ШУТУР, ХОРБУН ВА МОРИ ПИНҲОН
Ҳикояте аз Абдураҳмони Ҷомӣ
Рӯзе шутуре дар саҳро мечарид ва аз хору гиёҳҳои он ҷо ғизо мехӯрд.
Ҳангоми чаридан ба буттаи хоре расид, ки шохаҳояш монанди зулфи маҳбубон дарҳам печида ва баргу навдаҳояш мисли рӯйи зебоён тозаву хуррам буданд.
Шутур аз дидани он буттаи сабзу тару тоза хушҳол шуд. Бо иштиҳо гардани дарози худро ба сӯйи он кашид, то аз шоху баргҳояш бихӯрад.
Аммо ҳамин ки наздиктар шуд, ногаҳон чашмаш ба море афтод, ки дар миёни шохаҳои бутта ҳалқа зада, худро пинҳон карда буд.
Шутур аз дидани мор дарҳол гарданашро ақиб кашид ва аз хӯрдани бутта даст кашид.
Хорбун, ки аз сабаби хорҳои тезаш худро пурқудрат мепиндошт, аз ақиб рафтани шутур мағрур шуд.
Бо худ андешид:
«Бубин, ки ин шутури бузургҷусса аз ман чӣ қадар метарсад! Ҳанӯз ба ман наздик нашуда, аз тарси хорҳои тезам ақибнишинӣ кард. Маълум мешавад, ки хорҳои ман ҳатто шутурро ҳам метарсонанд!»
Шутур, ки гӯё аз андешаи мағруронаи хорбун огоҳ шуда буд, ба ӯ рӯ оварда гуфт:
— Эй хорбун! Чаро чунин мепиндорӣ, ки ман аз хорҳои ту тарсидаам?
Тарси ман аз меҳмони пинҳони туст, на аз ту, ки мизбони ошкор ҳастӣ!
Ман аз неши заҳрноки море метарсам, ки дар миёни шохаҳои ту пинҳон шудааст, на аз хорҳои тезат!
Агар ин мори хатарнок дар миёни шохаҳоят намебуд, ман туро бо ҳамаи хорҳоят дар як луқма мехӯрдам!
Ман аз зоҳири ту наҳаросидам, балки аз хатаре парҳез кардам, ки дар ботини ту пинҳон буд!
Хорбун аз шунидани ин сухан дигар чизе гуфта натавонист.
Ӯ гумон мекард, ки шутур аз қудрати ӯ метарсад, аммо намедонист, ки сабаби аслии худдории шутур хатари пинҳоншуда дар миёни шохаҳояш аст.
Абдураҳмони Ҷомӣ дар баёни маънои ин ҳикоят фармудааст:
Қитъа:
Гар аз лаим битарсад карим, нест аҷаб,
Зи хубси нафс, на аз пашму устухон тарсад.
Касе, ки по нанҳад дар миёни хокистар,
Муқаррар аст, ки аз оташи ниҳон тарсад.
Маънои шеър
Агар инсони бузургвор аз шахси пасттинат дурӣ ҷӯяд, ҷойи тааҷҷуб нест.
Ӯ аз ҷусса, қувва ё намуди зоҳирии он шахс наметарсад, балки аз бадтинатӣ, макру фиреб ва нияти нопоки ӯ эҳтиёт мекунад.
Ҳамон гуна ки инсон аз гузоштани пой ба хокистар худдорӣ менамояд, зеро эҳтимол дорад дар зери он оташи сӯзон пинҳон бошад.
Панди ҳикоят
Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки хатари ҳақиқӣ ҳамеша дар зоҳир намоён нест.
Баъзан чизе аз берун зебову дилписанд менамояд, аммо дар ботини он хатаре пинҳон аст.
Баъзан шахсе суханони ширин мегӯяд, аммо нияти ӯ бо суханонаш мувофиқат намекунад.
Ва баъзан инсони хирадманд аз чизе канорагирӣ мекунад, на барои он ки нотавон аст, балки барои он ки оқибати онро пешбинӣ карда метавонад.
1. Ҳар ақибнишинӣ нишонаи тарс нест
Хорбун гумон кард, ки шутур аз ӯ метарсад.
Аммо ҳақиқат тамоман дигар буд.
Шутур метавонист буттаи хорро бихӯрад, вале медонист, ки дар миёни он море пинҳон аст.
Аз ин рӯ, бо хирад амал кард ва худро аз хатар дур нигоҳ дошт.
Дар зиндагии инсон низ чунин ҳолатҳо рух медиҳанд.
Гоҳе шахси оқил аз баҳси беҳуда канорагирӣ мекунад, на аз он сабаб, ки ҷавоб дода наметавонад, балки барои он ки баҳсро бефоида медонад.
Гоҳе инсон ба таҳқир посух намедиҳад, на барои он ки нотавон аст, балки барои он ки намехоҳад шаъну шарафи худро бо ҷанҷол паст кунад.
Гоҳе аз муомилае даст мекашад, на барои он ки имконияти анҷом додани онро надорад, балки барои он ки хатари пинҳони онро дарк кардааст.
Ҳар касе, ки аз ҷанҷол дурӣ мекунад, тарсу нест. Баъзан худдорӣ нишонаи хираду дурандешист.
