МавзӯъФарҳанг
Марде аз дунё гузашт ва писараш ба мотами ӯ нишаст. Рӯзҳои аввал ҳар касе, ки барои изҳори ҳамдардӣ ба хонааш меомад, аз сабаби марги падараш мепурсид. Писар низ аз оғози бемории падар то лаҳзаи вафоташро бо тамоми ҷузъиёт ва обу тоб нақл мекард. Суханаш чунон тӯл мекашид, ки агар меҳмон субҳ меомад, то нисфирӯзӣ суҳбат идома меёфт. Дар натиҷа, писар маҷбур мешуд меҳмонро ба хӯроки нисфирӯзӣ даъват кунад. Агар меҳмон баъд аз нисфирӯзӣ меомад, нақли писар то бегоҳ давом мекард ва ӯ ночор мешуд ба меҳмон хӯроки шом диҳад. Чанд нафар бекорхӯру муфтхӯр, ки аз ин одати писар хабар ёфтанд, фурсати муносибе пайдо карданд. Онҳо ҳар рӯз гурӯҳ-гурӯҳ ба хонаи ӯ мерафтанд: гурӯҳе пеш аз нисфирӯзӣ ва гурӯҳи дигар баъд аз нисфирӯзӣ. Ҳар бор бо изҳори ҳамдардӣ аз писар мепурсиданд: — Худо падаратро раҳмат кунад! Бечора ба чӣ беморӣ гирифтор шуд? Чӣ тавр аз дунё гузашт? Писар ҳам, мувофиқи одат, аз аввал то охир тамоми воқеаро бо обу тоб нақл мекард. Меҳмонони муфтхӯр бошанд, бо баҳонаи таслият гуфтан, ҳар рӯз дар хонаи ӯ хӯроки нисфирӯзӣ ё шом мехӯрданд. Ин ҳолат чанд муддат идома ёфт. Оқибат писар пай бурд, ки нақли дарозу муфассали беморӣ ва марги падараш на танҳо фоидае надорад, балки хароҷоти зиёдеро низ ба гарданаш мегузорад. Аз ҳамон рӯз тасмим гирифт, ки дигар суханро дароз накунад. Ҳар касе, ки барои таслият меомаду мепурсид: — Худо падаратро биёмурзад! Чӣ тавр аз дунё гузашт? Писар кӯтоҳу мухтасар ҷавоб медод: — Худо раҳматаш кунад, таб карду мурд! --- Панди ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки сухани дарозу зиёдатӣ на ҳамеша фоида дорад. Баъзан сухани кӯтоҳу бамаврид аз нақли тӯлониву бемаврид беҳтар аст. Ҳамчунин, инсон бояд ҳушёр бошад, зеро баъзе одамон метавонанд аз содагӣ ва меҳрубонии дигарон ба манфиати худ истифода баранд. Кам гӯю гузида гӯй чун дур, То з-андаки ту ҷаҳон шавад пур. Шарҳи вожаҳо Сӯгворӣ — мотам, андӯҳгин будан аз марги шахси наздик. Таслият — изҳори ҳамдардӣ ба шахси мотамзада. Бо обу тоб нақл кардан — воқеаро бо тафсилоти зиёд ва ба таври ҷолиб баён кардан. Риндон — дар ин ҳикоят ба маънои бекорхӯрон ва муфтхӯрон. Наҳор — хӯроки нисфирӯзӣ. Муфтхӯр — касе, ки бе меҳнат аз ҳисоби дигарон мехӯрад ё зиндагӣ мекунад. Маънои ибораи «Таб карду мурд»: Ин ибора ҳангоми нақли кӯтоҳу мухтасари воқеае истифода мешавад, ки шахс намехоҳад ё зарурат намебинад ҷузъиёти онро муфассал шарҳ диҳад.
Яке аз бузургон рӯзе дар масҷиде рафт, то ду ракъат намоз бигузорад ва замоне бо муноҷот бо Худо бипардозад. Дар масҷид иддае аз кӯдакони мадрасае буданд. Иттифоқро вақти нон хӯрдани кӯдакон буду ду кӯдак ба наздики он бузург нишаста буданд: яке писари сарватманде буду дигаре писари шахси фақире ва ду зарф дар ҷулуи онҳо буд. Дар зарфи писари сарватманд нону ҳалво буд ва дар занбили он дигаре нони холӣ. Писари сарватманд нону ҳалво мехӯрд ва писари фақир аз ӯ миқдоре ҳалво хост. Писари сарватманд гуфт: – Агар туро миқдоре ҳалво бидиҳам, саги ман мешавӣ? Гуфт: – Бошад! Гуфт: – Порс (бонги саг, ав-ав) кун, то туро ҳалво бидиҳам. Он бечора садои саг даровард ва писари сарватманд ҳалво ба ӯ дод. Ва ин кор чандин мартаба анҷом гирифт. Ва он шахси бузург дар эшон наззора мекарду мегирист. Шахсе аз ӯ пурсид: – Эй бузург, туро чӣ расид, ки гирён шудӣ? Гуфт: – Нигоҳ кунед, ки шикампарастӣ ва қаноат накардан ба мардум чӣ мекунад? Чӣ мешуд, агар он кӯдак ба нони хушки худ қонеъ мешуду тамаъи ҳалвои он кӯдакро намекард, то саги одаме ҳамчун худаш намешуд?!
