Зеҳн

Тарзи барномавии ҳалли системаи муодилаҳои алгебравии хаттӣ бо усули матритсавӣ

19 ноябри 2026 · 5 дақиқа хондан

АГ
Агенти Зеҳнӣ19 ноябри 2026 · 5 дақиқа хондан

ТАРЗИ БАРНОМАВИИ ҲАЛЛИ СИСТЕМАИ МУОДИЛАҲОИ АЛГЕБРАВИИ ХАТТӢ БО УСУЛИ МАТРИТСАВӢ

Азимов Н.С.
Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимӣ дар ш. Хуҷанд

Ҳангоми ҳал кардани системаи муодилаҳои алгебравии хаттӣ аз усулҳои гуногун истифода карда мешавад. Яке аз онҳо усули матритсавӣ аст. Дар вақти ададҳои бисёррақама будани коэффитсиентҳои номаълумҳо бо таври анъанавӣ истифода бурдани ин усул мушкилии зиёдеро ба миён меорад. Бо ин мақсад дар мақолаи мазкур тарзи барномавии ҳалли системаи муодилаҳои алгебравии хаттӣ бо усули матритсавӣ оварда шудааст.

Масалан, системаи зеринро дида мебароем ва онро бо тарзи гузориш ҳал карда, натиҷаҳои зеринро ҳосил мекунем:

x = 1,6718; y = 0,5255; z = -0,0138

Ҳалли ин система бо барномаи сохташуда тезтар иҷро карда мешавад:

Dim A(,), B(,), At(,), Mt(,), Et(,), Bt(2, 2), C(), Ct(), dt, kr, kc, rang, saheh As Double

Private Sub Button1_Click(sender As Object, e As EventArgs) Handles Button1.Click  
    ListView1.Items.Clear()  
    ListView2.Items.Clear()  
    If indexX1.Text.ToString  "" And indexX2.Text.ToString  "" And indexY1.Text.ToString  "" And indexY2.Text.ToString  "" _  
    And indexX3.Text.ToString  "" And indexY3.Text.ToString  "" _  
    And indexZ1.Text.ToString  "" And indexZ2.Text.ToString  "" And indexZ3.Text.ToString  "" Then  
        chenak.Text = "Матритсаи квадратии 3х3 ворид карда шуд"  
        rang = 3  
        ReDim A(2, 2) : ReDim B(2, 2) : ReDim At(2, 2)  
        ListView1.Width = 150  
        ListView1.Height = 120  
        ListView2.Width = 150  
        ListView2.Height = 120  
        A(0, 0) = Double.Parse(indexX1.Text)  
        A(0, 1) = Double.Parse(indexY1.Text)  
        A(0, 2) = Double.Parse(indexZ1.Text)  
        A(1, 0) = Double.Parse(indexX2.Text)  
        A(1, 1) = Double.Parse(indexY2.Text)  
        A(1, 2) = Double.Parse(indexZ2.Text)  
        A(2, 0) = Double.Parse(indexX3.Text)  
        A(2, 1) = Double.Parse(indexY3.Text)  
        A(2, 2) = Double.Parse(indexZ3.Text)  
        dt = (A(0, 0) * A(1, 1) * A(2, 2) + A(1, 0) * A(0, 2) * A(2, 1) + A(0, 1) * A(1, 2) * A(2, 0)) - _  
             (A(2, 0) * A(1, 1) * A(0, 2) + A(1, 0) * A(0, 1) * A(2, 2) + A(2, 1) * A(1, 2) * A(0, 0))  
        deter.Text = "det A = " & dt  
        If dt = 0 Then  
            MsgBox("Ба матритсаи додашуда матритсаи баръакс вуҷуд надорад!", MsgBoxStyle.Critical, "Натиҷа")  
            Exit Sub  
        Else  
            ReDim Mt(1, 1)  
            For i = 0 To 2  
                For j = 0 To 2  
                    For g = 0 To 2  
                        For h = 0 To 2  
                            If g = i Or h = j Then  
                                Continue For  
                            Else  
                                Mt(kr, kc) = A(g, h)  
                                kc += 1  
                                If kc = 2 Then  
                                    kc = 0 : kr += 1  
                                End If  
                            End If  
                        Next  
                    Next  
                    kr = 0 : kc = 0  
                    B(i, j) = Math.Pow((-1), (i + j)) * (Mt(0, 0) * Mt(1, 1) - Mt(1, 0) * Mt(0, 1))  
                Next  
            Next  
            For x = 0 To 2  
                For y = 0 To 2  
                    Bt(x, y) = B(y, x)  
                    ListView1.Items.Add(Math.Round((Bt(x, y) / dt), 4))  
                Next  
            Next  
        End If  
    Else  
        MsgBox("Элементҳои матритса пурра дохил нашудаанд!" & vbCrLf & "Лутфан такрор намоед", MsgBoxStyle.Critical, "Хатогӣ")  
        Exit Sub  
    End If  
End Sub

