МавзӯъМаданият
Рӯзе ҷавоне назди ҳакиме доно рафт, ки аз пайравони таълимоти Абуалӣ ибни Сино буд. Ӯ пурсид: — Эй устод, чӣ гуна инсон метавонад зиндагии хуб дошта бошад? Ҳаким каме сукут кард ва сипас се чизро ба ҷавон нишон дод: як дона тухм, як коса об ва як оина. Ӯ гуфт: — Ин тухм рамзи имконият аст. Агар онро парвариш кунӣ, ба дарахти сермева табдил меёбад. Зиндагии хуб аз заҳмат сар мешавад. Сипас косаи обро нишон дода гуфт: — Об мисли рафтори туст. Агар пок бошад, ҳаётро зебо мекунад. Агар ифлос шавад, ҳама чизро вайрон мекунад. Пас рафтори худро пок нигоҳ дор. Баъд оинаро ба ҷавон дод: — Ба худ нигоҳ кун. Агар ту худро эҳтиром кунӣ ва ростқавл бошӣ, мардум низ туро эҳтиром мекунанд. Ҷавон фикр кард ва гуфт: — Пас зиндагии хуб на аз дороӣ, балки аз меҳнат, ахлоқи нек ва худшиносӣ вобаста аст? Ҳаким табассум карда гуфт: — Дуруст гуфтӣ. Касе ки дилаш ором, нияташ пок ва амалаш нек аст — ӯ аллакай зиндагии хуб дорад. Хулоса: Зиндагии хуб аз берун намеояд, он аз даруни инсон оғоз мешавад: бо меҳнат, ахлоқи нек ва нияти пок.
Мувофиқи ҳадиси қудсӣ Худованди Мутаъол мефармояд: «Гумони бандаам нисбат ба Ман чӣ гунае бошад, Ман низ ҳамон гунаам. Агар ӯ Маро зикр кунад, бо ӯ ҳастам. Агар ӯ Маро дар танҳоӣ зикр намояд, Ман низ ӯро танҳо зикр мекунам. Агар ӯ маро бо ҷамоат зикр кунад, Ман ӯро бо ҷамоати накӯтаре зикр мекунам. Агар ӯ ба Ман як ваҷаб наздик шавад, Ман ба ӯ як зироъ наздик мешавам. Агар ӯ ба Ман як зироъ наздик шавад, Ман ба ӯ як қулоч наздик мешавам. Ва агар ӯ қадамзанон ба сӯйи Ман биёяд, Ман давон ба сӯйи ӯ меравам».
Боре Расули Худо (с) бо асҳоб дар масҷид нишаста буд, ки марде омад ва ба Расулуллоҳ (с) гуфт: — Аз ҷониби ту ба назди мо қосиде омад ва гуфт, ки Муҳаммад (с) фиристодаи Худованд аст. Оё ин дуруст аст? Расули Худо (с) гуфт: — Бале, ӯ дуруст мегӯяд. Мард боз пурсид: — Дар ин ҳол бигӯ, ки замину осмонро кӣ офаридааст? Расули Худо (с) посух дод: — Аллоҳ Таъоло офаридааст! Мард гуфт: — Хуб, акнун аз барои он Офаридгори замину осмонҳо бигӯ, ки магар Ӯ туро ҳамчун паёмбар фиристод? Расулуллоҳ (с) посух дод: — Бале! Мард пурсид: — Қосиди ту мегӯяд, ки мо бояд ҳамарӯза панҷ вақт намоз гузорем, оё ин дуруст аст? Расули Худо (с) гуфт: — Бале, дуруст аст! Мард гуфт: — Ба номи Худое, ки туро ҳамчун паёмбар фиристод, рост бигӯ, оё инро Худованд ба Ту фармудааст? Ҳабиби Худо (с) гуфт: — Бале! Ҳамин тавр ӯ дар мавриди закоту рӯза ва ҳаҷ низ суол кард. Расули Худо (с) дар посухи ин суолҳо мегуфт: «Бале, дуруст аст!» Сипас мард гуфт: — Савганд ба Худое, ки туро бар дини ҳақ фиристод, ин фармудаҳои туро ба ҷо меорам, дар ҳоле ки ба иҷрои на бештар ва на камтар аз ин гуфтаҳо иқдод хоҳам кард. Пас Расули Худо (с) фармуд: — Агар ӯ ин гуфтаҳояшро ба ҷо оварад, аз ҷумлаи наҷотёфтагон хоҳад буд.