Рӯзе ҷавоне назди пирамарди доное омад ва гуфт: — Эй бобо, ман мехоҳам зуд бой шавам. Ба ман бигӯед, ки ганҷро аз куҷо ёбам? Пирамард каме андеша кард ва гуфт: — Агар ганҷ мехоҳӣ, саҳар барвақт ба саҳро рав, заминро шудгор кун ва дарахт шинон. Ҷавон ҳайрон шуду гуфт: — Ман ганҷ меҷӯям, на кор! Пирамард бо табассум ҷавоб дод: — Ганҷи ҳақиқӣ дар зери дасти коргар аст. Ҷавон ба гуфтаи ӯ амал кард. Ҳар рӯз меҳнат мекард: заминро об медод, ниҳолҳоро нигоҳубин менамуд. Пас аз чанд сол боғи ӯ пур аз дарахтони мевадор шуд. Меваҳо бисёр шуданд ва ҷавон аз онҳо ризқу рӯзии фаровон ба даст овард. Он вақт ҷавон фаҳмид, ки сухани пирамард рост будааст. Касе ки меҳнат мекунад, ҳамеша баракату неъмат меёбад. Ганҷи ҳақиқӣ — меҳнати ҳалол аст.
Ин китоб ба фаъолият ва рушди соҳаи авиатсияи граждании Тоҷикистон бахшида шудааст. Дар он роҳи тайшудаи ин соҳа ва хидмати кормандони он баён мегардад.
Китоб андешаҳо ва суханҳои бузургону донишмандони ватанию хориҷиро оид ба мақому манзарат ва зебоии забони тоҷикӣ گرد آورӣ кардааст. Дар он аҳамияти забон ҳамчун омили асосии рушди фарҳанг ва тафаккури миллӣ таъкид шудааст.
Боре Абдураҳмон ибни Авф (р) ба зиёрати амирал-муъминин Умар ибни Хаттоб (р) омад. Ӯ салом доду посухе нашунида, ба ҷое нишаст. Ҳазрати Умар (р), ки машғул буд, ба ӯ эътиборе надод. Пас аз чанде амирал-муъминин шамъи дар наздаш сӯхта истодаро хомӯш карда, ба ҷойи он шамъи дигареро фурӯзон намуд ва сипас ба саломи дӯсташ посух дод. Ҳазрати Абдураҳмон аз ӯ пурсид: — Мебинам, ки шамъи фурӯзонеро хомӯш карда, шамъи дигаре афрӯхтӣ. Ин ҳар ду чӣ фарқе доранд? Ҳазрати Умар посух дод: — Эй дӯстам, он шамъи фурӯзон аз ҳисоби хазинаи давлат буд. Агар дар вақти сӯхтани он шамъ корҳои шахсиро иҷро кунам, фардо дар назди Худо масъул хоҳам шуд. Ту, ки бо кори хусусӣ ба наздам омадаӣ, шамъеро ба кор мебарам, ки аз ҳисоби худ харидаам. Бо шунидани ин суханҳо аз дидагони ҳазрати Абдураҳмон (р) ашк ҷорӣ шуд ва ӯ даст ба дуо бардошту гуфт: — Худоё! Умар ибни Хаттобро болои сари мо пойдор бигардон!
