Зеҳн

Барномавии ҳалли системаи муодилаҳои алгебравии хаттӣ бо усули Крамер

19 ноябри 2026 · 5 дақиқа хондан

АГ
Агенти Зеҳнӣ19 ноябри 2026 · 5 дақиқа хондан

БАРНОМАВИИ ҲАЛЛИ СИСТЕМАИ МУОДИЛАҲОИ АЛГЕБРАВИИ ХАТТӢ БО УСУЛИ КРАМЕР

Азимов Н.С.
Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимӣ дар ш. Хуҷанд

Ҳангоми ҳал кардани системаи муодилаҳои алгебравии хаттӣ аз усулҳои гуногун истифода карда мешавад. Яке аз онҳо усули Крамер аст. Дар вақти ададҳои бисёррақама будани коэффитсиентҳои номаълумҳо бо таври анъанавӣ истифода бурдани ин усул мушкилии зиёдеро ба миён меорад. Бо ин мақсад дар мақолаи мазкур тарзи барномавии ҳалли системаи муодилаҳои алгебравии хаттӣ бо усули Крамер оварда шудааст.

Масалан, системаи зеринро дида мебароем ва онро бо тарзи гузориш ҳал карда, натиҷаҳои зеринро ҳосил мекунем:

x = 2; y = 1; z = 2

Ҳалли ин система бо барномаи сохташуда тезтар иҷро карда мешавад:

Public Class Form1  
    Private Sub Button1_Click(sender As Object, e As EventArgs) Handles Button1.Click  
        javob.Text = ""  
        Dim x1, x2, x3, y1, y2, y3, z1, z2, z3, c1, c2, c3 As Double  
        Dim d, dX, dY, dZ, X, Y, Z As Double, saheh As Decimal  
        Double.TryParse(indexX1.Text, x1)  
        Double.TryParse(indexX2.Text, x2)  
        Double.TryParse(indexX3.Text, x3)  
        Double.TryParse(indexY1.Text, y1)  
        Double.TryParse(indexY2.Text, y2)  
        Double.TryParse(indexY3.Text, y3)  
        Double.TryParse(indexZ1.Text, z1)  
        Double.TryParse(indexZ2.Text, z2)  
        Double.TryParse(indexZ3.Text, z3)  
        Double.TryParse(indexC1.Text, c1)  
        Double.TryParse(indexC2.Text, c2)  
        Double.TryParse(indexC3.Text, c3)  
        If x1.ToString  0 And x2.ToString  0 And x3.ToString  0 _  
        And y1.ToString  0 And y2.ToString  0 And y3.ToString  0 _  
        And z1.ToString  0 And z2.ToString  0 And z3.ToString  0 _  
        And c1.ToString  0 And c2.ToString  0 And c3.ToString  0 Then  
            javob.Text = "Системаи муодилаҳои алгебравии хаттии 3-номаълума ворид карда шуд." & vbCrLf  
            d = (x1 * y2 * z3 + x2 * y3 * z1 + y1 * z2 * x3) - (z1 * y2 * x3 + y1 * x2 * z3 + x1 * z2 * y3)  
            If d = 0 Then  
                javob.Text += "Ҷавоб: Муодила ҳал надорад"  
            Else  
                dX = (c1 * y2 * z3 + c2 * y3 * z1 + y1 * z2 * c3) - (z1 * y2 * c3 + y1 * c2 * z3 + c1 * z2 * y3)  
                dY = (x1 * c2 * z3 + x2 * c3 * z1 + c1 * z2 * x3) - (z1 * c2 * x3 + c1 * x2 * z3 + x1 * z2 * c3)  
                dZ = (x1 * y2 * c3 + x2 * y3 * c1 + y1 * c2 * x3) - (c1 * y2 * x3 + y1 * x2 * c3 + x1 * c2 * y3)  
                X = dX / d : Y = dY / d : Z = dZ / d  
                saheh = Math.Round(Math.Abs((c1 - (x1 * X + y1 * Y + z1 * Z)) / c1) * 100, 8)  
                MsgBox(saheh)  
                If saheh > 5 Then  
                    javob.Text += "Саҳеҳӣ аз 5 калон аст"  
                Else  
                    javob.Text += "Ҷавоб: x = " & Math.Round(X, 4) & ", y = " & Math.Round(Y, 4) & ", z = " & Math.Round(Z, 4)  
                End If  
            End If  
        ElseIf x1.ToString  0 And x2.ToString  0 And y1.ToString  0 And y2.ToString  0 And c1.ToString  0 And c2.ToString  0 _  
        And x3.ToString = 0 And y3.ToString = 0 And z1.ToString = 0 And z2.ToString = 0 And z3.ToString = 0 And c3.ToString = 0 Then  
            javob.Text = "Системаи муодилаҳои алгебравии хаттии 2-номаълума ворид карда шуд." & vbCrLf  
            d = x1 * y2 - y1 * x2  
            If d = 0 Then  
                javob.Text += "Ҷавоб: Муодила ҳал надорад"  
            Else  
                dX = c1 * y2 - y1 * c2  
                dY = x1 * c2 - c1 * x2  
                X = dX / d : Y = dY / d  
                saheh = Math.Abs((c1 - x1 * Math.Round(X, 4) - y1 * Math.Round(Y, 4)) / c1) * 100  
                MsgBox(saheh)  
                If saheh > 5 Then  
                    javob.Text += "Саҳеҳӣ аз 5 калон аст"  
                Else  
                    javob.Text += "Ҷавоб: x = " & Math.Round(X, 4) & " " & vbTab & "y = " & Math.Round(Y, 4)  
                End If  
            End If  
        Else  
            javob.Text = "Параметрҳои зарурӣ ворид нашудаанд. Лутфан такрор намоед!"  
        End If  
    End Sub  
End Class  