Рӯзе Расулуллоҳ (с) фармуд: «Аллоҳ Таъоло Яҳё фарзанди Закариёро (а) ба иҷрои панҷ амал маъмур гардонид ва фармуд, ки Бани Исроилро низ ба иҷрои ин амалҳо амр кунад. Чун Яҳё (а) дар иҷрои ин фармон таъхир намуд, ҳазрати Исо (а) ба ӯ гуфт: — Худованд туро ба иҷрои панҷ амал маъмур гардонид ва фармуд, ки Бани Исроилро низ ба иҷрои онҳо амр кунӣ. Эй Яҳё! Фармудаи Парвардигорро иҷро бикун ва ё ман онро ба ҷо оварам. Ҳазрати Яҳё гуфт: — Эй бародарам! Агар ту дар иҷрои ин кор бар ман сабқат бигирӣ, метарсам, ки Худованд маро нобуд бисозад. Сипас Яҳё (а) издиҳоми Бани Исроилро ба Байт-ул-муқаддас ҷамъ оварда, гуфт: — Худованд маро ва шуморо ба иҷрои ин панҷ амал маъмур гардонид; аввал ин ки ибодати Худоро ба ҷо оварем ва ҳеҷ касу ҳеҷ чизеро ба Ӯ шарик муқаррар насозем. Шахсе, ки ба Худо шарик меорад, ҳолаташ ба касе монанд аст, ки аз ҳисоби худ канизе мехарад ва ба ӯ мегӯяд: «Инак, ошёни ман ва инак, кори ту, ки аз иҷрои ину он иборат аст. Кори худро анҷом бидеҳ ва самараашро ба ман биёвар!» Канизи ӯ кор карда, ҳосили меҳнаташро ба бегонае мебарад. Дар ин ҳол, оё шумо мехоҳед, ки канизатон чунин рафтор кунад?! Дуюм ин ки Худованд моро ба адои намоз амр кард ва фармуд, ки ҳангоми гузоштани намоз ба чапу рост нанигарем. Чун Худованд намози он касеро қабул мекунад, ки танҳо ба Ӯ таваҷҷуҳ карда бошад. Сеюм, Ҳақ Таъоло моро ба рӯзадорӣ амр намуд. Мисоли шахси рӯзадор мисоли касест, ки бо худ мушку анбар дорад ва ҳамаи мардум муштоқи бӯйи ӯянд. Ба дурустӣ, бӯйи даҳони рӯзадор дар назди Худо аз бӯйи мушку анбар ҳам хуштар аст. Чаҳорум, Худованд ба садақа додан амр кардааст. Мисоли садақадиҳанда мисоли касест, ки ба дасти душман асир афтодааст ва дар садади ба қатл расидан қарор дорад. Аммо дар ин асно ӯ мегӯяд: «Ман ҳозирам, ки тамоми сарвату дороии худро барои раҳо ёфтан аз ин аҳвол ҳамчун фидя диҳам». Бад-ин минвол ӯ худро аз марг наҷот медиҳад. Панҷум, Аллоҳ Таъоло амр кардааст, ки танҳо дар зикри ӯ бошем. Мисоли шахси зикркунанда ба ҳолати шахсе монанд аст, ки душманон таъқибаш мекунанд ва ӯ аз онҳо гурехта, ба қалъаи бузурге мерасад ва бо қасди ҷон ба саломат бурдан ба он ҷо паноҳ мебарад. Аҳволи банда низ чунин аст, ки танҳо бо зикри Худо метавонад худро аз шарри шайтон муҳофизат кунад. Пас аз баёни ин воқеа Расули Акрам (с) чунин фармуд: — Ман ҳам панҷ амалеро, ки Худованд ҳамаи моро ба иҷрояшон маъмур сохтааст, ба шумо мерасонам: Ба амру наҳйи Худованд гӯш андозед ва онҳоро риоят намоед. Ба роҳбароне, ки масъулияти шуморо ба уҳда доранд, итоат кунед. Дар роҳи Худо бо ҷону молатон ҷаҳд кунед. Ҳиҷратро пос доред ва ҳамеша муттаҳид бошед ва ба доми ифтироқ наафтед, зеро ҳар касе аз доираи уммат андаке дур шавад, то вақти бозгашт, худро аз асли ислом дур месозад. Иҷтинобу саркашӣ аз ҷомеа одати даврони ҷоҳилият аст. Ҳар касе даъвои ҷоҳилонаеро ҳақ пиндорад, худро ба яке аз чоҳҳои дӯзах хоҳад андохт».
Боязиди Бастомӣ аз бузургони табақаи аввали аҳли тасаввуф буд. Номи пурраи ӯ Тайфур ибни Исо ибни Одам ибни Сурӯшон аст. Бобояш зардуштӣ буд ва баъдтар дини исломро пазируфт. Боязид ҳамасри Аҳмади Хизравия, Абӯҳафс ва Яҳёи Муоз буд. Вай Шақиқи Балхиро низ дида буд. Соли 261 ҳиҷрии қамарӣ (874–875 милодӣ) аз дунё гузашт. Устоди ӯ марде курд буд. Боязид васият кард: — Қабри маро поинтар аз қабри устодам қарор диҳед, то ҳурмати ӯ нигоҳ дошта шавад. Боязид аз пайравони аҳли раъй буд, аммо даре аз вилояти маънавӣ ба рӯяш кушода шуд, ки дар он тафовутҳои мазҳабӣ дигар намоён набуданд. Шайхулислом гуфт: — Ба Боязид суханони дурӯғини бисёр нисбат додаанд. Аз ҷумла, гуфтаанд, ки ӯ чунин сухан гуфтааст: «Рафтам ва дар баробари Арши Худо хайма задам». Сипас Шайхулислом гуфт: — Ин сухан аз нигоҳи шариат куфр ва аз нигоҳи ҳақиқат нишонаи дурӣ аз Худост. Оё мехоҳӣ бо бузург нишон додани худ ба ҳақиқат бирасӣ? Ҳақиқат чист? Ҳақиқат раҳо шудан аз худ аст! Ҳақиқатро бо аз байн бурдани худбинӣ метавон дарёфт. Худро баробари Арш донистан куфр аст. Оё мехоҳӣ тавҳидро бо дугонагӣ собит кунӣ? Мақсад расидан ба ҳақиқат аст, на худро ба он баробар донистан. Ҳусрӣ гуфтааст: — Агар Аршро бинам, кофир бошам. Ҷунайд дар роҳи маърифат устувор ва соҳибмақом буд. Ӯ амру наҳйи шариатро бузург мешуморид ва корҳои худро бар асоси устувор бунёд мекард. Аз ҳамин сабаб, ҳамаи гурӯҳҳо ӯро пазируфта буданд. Рӯзе аз Ҷунайд пурсиданд: — Ватани ту куҷост? Гуфт: — Зери Арш. Мақсади ӯ аз ин сухан чунин буд: «Ниҳояту орзуи ман, баландтарин мақсади ман, оромгоҳи ҷонам ва анҷоми роҳи ман ҳамон аст, ки Худованд ба Мӯсо (а) фармуд: “Ту ғариб ҳастӣ ва Ман ватани ту ҳастам”». Нақл мекунанд, ки ҳангоми намоз хондани Боязид аз устухонҳои синааш садои махсусе мебаромад, ки дигарон онро мешуниданд. Ин ҳолатро ба ҳайбати Худованд дар дили ӯ ва эҳтироми бузургаш ба шариат нисбат медоданд. Ҳангоме ки Боязид дар остонаи марг қарор дошт, чунин дуо кард: — Илоҳо! Мо закартука илло ъан ғафлатин ва мо хадамтука илло ъан фитратин. Яъне: — Худоё! Ҳаргиз Туро ёд накардам, магар бо ғафлат, ва ҳаргиз Туро ибодат накардам, магар аз рӯйи фитрат. Ин суханро гуфт ва аз дунё гузашт. Абӯмӯсо, ки аз шогирдони ӯ буд, нақл мекунад: Боязид гуфт: — Худовандро дар хоб дидам ва пурсидам: «Худоё, роҳи расидан ба Ту чӣ гуна аст?» Ҷавоб омад: — Агар аз худ гузаштӣ, ба Ман расидӣ. Шайхулислом гуфт: — Роҳи шинохтани Худованд осон аст, аммо роҳи ба мақоми қурби Ӯ расидан душвор ва гаронбаҳост. Нақл мекунанд, ки пас аз вафоти Боязид ӯро дар хоб диданд ва пурсиданд: — Ҳолат чӣ гуна аст? Гуфт: — Аз ман пурсиданд: «Эй пир, бо худ чӣ овардӣ?» Ман ҷавоб додам: — Вақте дарвеше ба даргоҳи подшоҳ меравад, аз ӯ намепурсанд: «Чӣ овардӣ?» Балки мепурсанд: «Чӣ мехоҳӣ?» Ҳамчунин нақл мекунанд, ки дар Нишопур пиразане бо номи Ироқия зиндагӣ мекард. Вай аз дари хонаҳо садақа мепурсид. Рӯзе он пиразан аз дунё гузашт. Баъд аз маргаш ӯро дар хоб диданд ва пурсиданд: — Ҳолат чӣ гуна аст? Гуфт: — Аз ман пурсиданд: «Бо худ чӣ овардӣ?» Ман гуфтам: — Оҳ! Тамоми умр, вақте аз мардум чизе мехостам, маро ба даргоҳи Худованд ҳавола мекарданд ва мегуфтанд: «Худо диҳад!» Акнун, ки ба даргоҳи Ӯ омадаам, боз мепурсанд: «Чӣ овардӣ?» Он гоҳ гуфта шуд: — Рост мегӯяд. Ӯро ба ҳоли худ гузоред.