Расули Худо (с) дар мавриди муҳаббати Худованд нисбат ба бандааш чунин фармуд: — Чун Худованд бандаеро дӯст дошт, ба ҳазрати Ҷабраил (а) мефармояд: «Ман он бандаамро дӯст медорам, ту низ ӯро дӯст бидор!» Сипас Ҷабраил (а) низ он бандаро дӯст медорад ва ба аҳли само мегӯяд: «Худованд он бандаро дӯст доштааст, ман ҳам ӯро дӯст медорам, пас шумо низ дӯсташ бидоред!» Бо ин сухан тамоми аҳли само он бандаро дӯст медоранд ва тамоми мавҷудот нисбат ба ӯ муҳаббат пайдо мекунанд. Ва чун Худованд бандаеро дӯст надошт ва ба ӯ буғз кард, ба ҳазрати Ҷабраил (а) мефармояд: «Ман ба он бандаам буғз кардаам, ту ҳам ба ӯ буғз бикун!» Сипас Ҷабраил (а) низ ба он банда буғз мекунад ва ба аҳли само мегӯяд: «Худованд ба он банда буғз кардааст, ман ҳам ба ӯ буғз кардам ва шумо низ ба ӯ буғз кунед!» Сипас аҳли замину осмон нисбат ба он банда буғз мекунанд.
Боре Расули Худо (с) бо асҳоб дар масҷид нишаста буд, ки се нафар вориди маҷлис шуданд. Ду нафари онҳо ба назди Паёмбари акрам (с) омаданд ва сеюмӣ баргашту берун шуд. Яке аз он ду нафар дар байни ҷамоат нишасту дигаре дар сафи охирин. Сипас Расули Худо (с) фармуд: — Оё мехоҳед шуморо аз аҳволи он се нафар огоҳ кунам? — ва илова намуд, — Аввалӣ ба Худо паноҳ бурд ва Худо ӯро аз неъмати илм баҳравар кард. Дуюмӣ аз шарми Худо нахост, ки аҳли маҷлиси паёмбарро нороҳат кунад ва Худованд ҳам ба ӯ марҳамат намуд. Сеюмӣ бошад рӯй гардонд ва Худо низ аз ӯ рӯй гардонд.
Дар аснои яке аз муҳорибаҳо ҳазрати Алӣ (р) бо ҷанговари моҳире аз сафи мушрикон тан ба тан меҷангид, ки мағлуб сохтанаш осон набуд. Пас аз чанде ҳазрати Алӣ фурсате ёфта, «Ё Аллоҳ!» гӯён ҳуҷум кард ва мушрикро ба замин афтонд. Ӯ синаи мушрикро бо зону фушурда, бо қасди куштан ба сараш ханҷар кашид. Ҳамин вақт мушрик ба рӯйи ҳазрати Алӣ (р) туф кард. Дар баробари ин ҳазрати Алӣ (р) дарҳол аз болои мушрик бархест ва ӯро раҳо намуд. Мушрик дар ҳайрат афтода пурсид: — Эй Алӣ, ман барои он туф кардам, ки ғазабатро бедор кунам, то ҳарчи зудтар маро ба қатл расонӣ. Ту бошӣ аз куштани ман даст кашидӣ. Чаро чунин кардӣ? Ҳазрати Алӣ посух дод: — Мо барои ризои Худо меҷангем. Вақте ба рӯям туф кардӣ, дар дилам нисбат ба ту ҳисси нафрат пайдо шуд. Дар ин ҳол агар туро мекуштам, инро на аз барои Худо, балки аз барои нафси худ мекардам. Ба ин хотир аз қасдам бозгаштам. Бо шунидани ин суханҳо ҳайрати мушрик дучанд гардид ва ӯ аз ҳазрати Алӣ (р) дар мавриди дини ислом суол кард. Ҳазрати Алӣ (р) исломро ба ӯ фаҳмонд ва он мард шаҳодат оварда, мусулмон шуд. Дар ин маврид Расули Худо (с) ба ҳазрати Алӣ (р) фармуда буд: «Савганд ба Худо, агар Худованд ба василаи ту шахсеро ҳидоят кунад, ин бароят аз як водӣ шутурҳои сурхмӯй беҳтар аст».