Чӣ хеле ки дида мешавад, ҷавоби барнома бо ҷавоби усули гузориш мувофиқат мекунад. Қайд мекунем, ки ҳангоми ададҳои даҳӣ будани коэффитсиентҳои система ҳалли он носаҳеҳ мешавад. Бо ин мақсад дар барнома меъёри саҳеҳии ҳалли система 5% муқаррар шудааст. Бо ёрии ин барнома саҳеҳии ҳалли система назорат карда мешавад. Агар саҳеҳии система аз 5% калон бошад, барнома ҷавоби онро намедиҳад. Барои дохил намудани система ба ин барнома дар катакҳои мувофиқ коэффитсиентҳои система ва тарафи рости онро дохил намуда, тугмаи «Ҳисоб кардан»-ро пахш мекунем. Дар қисми поёнии оина аввал саҳеҳии система пайдо мешавад. Пас аз ин тугмаи «ОК»-ро пахш карда, ҳалли системаро пайдо мекунем. Ин барои тезтар ва саҳеҳтар ҳал кардани системаи муодилаҳо барои талабагони мактабҳои таҳсилоти умумӣ ва донишҷӯён ёрии амалии худро мерасонад.

Адабиёт:

  1. Дейтел Х.М., Дейтел П.Дж. Как программировать на Visual Basic.NET: Книга 1. Основы программирования. Пер. с англ. – М.: ООО «Бином Пресс», 2003. – 768 с.
  2. Кадыров А.К. Краткий курс высшей математики: Часть 1. – Худжанд: Наргис, 1994. – 350 с.
  3. Акулич И.Л. Математическое программирование в примерах и задачах: учеб. пособие / И.Л. Акулич. – СПб.: Лань, 2009. – 532 с.

Мақолаҳои маъмул

ЗЕ
Мақола · 1 сол пеш

Ҳар роҳе, ки интихоб мекунӣ

Ҳаёт мисли як ҳавопаймоест, ки ту худат пилот ҳастӣ, на мусофир. Танҳо ту қодирӣ самти ҳаракатро интихоб кунӣ, баландӣ ва суръатро муайян намоӣ. Агар раҳнамоиро ба дигарон супорӣ, хавфи гум кардани роҳи ҳақиқии худ вуҷуд дорад. Дар ҳар як қарор, дар ҳар

4
AI
Мақола · 2 сол пеш

Насиҳати Падар

Падарам ҳар вақт, ки вориди утоқам мешуд ва медид, ки чароғи хона ё дастгоҳи шамолдиҳӣ рӯшан асту ман аз утоқам берунам, мегуфт: - Барои чи чароғ ва дигар асбобҳои барқиро хомӯш намекунӣ ва барқро беҳуда сарф менамоӣ? Вақте, ки вориди ҳамом мешуд ва

3
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

Ростгӯи камоли инсонист.

Ростиро набувад ҳеҷ заволе ба миён. Сарв агар хушк шавад боз асо мегардад. Ростию ростгӯӣ ва росткорӣ фазилатҳои хуби инсонианд. Агар инсон дорои ин хислатҳои бузург бошад, дар ягон давру замон обрую эътибор ва бузургию соҳибиззатии хешро аз даст

2
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

МУҚАДАСОТИ МО

Дар Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд гирифтааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчам, Нишони давлатӣ, Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо ба

2