2. Аз зоҳири зебо фирефта машав
Буттаи хор аз дур тозаву хуррам менамуд.
Шутур низ аз дидани он ба хӯрдан майл кард.
Аммо вақте наздиктар шуд, дар миёни шохаҳояш мори заҳрнокеро дид.
Ин манзара ба мо ёдрас мекунад, ки на ҳар чизи ҷолиб ҳатман фоидаовар ва бехатар аст.
Баъзан пешниҳоде бисёр судманд менамояд, вале дар паси он хатари бузурге пинҳон аст.
Баъзан ваъдаи сарвати зуд ба дастомада инсонро фирефта мекунад, аммо оқибат ӯро ба зиён мерасонад.
Баъзан дӯстии зоҳирӣ бо нияти нодуруст ҳамроҳ мешавад.
Аз ин рӯ, дар қабули қарорҳои муҳим бояд танҳо ба намуди зоҳирӣ ё суханони зебо такя накунем.
Ақл он аст, ки пеш аз даст дароз кардан ба сӯйи фоида, хатари эҳтимолии онро низ бисанҷем.
3. Такаббур инсонро аз ҳақиқат дур мекунад
Хорбун бо дидани ақибнишинии шутур дарҳол мағрур шуд.
Ӯ ҳатто кӯшиш накард сабаби рафтори шутурро бифаҳмад.
Танҳо гумон кард, ки хорҳои тезаш сабаби тарси он ҳайвони бузург шудаанд.
Ин рафтори хорбун ба ҳолати баъзе инсонҳо монанд аст.
Гоҳе касе хомӯшии дигаронро нишонаи нотавонии онҳо мешуморад.
Гоҳе эҳтироми мардумро ба ҷойи он ки аз одобу тарбияи онҳо донад, нишонаи тарс мепиндорад.
Гоҳе аз он ки дигарон бо ӯ баҳс намекунанд, чунин хулоса мебарорад, ки ҳамеша ҳақ ба ҷониби ӯст.
Аммо воқеият метавонад тамоман дигар бошад.
Инсони мағрур бисёр вақт рафтори дигаронро на он гуна ки ҳаст, балки он гуна ки ба худписандии ӯ мувофиқ аст, маънидод мекунад.
4. Душмани пинҳон метавонад аз душмани ошкор хатарноктар бошад
Шутур аз хорҳо наметарсид, зеро онҳоро медид ва медонист, ки чӣ гуна бо онҳо муносибат кунад.
Аммо мор дар миёни шохаҳо пинҳон буд ва неши заҳрнок дошт.
Ҷомӣ бо ин ташбеҳ ба мо мефаҳмонад, ки баъзан хатари пинҳон аз хатари ошкор ҷиддитар аст.
Дар зиндагӣ низ душвориҳое ҳастанд, ки онҳоро зуд мешиносем ва барои муқобилат бо онҳо омода мешавем.
Аммо баъзе хатарҳо дар паси зоҳири ором ё ваъдаҳои ҷолиб пинҳон мемонанд.
Аз ин рӯ, хирадманд бояд ҳушёр бошад.
Албатта, ҳушёрӣ маънои бадгумонӣ ба ҳама одамонро надорад. Бе далел касеро бадният шуморидан дуруст нест.
Ҳушёрӣ он аст, ки ба одамон бо эҳтиром муносибат кунем, аммо дар қарорҳои муҳим аз ақлу таҷриба ва далел истифода барем.
Хулоса
Шутур аз буттаи хор ақибнишинӣ кард, аммо на аз тарси хорҳои он.
Ӯ мори заҳрнокеро дид, ки дар миёни шохаҳо пинҳон шуда буд.
Хорбун ин худдориро нишонаи тарс ва бузургии худ пиндошт, вале шутур ба ӯ фаҳмонд, ки сабаби аслии рафтораш чизи дигар аст.
Ин ҳикоят ба мо ду дарси муҳим медиҳад:
Аввал: Ҳаргиз хомӯшӣ, сабр ё канорагирии дигаронро нишонаи нотавонии онҳо машумор.
Дуюм: Пеш аз он ки ба чизе дил бандӣ, танҳо ба зоҳири он нигоҳ накун, балки дар бораи оқибат ва хатарҳои эҳтимолиаш низ андеша намо.
Панди асосӣ:
Инсони хирадманд на аз ҳар чиз метарсад ва на худро беандеша ба ҳар хатар меандозад. Ӯ медонад, ки кай бояд пеш равад ва кай бояд канорагирӣ кунад.
Ва ҳамеша ин сухани пурҳикмати Абдураҳмони Ҷомиро ба ёд дошта бош:
Касе, ки по нанҳад дар миёни хокистар,
Муқаррар аст, ки аз оташи ниҳон тарсад.
Зеро баъзан хатарноктарин оташ ҳамон оташест, ки дар зери хокистар пинҳон мондааст.
Манбаъ: Ҳикоят ва қитъаи Абдураҳмони Ҷомӣ. Бознависӣ бо нигоҳ доштани мазмун ва абёти аслӣ.
Ҷавобҳо (0)
Ҳанӯз шарҳе нест.