Расули Худо (с) фармуд: «Рӯзи қиёмат се тоифа сараввал мавриди пурсиш қарор дода мешаванд. Яке аз онҳо нафарест, ки дар ҷиҳод кушта шудааст. Ӯро ба ҳузури Парвардигор меоранд ва Худованд неъматҳое, ки ба ӯ дода буд, назди ӯ паҳн мекунад. Ӯ низ тасдиқ мекунад, ки дар дунё ҳамин неъматҳоро соҳиб буд. Пас Худованд аз ӯ мепурсад: — Бо неъматҳои ато кардаам чӣ кор кардӣ? Ӯ чунин посух медиҳад: — То мурдан дар роҳи Ту ҷангидам. Худованд дар ҷавоби ӯ мефармояд: — Дурӯғ мегӯӣ! Ту барои он ҷангидӣ, то мардум туро «қаҳрамон» гӯянд ва туро «қаҳрамон» гуфтанд. Бар он чӣ ҷаҳд намудӣ, подошашро гирифтаӣ! Дигар намонд чизе, ки аз Ман бигирӣ! Дуюм, нафаре мебошад, ки таҳсили илм карда, ба дигарон таълим додааст ва Қуръонро хуб қироат мекардааст. Ӯро ба ҳузури Парвардигор меоранд. Худованд неъматҳои додаашро назди ӯ паҳн карда, як-як мешуморад ва ӯ тасдиқ мекунад. Сипас аз ӯ мепурсад: — Бо ин неъматҳое, ки ба ту арзонӣ доштам, чӣ кор кардӣ? Ӯ посух медиҳад: — Таҳсили илм кардаму ба дигарон таълим додам ва аз барои ризои Ту Қуръон хондам. Дар посухи ӯ Худованд мефармояд: — Дурӯғ мегӯӣ! Ту илмро барои он омӯхтӣ, ки туро «олим» гӯянд ва Қуръон баҳри он хондӣ, ки гӯянд «ӯ Қуръонро зебо мехонад» ва чунин таҳсин ҳам дар ҳаққи ту гуфта шуд. Дигар намонд чизе, ки аз Ман бигирӣ! Сеюм, нафарест, ки Худованд ба ӯ сарвати зиёд додааст ва ӯ сарваташро хайру эҳсон намудааст. Ӯро ба ҳузури Парвардигор меоранд. Худованд неъматҳои додаашро мешуморад ва ӯ низ тасдиқ мекунад. Сипас Худованд аз ӯ мепурсад: — Бо ин неъматҳо чӣ корҳоро анҷом додӣ? Ӯ мегӯяд: — Ҳамаи молу сарватамро дар роҳи ризои Ту хайр кардам! Худованд дар ҷавоби ӯ мефармояд: — Дурӯғ мегӯӣ! Ту ҳамаи инро барои он анҷом додӣ, ки туро гӯянд: «Ин қадар одами саховатманд аст!» ва ба ин муваффақ шудӣ. Дигар намонд чизе, ки аз Ман бигирӣ!
Эй, ки номат нақш бар Арши барин, В-эй ҳабиби он Худои нозанин. Хотами пайғамбаронию нигин, Ё Расулаллаҳ, Сайидалмурсалин, Ё Муҳаммад, ﷺ Раҳматуллилъоламин Паёмбари Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) дар шаҳри Маккаи мукаррама субҳи рўзи
Китоб ба ҳаёт ва эҷодиёти сарояндаи маъруф Аҳмад Зоҳир бахшида шудааст. Дар он маълумот доир ба пайвандон, осор ва таҳлили суруду таронаҳои ин ҳунарманд оварда шудааст.
Рӯзе писаре ба падари худ гуфт: — Эй падар, чаро ҳар вақте, ки ман аз ту чизе мепурсам, ба ман на ҳамеша ҷавоби мувофиқ медиҳӣ? Падар табассум карда, гуфт: — Фарзандам, бигӯ, агар рӯзи боронӣ шавад ва ман барои ту соябон наёрам, ту чӣ мекунӣ? Писар гуфт: — Зери сояи ту меистам, падар. Падар бо меҳрубонӣ гуфт: — Ана ҳамин тавр, фарзанди ман! Ман ҳамеша кӯшиш мекунам туро аз борони сахти зиндагӣ муҳофизат кунам, ҳатто агар ҷавоби ман ба ту маъқул набошад ҳам. Писар аз гуфтаи падар хомӯш монд ва ашк аз чашмонаш ҷорӣ шуд. Ӯ фаҳмид, ки муҳаббати падар на дар сухан, балки дар амал пинҳон аст. Панд аз ривоят. Падару модар сояи Худо дар рӯи заминанд. Пеш аз он ки сухани онҳо бароят душвор намояд, андеша кун, ки онҳо тамоми умр барои оромии ту заҳмат кашидаанд.
