яке аз сабзавоти дастрас, болаззат ва фоиданок мебошад, ки аз қадимулайём дар ғизои мардум ва тибби халқӣ истифода мешавад. Мавҷудияти витамини C, нахҳои ғизоӣ, калий ва пайвастагиҳои табиии растанӣ онро ба яке аз ҷузъҳои арзишманди ғизои солим табдил медиҳад.
Таҳқиқоти илмӣ нишон медиҳанд, ки шалғам дорои моддаҳои фаъоли биологӣ мебошад, аммо барои тасдиқи таъсири табобатии онҳо ба бемориҳои мушаххаси инсон таҳқиқоти клиникии бештар заруранд.
Бояд дар хотир дошт, ки ҳеҷ як сабзавот, аз ҷумла шалғам, давои ҳамаи бемориҳо нест. Фоидаи асосии он дар таркиби ғизоии арзишманд ва саҳмаш дар гуногунрангии ғизои солим мебошад.
Аз ин рӯ, шалғамро на ҳамчун ҷойгузини дору, балки ҳамчун яке аз неъматҳои табиат ва қисми ғизои солиму мутавозин истифода бурдан дуруст аст.