Мегӯянд, рӯзе шогирде аз устодаш пурсид: — Чаро мардум устодро чунин гиромӣ медоранд? Устод сангеро аз замин бардошт ва гуфт: — Ин сангро бубин, худ аз худ қимат надорад. Вале агар онро сайқал диҳанд, гавҳар мешавад. Сипас илова кард: — Дили инсон низ ҳамин гуна аст. Устод он касест, ки санги дилро ба гавҳари дониш табдил медиҳад. Агар ҳурмати устод набошад, дониш ҳам баракат надорад. Шогирд сар ба таъзим фуруд овард ва гуфт: — Акнун фаҳмидам, ки ҳурмати устод — ҳурмати дониш аст. Хулоса Ҳар кӣ устодро эҳтиром кунад, илму хирад ӯро эҳтиром хоҳанд кард.
Дар замони қадим дар як китобхонаи бузург оташ сар задааст ва аз миёни ҳамаи китобҳо танҳо як китоб насӯхта боқӣ мондааст. Солҳо гузаштаанд ва он китоб, ки дар як гӯша чанг баста мехобидааст ва онро, мисли ашёи нолозим ба кӯча партофтаанд. Китоб ба дасти як дарвеше, ки дар кӯча мегашт, афтодааст. Дарвеш китобро кушода хондааст ва дар он чунин навишта шуда будааст: «Ҳар касе, ки дар соҳили дарё санге ёбад, ки мисли қӯри гарм бошад, ҳамаи орзуҳои ҳаёташ амалӣ мегарданд». Дарвеш барои ҷустуҷӯи он санг ба соҳили дарё меравад. Сангҳои бисёреро меёбад, вале ҳамаашон сард будаанд ва онҳоро пай дар пай ба дарё мепартофтааст. Рӯзҳо, моҳҳо ва солҳо гузаштаанд. Ниҳоят як рӯз дарвеш ҳамон санги мисли қӯр гармро меёбад, аммо азбаски одат карда будааст, онро низ беандеша ба дарё мепартояд. Мо ҳам ба он дарвеши соҳили дарё монандем: дар зиндагӣ як инсонро меҷӯем, меҷӯем, аммо вақте меёбем, ӯро аз даст медиҳем. Зеро ба ёфтан не, балки ба ҷустуҷӯ кардан одат кардаем. Биёед ёфтаҳои худро қадр кунем, то онҳо моро тарк накарда, ба ҷустуҷӯи дигарон нараванд.
Рӯзе ду нафар рӯзадор буданд. Яке танҳо аз хӯроку об худдорӣ мекард, вале забонаш ба дурӯғу ранҷондан одат дошт. Дигаре бошад, ҳам аз хӯрок даст кашида буд ва ҳам забон, чашм ва дилашро нигаҳ медошт. Шомгоҳ ҳар ду рӯза кушоданд. Фариштагон гуфтанд: — Яке гурусна монд, дигаре ба Худо наздик шуд. Пурсиданд: — Фарқ дар чист? Ҷавоб омад: — Яке рӯзаи тан дошт, дигаре рӯзаи дил. Хулоса. Рӯзадорӣ танҳо гуруснагӣ нест, балки нигоҳ доштани ахлоқ, сухан ва ният аст
Рӯзе марде аз донишманде пурсид: — Чаро мо рӯзадорӣ мекунем? Оё танҳо гуруснагӣ кашидан аст? Донишманд табассум кард ва гуфт: — Рӯзадорӣ танҳо тарки хӯрок нест. Он мактабест барои дилу ахлоқ. Сипас идома дод: — Вақте инсон гурусна мешавад, дарди гуруснагонро мефаҳмад. Вақте забон аз ғийбат бозмемонад, дил пок мешавад. Вақте чашм аз ҳаром дурӣ мекунад, имон қавӣ мегардад. Он мард гуфт: — Пас подоши рӯзадорӣ чист? Донишманд ҷавоб дод: — Подоши рӯзадорӣ дили соф, ахлоқи нек ва наздик шудан ба Худост. Хулоса. Рӯзадорӣ парҳези тан нест, балки тарбияи рӯҳ ва покии дил аст.