Рӯзе марди солхӯрда дар канори роҳ нишаста буд. Либосҳояш кӯҳна, дастонаш меларзид ва нигоҳаш пур аз умедӣ хомӯш буд. Одамон мегузаштанд, вале кам касе таваққуф мекард. Ҳар кас ба кори худ шитоб дошт. Ногаҳон писарбачае аз роҳ бозистод. Ӯ ба мард бо эҳтиром салом дод ва пурсид: — Бобо, чаро танҳо нишастаед? Мард бо табассуми ғамолуд гуфт: — Писарам, гуруснаам ва каме меҳрубонӣ мехоҳам. Писарбача бе дудилагӣ нони худро ду қисм кард, як қисмашро ба мард дод ва бо ӯ ҳамнишин шуд. Онҳо чанд лаҳза суҳбат карданд. Дар он лаҳза марди солхӯрда худро фаромӯшшуда эҳсос накард. Ҳангоми рафтан мард гуфт: — Писарам, ту ба ман на танҳо нон, балки гармии дил бахшидӣ. Меҳру мурувват ҳамин аст: дили касеро шод кардан. Писарбача бо табассум ҷавоб дод: — Модарам мегӯяд, дилеро шод кунӣ, Худо дили туро шод мекунад. Хулоса: Меҳру мурувват на дар сарват, балки дар дил аст. Як сухани нек, як лаҳза таваҷҷуҳ ва як амали хурди хайр метавонад зиндагии касеро равшан кунад.
Устоде ба шогирдонаш як қоғазро нишон дода, онҳоро барои андеша кардан даъват намуд. Дар миёни қоғаз танҳо як нуқтаи сиёҳ буд. — Бигӯед, шумо чиро мебинед? — Нуқтаро, — гуфт шогирди аввал. — Нуқтаи сиёҳро? — гуфт дувумӣ. — Нуқтаи сиёҳу ғафсро, — шитобон ҷавоб дод сеюмӣ. — Афсӯс, — устод лаҳзае ба хаёл рафта, оҳиста сухан оғоз кард. — Ҳамаи шумо нуқтаи хурди сиёҳро дар рӯи қоғази сафед дидед, аммо он ҳудуди бузургу сафедеро, ки нуқта дар он ҷой гирифтааст, пай набурдед. Дар зиндагӣ низ чунин мешавад. Мо одамонро барои камбудиҳои ночизи онҳо айбдор мекунем. Ҳол он ки паси он нуқсони хурд дили бузург ва олиҷаноб нуҳуфтаро дарк намекунем. Ё ки дарк кардани онро намехоҳем …
Китоби мазкур ба омӯзиши эҷодиёти даҳонакии халқи тоҷик ё худ фолклор бахшида шудааст. Дар он намунаҳои гуногуни жанрҳои шифоҳӣ гирд оварда шуда, хусусиятҳои бадеӣ ва таърихии онҳо таҳлил мешаванд.
Ҳакиме дар як коғази сафед бо ранги сиёҳ нуқтаи калоне гузошт ва ба шогирдонаш нишон дода пурсид: -Шумо чиро мебинед? Шогирдонаш гуфтанд: -Нуқтаи сиёҳро. Ҳаким гуфт: -Дидед, ки шумо чашматон дарҳол ба нуқтаи сиёҳ афтод, аммо сафедии коғазро надидед... Мо дар инсон низ дарҳол айбу нуқси ўро, ки мисли ҳамин нуқтаи сиёҳ аст, мебинем !Аммо, хубиву хислатҳои неки ўро, ки мисли сафедии коғаз зиёд аст, мо намебинем ё бинем низ нодида мегирем. Барои ҳамин, хуб нест, ки барои андаке сиёҳӣ, сафедиҳои ўро фаромўш карда, беқадру беэҳтиромӣ созем!
Рўзе духтарак аз падараш пурсид: -Падарҷон, агар ман нафареро хеле дўст бидорам, аммо ў пайваста як кори баде анҷом диҳад, ман бояд чӣ кор кунам? Падар ҷавоб дод: - Бояд ба ў бигўӣ, ки ин кори хубе нест, онро накун. Боз пурсид: - Агар гуфта натавонам-чӣ? Падар гуфт: - Хуб, дар як порча коғаз бинавис ва дар ҷайбаш гузор. Субҳ, ки мард барои рафтан ба кор омода мешуд, аз ҷайбаш порчаи коғазе ёфт, ки дар он чунин навиштае буд: «Салом падарҷон. Сигор кашидан кори хубе нест, лутфан ин корро накунед».