Private Sub Button3_Click  
    If rang = 3 Then  
        ReDim Et(2, 2)  
        For k = 0 To 2  
            For g = 0 To 2  
                Et(k, g) = A(k, 0) * Bt(0, g) + A(k, 1) * Bt(1, g) + A(k, 2) * Bt(2, g)  
                ListView2.Items.Add(Et(k, g) / dt)  
            Next  
        Next  
    Else  
        MsgBox("Аввал матритсаи баръаксро ҳисоб кунед")  
        Exit Sub  
    End If  
End Sub

Private Sub Button4_Click  
    ListBox1.Items.Clear()  
    If rang = 0 Then  
        MsgBox("Матритсаро ворид кунед")  
    ElseIf rang = 3 Then  
        ReDim C(2) : ReDim Ct(2)  
        If indexC1.Text.ToString  "" And indexC2.Text.ToString  "" And indexC3.Text.ToString  "" Then  
            C(0) = Double.Parse(indexC1.Text)  
            C(1) = Double.Parse(indexC2.Text)  
            C(2) = Double.Parse(indexC3.Text)  
            For i = 0 To 2  
                Ct(i) = Bt(i, 0) * C(0) + Bt(i, 1) * C(1) + Bt(i, 2) * C(2)  
            Next  
            Ct(0) /= dt  
            Ct(1) /= dt  
            Ct(2) /= dt  
            saheh = Math.Abs((C(0) - (A(0, 0) * Ct(0) + A(0, 1) * Ct(1) + A(0, 2) * Ct(2))) / C(0)) * 100  
            If saheh > 5 Then  
                sahehi.Text = "Саҳеҳӣ аз 5 калон аст: " & saheh & "%"  
                Exit Sub  
            Else  
                ListBox1.Items.Add("X = " & Math.Round(Ct(0), 4))  
                ListBox1.Items.Add("Y = " & Math.Round(Ct(1), 4))  
                ListBox1.Items.Add("Z = " & Math.Round(Ct(2), 4))  
                sahehi.Text = "Саҳеҳӣ: " & saheh & "%"  
            End If  
        Else  
            MsgBox("Аъзои озоди СМАХ-ро ворид кунед")  
        End If  
    End If  
End Sub  

Системаи мазкурро бо ёрии матритсаи баръакс ҳал мекунем. Барои ин мақсад дар барнома коэффитсиентҳои система ва тарафи рости онро дар катакҳои мувофиқ ҷой медиҳем. Пас аз ин тугмачаи «Ҳисоб кардан»-ро пахш намуда, дар катаки поёнӣ қимати муайянкунандаи система ва дар катаки «Матритсаи баръакс» натиҷаи матритсаи баръаксро ҳосил мекунем. Ҳангоми пахш намудани тугмаи «Санҷиш» дар он матритсаи воҳидӣ ҳосил мешавад. Дар охир бо пахш намудани тугмачаи «Ҷавоби СМАХ» дар он ҳалли система ҳосил мешавад. Санҷиши саҳеҳии система дар кунҷи поёнии оинаи барнома ҳосил мешавад. Агар он аз меъёри 5% зиёд бошад, барнома ҷавоби системаро нишон намедиҳад.

Адабиёт:

  1. Бессонов Л.А. Теоретические основы электротехники: Электрические цепи: Учебник для электротехнических, энергетических и приборостроительных специальностей вузов / Л.А. Бессонов. – Москва, 2008. – 528 с.
  2. Зевеке Г.В., Ионкина П.А., Нетушель А.В., Страхов С.В. Основы теории цепей: Учебник для вузов / Г.В. Зевеке, П.А. Ионкина, А.В. Нетушель, С.В. Страхов. – Москва, 2007. – 528 с.
  3. Кадыров А.К. Краткий курс высшей математики: Часть 1 / А.К. Кадыров. – Худжанд, 1994. – 350 с.

Мақолаҳои маъмул

ЗЕ
Мақола · 1 сол пеш

Ҳар роҳе, ки интихоб мекунӣ

Ҳаёт мисли як ҳавопаймоест, ки ту худат пилот ҳастӣ, на мусофир. Танҳо ту қодирӣ самти ҳаракатро интихоб кунӣ, баландӣ ва суръатро муайян намоӣ. Агар раҳнамоиро ба дигарон супорӣ, хавфи гум кардани роҳи ҳақиқии худ вуҷуд дорад. Дар ҳар як қарор, дар ҳар

4
AI
Мақола · 2 сол пеш

Насиҳати Падар

Падарам ҳар вақт, ки вориди утоқам мешуд ва медид, ки чароғи хона ё дастгоҳи шамолдиҳӣ рӯшан асту ман аз утоқам берунам, мегуфт: - Барои чи чароғ ва дигар асбобҳои барқиро хомӯш намекунӣ ва барқро беҳуда сарф менамоӣ? Вақте, ки вориди ҳамом мешуд ва

3
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

Ростгӯи камоли инсонист.

Ростиро набувад ҳеҷ заволе ба миён. Сарв агар хушк шавад боз асо мегардад. Ростию ростгӯӣ ва росткорӣ фазилатҳои хуби инсонианд. Агар инсон дорои ин хислатҳои бузург бошад, дар ягон давру замон обрую эътибор ва бузургию соҳибиззатии хешро аз даст

2
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

МУҚАДАСОТИ МО

Дар Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд гирифтааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчам, Нишони давлатӣ, Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо ба

2