Ривоят мекунанд, рӯзе як марди фақир назди донишманде омад ва гуфт: — Ман рӯза медорам, вале эҳсос мекунам дилам ҳамоно сангин аст. Оё рӯза танҳо гуруснагист? Донишманд табассум кард ва гуфт: — Агар рӯза танҳо гуруснагӣ мебуд, пас ҳар касе, ки хӯрок намехӯрад, ба мақоми баланд мерасид. Рамазон барои тарбияи дил аст, на танҳо ҷисм. Сипас ӯ як косаи об овард ва гуфт: — Агар ин об соф бошад, нурро инъикос мекунад. Агар лойолуд бошад, ҳатто нури офтобро ҳам намоён намекунад. Дил ҳам чунин аст. Рамазон меояд, то дили моро аз кина, дурӯғ, ғазаб ва бепарвоӣ пок созад. Мард бо андеша гуфт: — Пас рӯза доштани ҳақиқӣ чист? Донишманд посух дод: — Рӯзаи ҳақиқӣ он аст, ки забонат ростгӯ бошад, дилат меҳрубон, дастат бахшанда ва ниятат пок. Он гоҳ Рамазон на як моҳ, балки як мактаби ахлоқ мешавад. Панд: Рамазон моҳест барои покии дил ва ахлоқи нек. Касе, ки дар ин моҳ дилашро ислоҳ кард, тамоми сол роҳаш равшан мешавад.
Як рӯз пирамарде назди Ҳаким Ибни Сино омад. Ӯ андаке хаста менамуд, ранги рӯяш зард ва бо алам гуфт: — Эй Ҳаким, ман ҳамеша беморам. Гоҳ сардард, гоҳ нафасқапӣ, гоҳ таб. Ба ман доруе бидеҳ, ки ҳамаашро шифо диҳад! Ибни Сино бо табассум гуфт: — Пеш аз дору, чор савол дорам: Ту чӣ мехӯрӣ? — Бисёр вақт хӯроки равғандору кӯчагӣ мехӯрам... Ту чӣ қадар мехобӣ? — Бисёр шабҳо то нисфи шаб бедорам, саҳар зуд мехезам. Ту ҳаракат мекунӣ? — Не, ман рӯзбардор, ҳамеша менишинам. Фикрат ором аст? — На, доим фикри пул, ғаму ташвиш дар сарам! Ҳаким гуфт: — Пас дар бадани ту дурўғи бисёр ва ҳақиқати кам аст. Баданат ба ёрии худат ниёз дорад. Пеш аз ҳар дору: Хӯроки тоза ва табиӣ бихӯр, Хоби кофӣ ва дуруст бикун, Рӯзи дароз андаке қадам зан, нафас гир, Фикратро пок кун — дар зеҳни ором, беморӣ ҷо намегирад. Агар инҳоро иҷро кунӣ ва сиҳат нашавӣ, он гоҳ ман ба ту дору медиҳам. Пирамард чанд рӯз баъд баргашт, рухсорааш сурху табассум бар лабаш буд: — Эй Ҳаким, ман сиҳат шудам... бе дору! Хулоса: Саломатӣ аввал аз одатҳо сар мешавад, баъд аз дору. Ибни Сино мегуфт: «Пешгирӣ беҳтар аз табобат аст!»
Рӯзе ду дӯст вохӯрданд. Якеаш ҳамеша бемадор, хаста ва нороҳат менамуд. Дигараш бошад, чеҳраи кушода ва қадами устувор дошт. Аввалӣ пурсид: — Чӣ сирре дорӣ, ки ҳамеша солим ҳастӣ? Дуюм табассум карда гуфт: — Ман ба тани худ мисли амонат менигарам. Ҳар субҳ каме ҳаракат мекунам, ғизои пок мехӯрам, вақти хобро риоя менамоям ва дилро аз кина пок нигоҳ медорам. Дӯсташ ҳайрон шуд: — Фақат ҳамин? — Бале, — гуфт ӯ, — зеро тани солим аз фикри солим оғоз меёбад. Вақте инсон худро эҳтиром мекунад, саломатӣ худ меояд. Панд: тани солим неъмати бузург аст; онро бо одатҳои хуб, ҳаракат ва фикри мусбат ҳифз бояд кард.
Дар деҳаи кӯҳна мактабе буд, ки солҳо бо як усул дарс медоданд: устод сухан мегуфт, хонандагон мешуниданду менавиштанд. Рӯзе омӯзгори ҷавоне ба он мактаб омад. Ӯ бо худ китобҳои ранга, суолҳои ҷолиб ва фикрҳои нав овард. Дар аввал хонандагон ҳайрон шуданд: устод ба онҳо ҷавоб намедод, балки савол медод. Ӯ талаб мекард, ки фикр кунанд, баҳс намоянд, таҷриба гузаронанд. Дарсҳо ба бозии фикр табдил ёфтанд. Хонандагон дарёфтанд, ки донишро метавон кашф кард, на танҳо азёд омӯхт. Як рӯз пирамарде аз деҳа пурсид: — Чаро ин кӯдакон бо шавқ ба мактаб мераванд? Омӯзгор ҷавоб дод: — Зеро мо ба онҳо танҳо дониш намеомӯзем, балки роҳ нишон медиҳем, ки чӣ гуна фикр кунанд. Пас аз солҳо, он мактаб бо хонандагони эҷодкору навовар машҳур шуд. Мардум фаҳмиданд, ки таълими инноватсионӣ — чароғест, ки на танҳо роҳро равшан мекунад, балки хоҳиши пеш рафтанро дар дил бедор месозад.
Дарвеш каждумеро мебинад, ки дар об афтодааст ва мехоҳад онро кӯмак кунад. Дасташро дароз мекунад. Каждум ҳамлаи газидан мекунад. Дарвеш дасташро мегирад. Боз кӯмак карданӣ мешавад. Каждум боз ҳамла мекунад. Касе кори дарвешро мебинад ва мегӯяд: - Хубӣ кардан мехоҳӣ ва он ҳам ба ту зарар доданӣ ҳаст, пас, чаро боз кӯшиши кӯмак кардан дорӣ? Дарвеш: - Хислати каждум неш задан аст, хислати ман бошад, ба махлуқот раҳм кардану дӯст доштан аст. Ӯ хислаташро иваз намекунад, пас, чаро ман хислатамро иваз бикунам? Пас, моро мебояд чун дарвеш фикр бикунем, то ин ки хислати инсонӣ ва мусулмонии худро ба ҷо биёрем. Дастгири якдигар бошем, гарчанде ки ба мо бадӣ кунанд. Ҳазрати Исо (ас) фармуданд: - Агар ба як тарафи рӯят шаппот зананд, боз тарафи дигари рӯятро гузор. Тарафи дигари корро ҳам бояд биандешем. Агар шахсе моро бори аввал фиреб бикунад, айби ӯст, аммо маротиби дуюм фиреб бидиҳад, айби мо аст. Ҳар як фард бояд мувозинатро риоя бикунад. Албатта, барои дӯстон боз ҳам раҳмтар ва дӯстдор рафтор бояд бикунем. Бузурге фармудааст: Дӯстро бо як бадӣ натвон фурӯхт, Баҳри кайке гилем натвон бисӯхт.