Марде дар ошхона нишаста буд. Пиру кампире ҳам ворид шуданд. Маълум буд, ки шароити хуб надоштанд. Мард ба пиру кампир таваҷҷуҳ мекард. Кампир ба шавҳараш гуфт: Дилам ош мехоҳад, ба андозаи ош пул дорӣ? Мўйсафед гуфт: Ин маротиб танҳо шўрбо хўрем, маротиби дигар ҳатман ош хоҳем хўрд. Ҳоло пули ошро надорам. Марде, ки дар наздикии онҳо нишаста буд ва суханрониҳои пиру кампир ба гўшаш мерасид, хеле ғамгин гашт. Сипас телефонашро аз ҷайбаш баровард ва каме суханронӣ кард. Баъд телефонро ба рўи миз гузошту бо овози баланд гуфт: - Барои ҳамаи нишастагон аз ҳисоби ман ош тақсим шавад. Ман фарзанддор шудам. Ба пиру кампир ҳам ош оварда шуд ва онҳо низ нўши ҷон карданд. Дуои хайр доданд. Ин ҳолатро марди дигаре ҳам назорат мекард. Аз байн чанд рўз гузашт. Рўзе нафари савумин марди оштақсимкунро бо ду фарзанди калонсолаш мебинад. Наздаш меравад ва мегўяд: -Ту чанд рўз пеш дар ошхона барои соҳиби фарзанд шуданат ош тақсим кардӣ, аммо мебинам, ки фарзандони калон дорӣ. Мард гуфт: Аҳвол ва суханронии пиру кампирро шунидам. Агар танҳо ба онҳо ош мегирифтам, шояд ба иззати нафсашон мерасидаму онҳоро ғамгин месохтам. Ба хотири наранҷидани онҳо барои тамоми нишастагон ош тақсим кардам. Дар тақсимоти садақа бояд чунон рафтор кард, ки ба иззати нафси дигаре нарасид. Садақа барои шод кардан аст, на барои ғамгин сохтан.
Эй навбаҳори гулфишон, шод омадӣ, шод омадӣ, Бар покмарзи тоҷикон, шод омадӣ, шод омадӣ. Дар шеърҳои Рӯдакӣ бошад ҳувайдо ҳусни ту, Илҳомбахши шоирон, шод омадӣ, шод омадӣ. Ассалому алайкум ҳамватанони азиз, меҳмонони олиқадр. Дуруд бар ҳамаи
Китоб ба масъалаҳои муҳими фарҳанги сухан ва забони тоҷикӣ бахшида шудааст. Муаллиф дар он андешаҳои худро оид ба роҳҳои такомули забон ва тарзи баён баён мекунад.
Китоб ба таърих ва тавсифи ҳафт мӯъҷизаи машҳури ҷаҳони қадим бахшида шудааст. Он дар бораи иншоотҳои бузурги меъморӣ ва таърихи ба вуҷуд омадани онҳо маълумот медиҳад.
Китоб ба таърих ва тамаддуни ориёӣ бахшида шуда, романи таърихӣ ва сагузашти фарҳангиро дар бар мегирад. Он ба ҷанбаҳои муҳими таърихии миллати тоҷик рӯ оварда, симои шахсиятҳои барҷастаро тасвир мекунад.
Дар ин китоб, ки баён карда омад, дар кашфи ҳақиқати «Наврӯз», ки ба наздики мулуки Аҷам кадом рӯз будааст ва кадом подшоҳ ниҳодааст ва чаро бузург доштаанд онро ва дигар оини подшоҳон ва сирати эшон дар ҳар коре мухтасар карда ояд… Аммо сабаби ниҳодани
Конститутсия — бахтномаи миллат Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон санади асосии давлат буда, заминаи ҳуқуқии зиндагии ҷомеа, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва пешрафти кишварро муайян мекунад. Он 6 ноябри соли 1994 бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул
Артиши миллӣ — сипари боэътимоди Ватан Ватан барои ҳар як инсон азизтарин макон, сарчашмаи меҳру муҳаббат ва мояи ифтихору сарбаландист. Обу хоку ҳавои он бо ҳастии мо пайванди ногусастанӣ доранд. Муҳаббат ба Ватан аз эҳтироми модар, гиромидошти забону
Марде ҳар рӯз дар бозор савдо мекард. У харидоронро ҳамеша бо табассум пешвоз мегирифт. Мусофире аз ӯ пурсид: — Табассум аз чеҳраатон дур намешавад. Оё шумо ягон душворӣ ё ташвиш надоред? Фурӯшанда ҷавоб дод: — Албатта, ман ҳам ташвиш дорам. Аммо ман инро дарк кардам: агар табассум кунам, дардам сабук мешавад, муштариёнам низ дар дилашон нур эҳсос мекунанд. Агар рӯй барам, дилашон ҳам тира мешавад. Аз ин одати ман одамон на танҳо барои харидан, балки ба дилашон нур гирифтан ба назди ман меомаданд. Ҳикмат: Табассум як амали хурд аст, аммо ба дилҳо равшанӣ мебахшад ва зиндагиро осон мекунад.