Фотеҳ Султон Маҳмад соли 1453 дар синни 21- солагӣ Истанбулро забт кардааст. Дар айёми кӯдакӣ зимни дарсомӯзӣ нисбати устод беҳурматӣ мекард Устодаш Акшамсиддин бисёр нороҳат мешуд Ҳатто ба устодаш мегуфт: - Ман фарзанди подшоҳам ва ту ба ман коре карда наметавонӣ. Устод низ аҳволро ба падари Маҳмад, Муроди дуюм намегуфт. Маҳмад аз беҳурматӣ кардан ҳам даст накашид. Рӯзе устод Акшамсиддин назди Муроди дуюм рафт. Муроди дуюм ба устод гуфт: - Шарм макун. Он чӣ, ки ҳаст, бароям бигӯ. Устод Акшамсиддин гуфт: - Подшоҳам! Фарзандатон, ҷигарпораатон Маҳмад беодобӣ мекунад ва ман ҳам дар дарс додан мушкилӣ мекашам. Ҳар вақте ки сарзанишаш мекунам, аз номи шумо маро таҳдид мекунад. Муроди дуюм ба устод наздиктар мешавад ва дар гӯшаш чанд сухане мегӯяд: Устод аз шунидани суханҳои подшоҳ ба ҳайрат мемонад. Амалӣ кардани нақшаи гуфташуда ғайриимкон аст. Ба подшоҳ эътироз кард, аммо подшоҳ қабул накард. Фардо дар дарс Маҳмад беодобӣ мекард. Устод ӯро сарзаниш кард ва Маҳмад чун ҳолати қаблӣ таҳдид намуд. Дар ҳамин лаҳза подшоҳ вориди дарсхона мешавад. Устод ба тарафи подшоҳ фарёд зада, мегӯяд: - Магар намедонӣ, ки бе иҷозат вориди синфхона шудан мумкин нест? Устод ин суханро мегӯяду ба рӯи подшоҳ як шаппот мезанад ва ӯро аз синфхона пеш мекунад. Подшоҳ бо сари хам аз синф берун мешавад. Маҳмад ҳодисаро мебинаду ҳайрон мемонад ва нутқашро фурӯ мебарад. Падаре, ки эътимод мекард, шаппоте хӯрд ва ҳатто аз синф ронда шуд. Подшоҳ дубора дарро тақ-тақ карда, иҷозат ва бахшиш пурсид ва сипас вориди синфхона шуд. Баъди ин ҳодиса Фотеҳ Маҳмад дигар беодобӣ накард, зеро ба он кӯҳе бовар мекард, барф борид. Ҳар фарде, ки набошем, дар таълиму тарбияи фарзандонамон бояд, ки диққати ҷиддӣ бидиҳем. Нагузорем, ки фарзандҳоямон моро аз устодашон баланд бидонанд. Фарзанд беодоб ва ё шӯхмиҷоз таваллуд намешавад, мо худ фарзандҳоямонро боодобу беадаб месозем. Фарзанд чун хишти хому тоза аст ва ҳар чӣ ба рӯяш афтад, тағйири шакл мекунад ва ба ҳамон шакл хушк мегардад ва дар деворсозӣ нақши лозимаро бозӣ карда наметавонад.
Рӯзе марде назди ҳазрати Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) омад ва аз ҳамсояи худ шикоят кард. Ӯ гуфт: — Эй Расули Худо! Ҳамсояам маро бисёр озор медиҳад. Аз рафтори бади ӯ ба танг омадаам. Чӣ кор кунам? Паёмбар (с) фармуданд: — Бирав ва сабр кун! Мард ба хонааш баргашт ва сабр кард. Аммо ҳамсояаш аз рафтори бади худ даст накашид. Пас аз чанд вақт мард боз назди Паёмбар (с) омад ва аз ҳамсояаш шикоят кард. Расули Худо (с) бори дигар ӯро ба сабру таҳаммул даъват намуданд. Вале озори ҳамсоя рӯз ба рӯз зиёд мешуд. Ниҳоят, мард барои бори сеюм назди Паёмбар (с) омад ва гуфт: — Эй Расули Худо! Ман дигар тоқати озори ҳамсояамро надорам! Ин дафъа Паёмбар (с) ба ӯ роҳи дигареро нишон доданд: — Асбобу анҷоми хонаатро берун барор ва дар кӯча бигузор. Вақте мардум аз ту пурсанд, ки чаро чунин кардаӣ, ба онҳо бигӯ, ки ҳамсояат туро озор медиҳад. Мард мувофиқи дастури Паёмбар (с) амал кард. Ӯ асбобу анҷоми хонаашро берун оварда, дар канори роҳ гузошт. Мардуме, ки аз он ҷо мегузаштанд, ҳайрон шуда мепурсиданд: — Эй мард! Чаро тамоми асбобу анҷоми хонаатро ба кӯча баровардаӣ? Магар чӣ ҳодиса рӯй додааст? Мард ҷавоб медод: — Ҳамсояам маро он қадар озор медиҳад, ки дигар тоқатам намондааст. Ман аз ӯ ба Расули Худо (с) шикоят кардам ва бо дастури эшон чунин кардам. Мардум аз шунидани ин сухан рафтори ҳамсояро сарзаниш карданд. Дере нагузашта, хабар ба гӯши ҳамсояи бадрафтор расид. Ӯ фаҳмид, ки мардум аз рафтори нодурусташ огоҳ шудаанд. Аз ин рӯ, шитобон назди ҳамсояаш омад ва бо илтимос гуфт: — Эй ҳамсоя! Хоҳиш мекунам, асбобу анҷоми худро ба хона баргардон. Ба Худо қасам мехӯрам, ки аз ин пас дигар ҳеҷ гоҳ туро озор намедиҳам! Ҳамин тавр, мард ба хонааш баргашт ва ҳамсояаш ваъда дод, ки дигар ӯро озор надиҳад. Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки ҳамсоядорӣ танҳо дар паҳлуи ҳам зиндагӣ кардан нест, балки эҳтиром, меҳрубонӣ ва риояи ҳаққи якдигар аст. Ҳаққи ҳамсояро риоя кардан лозим аст. Ҳеҷ кас ҳақ надорад бо рафтору гуфтори худ ҳамсояашро озор диҳад. Сабру таҳаммул фазилати бузург аст. Паёмбар (с) аввал мардро ба сабр даъват карданд. Сабр маънои ҳамеша хомӯш монданро надорад. Агар озор идома ёбад, инсон метавонад барои ҳимояи ҳаққи худ аз роҳҳои дуруст истифода барад. Пушаймонӣ бояд бо ислоҳи рафтор ҳамроҳ бошад. Ҳамсоя ваъда дод, ки дигар озор намерасонад. Сарчашма ва эътимоднокии ҳадис Ин воқеа аз Абӯҳурайра (разияллоҳу анҳу) ривоят шуда, дар «Сунани Абӯдовуд», ҳадиси 5153, дар боби «Ҳуқуқи ҳамсоя» омадааст. Шайх Албонӣ онро «ҳасан саҳеҳ» арзёбӣ кардааст. Як фарқияти муҳим: дар матни ҳадиси Абӯдовуд саҳнаи берун овардани асбобу анҷом зикр шудааст, аммо махсус будани он ба субҳи рӯзи ҷумъа гуфта нашудааст. Хулоса: «Ҳамсояи нек касест, ки дигарон аз дасту забони ӯ дар амон бошанд».
Дар Юнон дар мавзеи қадимаи киштии ғарқшуда, назди ҷазираи хурди беодам Перистер, на чандон дуртар аз ҷазираи Алонисос, аввалин осорхонаи зериобӣ ифтитоҳ гардид. Археологҳо чунин меҳисобанд, ки киштии калони тиҷоратии Афина, ки аз 3000 то 4000 кўзаи виноро аз Халкидики қисми шимолии Юнон интиқол медод, ҳангоми тўфон дар назди Перистер тахминан соли 425 то эраи мо ғарқ шудааст. Анқариб ҳамаи кўзаҳоро, ки дастнозада монда буданд, соли 1985 моҳигире аз Алонисос пайдо намуд. Осорхонаи Перистер аз 3 август то 2 октябри соли равон барои дайверҳое, ки сертификат доранд, ифтитоҳ гардид. Барои дигарон саёҳат дар маҳали қадимаи киштии ғарқшуда дар маркази иттилоотии ҷазираи Алонисос, иҷозат дода мешавад.
Солҳои пеш, дар як нишасти хонаводагӣ, бо лаълии чой ба меҳмонон хизмат мекардам. Эҳтимол бо ворид шудани нобаҳангомам суҳбати калонсолони хонаводаро ҳам халалдор карда будам. Амаки падарам идомаи баҳси ҷориро ба ман равона карда гуфт: «Ҷони амак, ман
Салом! Ман Зайнаб ҳастам ва ин навиштаи ҳабдаҳуми ман дар «Зеҳн» аст. То имрӯз дар бораи оғози навиштан, одатҳо, нокомӣ, китоб, гӯш кардан, «не» гуфтан, бахшидан, интихоб, роҳи нависандагӣ, муқоиса, тарс, шукргузорӣ, комилталабӣ, лаҳзаи ҳозира ва
Дар як макон, дар як замон, дар як ҷойи хеле хушманзара ва хушбодуҳаво боғе будааст, ки дарахтони зиёди мевадиҳанда, ороишӣ ва гулҳои рангоранг доштааст. Илова ба ҳама зебоиҳои боғ боз дар он булбуле нағмасароӣ мекардааст, ки овози хеле фораму дилнишину зебо доштааст. Боғбон булбулро хеле дӯст медошт. Ҳар меҳмоне ба боғ ташриф оварад, албата булбулро ба ӯ шинос мекард. Булбул бошад ба дӯстдориҳои боғбон ҷавоб гуфта бо овози фораму хуши худ суруд хонда меҳмонони боғбонро шод мекардааст. Боғбон мағзи пистаро ба минқори булбул мемонду бо оби набот зиёфаташ мекард. Дӯстии боғбон ва булбул дер давом накард. Паррандаҳои гуногуни даруни боғ аз меҳру муҳаббати боғбону булбул рашк бурда, ҳасад хӯрда бо ҳам ҷамъ меоянду маслиҳат мекунанд. Яке мегуфт, ки“мо ҳам мисли булбул парранда, чаро ӯ азизу мо киха”. Дигаре мегуфт, ки “то булбул дар ин боғ ҳаст, нисбати мо меҳрубонӣ нест”. Сеюмӣ мегуфт, ки “байни боғбону булбул низоъ бояд андохт”. Ҳар кадоме аз паррандаҳо бо навбат назди боғбон омада хушомад мезаданду нисбати булбул бадгӯӣ мекарданд. Яке мегуфт, ки “Боғбонҷон, булбул бовиқор мегӯяд, ки ман шоҳи паррандаҳоям ва меҳмонон назди боғбон нею, балки барои шунидани овози ман меоянд”. Паррандаи дигар мегуфт “Булбул ҳамеша, шумо боғбони азизро, дар ғайбатон таҳқир мекунаду суханҳои носазо мегӯяд “ва ғайраву ғайраҳо. Боғбон аз шунидани чунин суханҳои носазо дар ҳаққаш ба ғазаб омада, булбулро аз боғ пеш карда: – Байни инсон ва парранда дӯстӣ набудааст, намехоҳам дигар туро дидан ва овозатро шунидан-гуфт. Булбул бехабар аз ҳасудиву иғвои ҳамҷинсонаш ва бовару рафтори боғбон ғамгин гашта, бо чашми наму бо дили пур аз ғам боғро тарк кард. Парид ба баландиҳо. Гузашт аз пуштаву дара, сари ҷару болои тепаҳои кӯҳистон. Расид ба назди арчаҳои баланди сарсабзи кӯҳистон. Гузошт лона ба шохи яке аз арчаҳои баланди сарсабз. Мурғакони озоди он диёр аз омадани меҳмони нав огоҳӣ ёфта назди ӯ меоянд. Булбул онҳоро хуш қабул мекунад. Мурғакон хоҳиш мекунанд, ки булбул барояшон суруде хонад, аммо ӯ узрхоҳӣ карда мегӯяд: –Хамҷинсони азизам, маро маъзур доред, дили пур аз ғам дорам, ҷудоӣ аз дӯсти азизам, маро ранҷур кардааст, маҷоли суруд хондан надорам гуфта ҳодисаи шударо ба онҳо ҳикоя мекунад. Мурғакони кӯҳистонӣ, ки орӣ аз кинаву адоват ва ҳасаду иғво буданд, бо ҳам маслиҳат карданд, ки ба булбули меҳмон