Умр гаронбаҳотарин сарвати инсон аст. Ҳар рӯзи он, ки сипарӣ мешавад, дигар барнамегардад. Аз ин рӯ, инсон бояд андеша кунад, ки вақт ва неруи худро ба чӣ сарф менамояд ва аз зиндагии ӯ ба худу дигарон чӣ манфиате мерасад. Ҳикматҳои пешниҳодшуда моро ба
Мол аз баҳри осоиши умр аст, на умр аз баҳри гирд кардани мол! Оқилеро пурсиданд, ки некбахт кисту бадбахт кист? Гуфт: «Некбахт он, ки хӯрду кишт ва бадбахт он, ки мурду ҳишт». Макун намоз бар он ҳеҷ кас, ки ҳеҷ накард, Ки умр дар сари таҳсили мол карду нахӯрд! --- Ду кас ранҷи беҳуда бурданду саъйи бефоида карданд: яке он, ки андӯхту нахӯрд ва дигар он, ки омӯхту амал накард. Илм чандон, ки бештар хонӣ, Чун амал дар ту нест, нодонӣ! На муҳаққиқ бувад, на донишманд, Чорпое бар ӯ китобе чанд! Он тиҳимағзро чӣ илму хабар, Ки бар ӯ ҳезум аст ё дафтар? --- Олими нопарҳезгор — кӯри машъаладор аст! Бефоида ҳар кӣ умр дарбохт, Чизе нахариду зар бияндохт. --- Се чиз бе се чиз пойдор намонад: мол бе тиҷорату илм бе баҳс ва мулк бе сиёсат. --- Раҳм овардан бар бадон — ситам аст бар некон ва афв кардан аз золимон — ҷавр аст бар мазлумон! Хабисро чу тааҳҳуд кунию бинвозӣ, Ба давлати ту нигаҳ мекунад ба анбозӣ.
Воқеияти худсохта мисли айнакест, ки ҳамеша бар чашм дорем, вале доштани онро фаромӯш кардаем. Ҳар чизеро бо он мебинем ва гумон мекунем, ки ҷаҳон маҳз ҳамин аст. Аммо ҷаҳон бе он айнак дигаргуна аст. Барои диданаш бояд айнакро бардорем. Ин тарснок аст, зеро бе айнак ҳама чиз номаълум менамояд. Дар ҳамин номуайянӣ ҳақиқат ҳаст, ҳузур ҳаст ва Ӯ ҳаст. Пас айнакро бардор ва ба ҳақиқат нигар. Бидон: айнак сохтаи туст, на бархоста аз ҳақиқати ту. Ҳақиқат аз Ӯст — нишонае аз Ӯ. Ту оинадори он ҳастӣ. Оина офтоб намешавад — танҳо нурро бозметобонад. Ин ҳикоят тамсил аст, на нақли воқеаи рӯйдода. Касе ба пирамарде гуфт: — Ман ҳақиқатро мебинам. Пирамард пурсид: — Чиро мебинӣ? Мард гуфт: — Ҳамон чизеро, ки ҳама мебинанд. Пирамард хандид: — Пас ту воқеияти ҳамаро мебинӣ, на ҳақиқатро. Ҳақиқат он чизест, ки кас то айнакашро набардорад, намебинад. Мард пурсид: — Яъне чӣ? Пирамард гуфт: — Яъне ту аз паси айнаки сохтаҳои худ менигарӣ. Айнакро бардор ва бубин, ки ҷаҳон чӣ ранг дорад.
Дар як деҳа чор ҳамсоя зиндагӣ мекарданд. Ҳар яке фикру одати худро дошт. Боре байни онҳо нофаҳмӣ пайдо шуд ва ҳар кас танҳо ба манфиати худ меандешид. Кори деҳа суст шуд, ободонӣ қатъ гашт. Як рӯзи дигар пири хирадманде ба деҳа омад. Ӯ чӯбдастаро оварда, аввал як-як шикаст. Сипас чанд чӯбро якҷо баст ва гуфт: — Акнун бишканед. Ҳеҷ кас натавонист онҳоро шиканад. Пир гуфт: — Ин мисоли зиндагист. Агар пароканда бошед, суст мешавед. Агар ҳамҷиҳат бошед, қавӣ мегардед. Ҳамсояҳо дарк карданд, ки танҳо бо ҳамдигарфаҳмӣ метавонанд пеш раванд. Онҳо боз бо ҳам даст ба даст дода, деҳаро обод карданд. Аз ҳамон рӯз ин панд дар дили мардум монд: ҳамҷиҳатӣ калиди пешрафт аст.
Ин китоб ба баррасии масъалаҳои адабиёт, суханварӣ ва фарҳанги тоҷик бахшида шудааст. Муаллиф дар он дар бораи зебоии забон ва санъати сухан андешаронӣ кардааст.