ёрӣ расонанд. Яке аз онҳо парвоз кард сӯи он диёру он боғи зебо. Аз он зебоие, ки булбул таъриф карда буд, осоре надид. Шохи дарахтон шикастаю гулҳо аз беобӣ пажмурда, деворҳои боғ афтода ва боғбон бемор дар бистари марг. Соҳиби боғ бошад чуғзу буму якчанд паррандаи дигар. Онҳо шодону хандон ба якдигар мегуфтанд “Ҳай бобашон кардем. Аз дӯстии боғбону булбул мо дар азоб будем. Ана, вақти мо ҳам расид. Боғ аз они мо”. Ин ҳамаро дида мурғаки кӯҳистонӣ парвоз кард ба баландиҳо ва расид ба ҳамон арчаи баланди сарсабз ва булбулро дид, то ҳол гирёну нолон аз фироқи дӯст. – Ҳамболи азизам, булбул, - гуфт мурғаки кӯҳистонӣ – хезу бипар сӯи боғу роғат ва сӯи дӯстат-боғбон, ки дар фироқи ту ӯ низ бемор аст. Булбул аз шунидани бемории дӯсташ ба таҳлука афтод ва парид сӯи дашт, сӯи он боғ ва назди дӯсташ. Назди тирезаи хонаи боғбон нишасту суруди дӯстдоштаи ӯро зам-зама кард. Боғбон овози фораму суруди ошноро шунида об хост. Обаш доданд. Хест аз бистари беморӣ, баромад рӯи ҳавлӣ. Бидид булбули хушовозу хушнавояшро, узр хост ва гуфт: –Дӯсти азизам, аз дӯсти хушомадгӯй ҳазар кун, ки маккор аст. Ман ба макри онҳо дода шуда, қариб ҷони худ ва ҷони дӯсти ба ҷон баробарамро аз даст дода будам.
Мегӯянд, ки соле дар деҳи дуре омӯзгори пире зиндагӣ мекард. Ӯ ҳар саҳар ба мактаб меомад ва пеш аз дарс шогирдонашро гирд оварда, бо овози оҳиста мадҳияи давлатро мехонд. Як рӯз яке аз шогирдон пурсид: — Усто, чаро ҳар саҳар ин қадар бо эҳтиром мадҳияро мехонед? Охир, мо онро азхуд кардаем-ку. Устод табассум кард ва ба кӯдакон нигоҳ афканда гуфт: — Фарзандони ман, мадҳия танҳо як суруд нест. Ин овозест, ки моро ба якдигар мепайвандад. Вақте мо мадҳия мехонем, на танҳо калимаҳоро такрор мекунем — мо аҳди худро бо Ватан нав мекунем. Сипас ӯ ҳикояе нақл кард: — Солҳо пеш ҷавоне буд, ки барои дарёфти дониш ба сарзамини дур рафт. Пас аз солҳои зиёд ба Ватан баргашт. Ҳамин ки ба марзи кишвар қадам гузошт, садои мадҳияи давлатиро шунид. Дилаш аз шодӣ ларзид, ашк аз чашмонаш ҷорист ва гуфт: “Танҳо ҳамин суруд маро ба Ватан пайваст нигоҳ дошт.” Устод сукут кард ва илова намуд: — Мадҳия қуввае дорад, ки дилҳоро ба як ришта мечаспонад. Вақте як халқ бо як овоз мадҳия мехонад, қудрати ӯ садҳо маротиба зиёд мешавад. Шогирдон ба ҳамдигар нигариста, маънои сухани устодро дарк карданд. Аз он рӯз мадҳияро на танҳо аз рӯйи матн, балки аз рӯйи дил мехонданд — бо эҳтиром, муҳаббат ва ифтихор аз Ватан. Панд: Мадҳияи давлатӣ овози ягонагии миллат аст. Он сурудест, ки моро ба решаи хеш мебандад ва дар қалб ҳисси ватандориро бедор мекунад.
Ҳаёти инсон роҳи озмоишҳои пайваста аст. Баъзан вақте ки мо ба ин роҳ қадам мегузорем, чунин ба назар мерасад, ки тамоми роҳи мо бо торикӣ пӯшида шудааст. Новобаста аз он ки ба кадом самт қадам мегузорем - шак, ба кадом дар даст мерасонем - қулф. Дар дил ҳазор савол, аммо дар дил танҳо як ҷавоб: "Чаро ин ба ман дода шудааст?" Санҷишҳо на барои шикастани инсон дода мешаванд, балки барои ошкор кардани имони ҳақиқии ӯ. Қалби инсон овози ҳақиқии худро маҳз дар лаҳзаҳои дард мешунавад. Зеро ҳар кас метавонад дар шодӣ миннатдор бошад, аммо шукргузорӣ ҳатто дар душворӣ сатҳи баландтарини дил аст. Мушкилтарин чиз барои инсон ин аст, ки бадиро ба ёд наоред, ғамро таҳаммул накунед, гузаштаро раҳо кунед. Аммо ин калиди қавитарин аст. Зеро то он даме, ки дилатон вазнин бошад, шумо наметавонед ба даре, ки Аллоҳ барои шумо бо қадамҳои сабук кушодааст, ворид шавед. Камоли ҳақиқии инсон бо дард навишта мешавад, бо сабр парвариш меёбад ва танҳо бо дуо меафзояд. ХУДО НИГАҲБОНИ ШУМО!
(Роҳнамои самимӣ барои душвортарин қарорҳои зиндагӣ) Аз зиндагӣ чӣ мехоҳед? Шояд ин савол сода ба назар расад, вале бисёр вақт ҷавоб додан ба он осон нест. Ман ҳамеша аз ҷавоб додан ба ин савол сахт метарсидам. Метарсидам, ки шояд ҷавобе, ки
Дар ҳаёти ҳар як фарди ҷомиъа ду роҳ аст, ду роҳи мутафовут ва мутазод: яке ҳалол, пок, беолоиш, инсонӣ... ва дигаре ҳаром, нопок, олуда, шайтонӣ... Интихоби яке аз ин роҳҳо ба ақлу тамиз, майлу ирода, виҷдону имон ва ...-и ҳар як кас вобаста аст... Як
Адабиёти бадеиро сарчашмаи тарбият, муҳимтарин омили ташаккулбахши шахсият ва воситаи неруманди тарғиби одоби ҳамида тавсиф кардаанд. Воқеан ҳам, адабиёт қувваи беназир аст ва мавқеи барҷаста дар таълими солимии маънавии ҷомеа дорад. Ин нуктаро метавон
ДУШАНБЕ, 08.03.2018 /АМИТ «Ховар»/. Мардуми Осиёи Марказӣ – тоҷикҳо, ӯзбекҳо, қазоқҳо, туркманҳо, қирғизҳо ва дигар қавму қабилаҳои эронитабору турктабор дар тӯли ду ҳазор соли охир, муносибатҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва садҳо ҳодисаҳо ва воқеаҳои
Мирзо Турсунзода То тавонӣ, дӯстонро гум макун, Дӯстони меҳрубонро гум макун. Дар ҷаҳон бе дӯст будан мушкил аст, Мушкилосонкункасонро гум макун. Дӯстро аз дӯст, ҷонам, фарқ кун, Дӯсти пайванди ҷонро гум макун. Чашмаи илҳоми мо халқ асту
Пири муршид ва доно Шайх Шиҳобуддин дар сафари дарё ба ман ду насиҳат кард: яке ин ки худбин ва дигар ин ки нисбат ба дигарон бадбин мабош. Ман шунида будам, ки ин шайх ҳангоми тиловати Қуръони маҷид агар ба оятҳои «аҳли ҷаҳаннам» мерасид, зор-зор гиря
1. Даргузар, то даргузаранд! 2. Аз худ лоф мазан! 3. Он чӣ наниҳодаӣ, бармагир! 4. Дилро бозичаи дев масоз! 5. Ҳарчӣ ба худ раво надорӣ, бар дигарон маписанд! 6. Бандаиҳирс5 мабош! 7. То тавонӣ нони кас махӯр ва нон аз хеҷ кас дареғ
“Ҳатто агар дар ҳолати ғарқ шудан ҳам бошӣ, китоб бихон!". Бо ин гуфта дар давлати Финляндия муҷассамае насб шудааст, ки дар он марде дар даст китоб хонда ба об ғарқ шудаистодааст. Инсоният аз замони пайдоиш то ба имрӯз бо хондани китоб ба қуллаҳои
Касе, ки вақти худро боманфиат истифода бурда наметавонад, маҳз ӯ аз норасоии вақт шикоят мекунад. Ӯ рӯзҳоро дар хӯрдану пӯшидан, хоб, беҳудагӯиву беҳудагардӣ, афсонабофиҳо ва ё умуман бекорхӯҷагӣ сарф карда, вақтро мекушад. (Жан Лабрюйер) Аз нахустин
Дар воқеъ баҳри рушду такомули ҳар як миллат истиқлолу озодӣ ниҳоят муҳим ба шумор меравад. Маҳз таърих гувоҳӣ аз он медиҳад, ки ҳеҷ давлате то ҳанӯз дар масири тайкардаи хеш бидуни истиқлоли миллӣ ба аҳдофи худ ба содагӣ ноил нагаштааст. Билофосила ҳар
Ҳар касе, ки бо техникаи муосир сарукор дорад, медонад, ки компютер баъд аз кору фаъолияти зиёд ва ё баъзан дар асари ба вай фармудани як чанд супориши рӯйҳам дармемонад ва корашро чунонки мебояд иҷро карда наметавонад. Баъд лозим мешавад, ки онро ба
Адаб ҳусни инсон аст. Оре шахси боадаб ҳамеша аз хислати ҳамида мисли фазлу дониш, заковат ва ҳунару фарханг бархӯрдор аст. Аслан ин қабила одамон фурутану боҳиммат ва дурандешу донишманд мешаванд. Манманиҳо пешаи шайтон бувад, Ҳар кӣ худро кам занад,
Модарону хоҳарони азиз! Мулоқоти имрўзаи мо бо шумо – намояндагони арҷманди занону модарони мамлакат дар айёме баргузор мегардад, ки ба кишварамон фасли баҳор бо қадамҳои сабзи Наврўзи фаррухпай фаро мерасад. Шумо хуб медонед, ки Наврўз рамзи эҳёи
Маъмури давлатӣ дари хонаашонро тақ-тақ кард. Пиразан дарро боз намуд. Маъмур пурсид: — Дар хона чанд нафар ҳастед? Шиносномаҳоятонро биёваред, то сабти ном кунам. Пиразан аз дарвоза берун баромад, ба охири кӯча нигоҳ кард ва бо чашмони пур аз ашк
Дар зиндагӣ мақсад доштан муҳим аст, зеро он мисли чароғе дар торикӣ роҳнамоӣ мекунад. Вале танҳо орзу кардан ё нақшаи зебо тарҳрезӣ намудан кофӣ нест. Бисёре аз одамон мақсадҳои бузург ва дилчасп мегузоранд, вале вақте ки навбати амал кардан мерасад, бо
Шахси бомаърифат гуфта шахсеро мегӯянд, ки аз ҷиҳати одобу рафтор, суханронӣ ва ақл бой бошад. Одобу рафтор дар ҷойҳои ҷамъиятӣ аз ҳар шахс маданияти баланди гуфтор, муомила ва ҳурмату эҳтироми махсусро талаб мекунад. Якчанд амалҳое ҳастанд, ки ҳангоми
Телефони мобилӣ беҳтарин воситаи алоқаи муоширати инсонӣ буда, бисёр масъалаҳои ҳаёт ба воситаи он ҳал мешаванд. Аммо фарҳанги дурусти истифодабарии он аз тарафи шаҳрвандон ташвишовар аст. Аксар волидон кӯшиш мекунанд, ки ба фарзандони худ телефонҳои
Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Дунё