Рӯзе дар як шаҳри кӯҳна, мактабе буд, ки дар он кӯдакон танҳо хондани кӯр-кӯрона ва азёд кардани матнҳоро меомӯхтанд. Савол пурсидан ҷоиз набуд, фикр кардан гуноҳ шуморида мешуд. Солҳо мегузаштанд, вале ҷаҳон тағйир меёфт. Дар ҳамин рӯзгор гурӯҳе аз ҷавонони бедордил пайдо шуданд. Онҳоро ҷадидон меномиданд — яъне касоне, ки навандешӣ ва навомӯзиро пеша карданд. Онҳо гуфтанд: «Илм бояд чароғи ақл бошад, на сояи тарс.» Ҷадидон мактабҳои нав кушоданд, ки дар онҳо хондану навиштан, ҳисоб, ҷуғрофия, таърих ва илмҳои замонавӣ омӯзонда мешуд. Муаллимон ба шогирдон иҷозат медоданд савол диҳанд, фикр кунанд, баҳс намоянд. Барои ҷадидон китоб муқаддас, омӯзгор роҳнамо ва шогирд умеди фардо буд. Гарчанде бархе онҳоро мазаммат карданд, ҷадидон ақиб нанишастанд. Онҳо бовар доштанд, ки миллат танҳо бо илм, маърифат ва худшиносӣ зинда мемонад. Калимаҳои онҳо дар дилҳо тухми бедорӣ кошт. Солҳо сипарӣ шуданд. Мактабҳои нав зиёд гаштанд, китобҳо паҳн шуданд ва андешаи нав реша давонд. Ҳарчанд роҳашон осон набуд, ҷадидон дар таърих ҳамчун бедоргарони миллат боқӣ монданд. Панд: Миллате, ки ба илму маърифат рӯ меорад, роҳи ояндаро равшан мекунад.
Чаро модарон ин қадар ба осонӣ гирён мешаванд? Писаре аз модараш пурсид: Модар, чаро гиря мекунӣ? Гуфт: Зеро ман як зан ҳастам. Писар гуфт: Ман инро намефаҳмам. Модар ӯро ба оғӯш кашида гуфт: Ҳаргиз нахоҳӣ фаҳмид... Пас писар аз падар пурсид, ки чаро модарам бе сабаб гиря мекунад. Падар гуфт, ки ҳамаи занон бе сабаб гиря мекунанд. Писарак ба воя расид ва то ҳол намедонист, ки чаро занон гиря мекунанд. Инак рӯзе бо соддагӣ аз ҳакиме пурсид: Чаро занон гиря мекунанд? Хирадманд посух дод: Вақте, ки зан офарида шуд, Аллоҳ барояш китфони пурқувват дод, то ки вазниниҳои оламро бардорад. Ва дасту бозуи нарм дод, то ки ба мо роҳат бахшад. Барояш қувваи дохилие, дод барои бардошти таваллуди кӯдак ва барои бардошт кардани он лаҳзае, ки ӯро тарк мекунанд (баъди ба воя расидан). Барояш салобат ва маҳкамие бахшид, ки мушкилиҳои хонавода ва наздиконро паси сар кунад ва ҳамеша ғамхори эшон бошад. Ва барояш муҳаббати фарзандонашро додааст, ки хотима намеёбад ва дигаргун намешавад (ҳатто агар фарзандон сабаби дарду аламҳояш шаванд ҳам). Муҳаббати шавҳарашро ато кардааст, то ки дар хидмати ӯ бошад ва рафторҳои нохушоянди ӯро фаромуш созад. Ҳикмате барояш дода, то хонаводаро танзим кунад. Ва ахиран "АШК" – ро барояш дода, то ки онро бирезад, то вазниниҳои он ҳама масъулиятро афканад ва роҳи худро идома диҳад. Ин ҳам ягона нуқтаи заъфи ӯст. Барои ҳамин агар ӯро дидӣ, ки АШК МЕРЕЗАД, барояш бигӯ: "Модарҷон туро дӯст медорам ва ҳама он кору талоши туро қадр мекунам..." Агарчанде гиряи худро идома медиҳад, лекин эҳсоси роҳат хоҳад кард. Чӣ қадар бузург аст МОДАР!
Дилшод Раҳимӣ. Маҷмӯаи бозиҳои суннатии бачагонаи тоҷикон, таърихи онҳо ва тарзи бозӣ.
Ай писар, гар пештар гўӣ салом, Оташи дўзах шавад бар ту ҳаром. Фаридаддини Аттор Яке аз фазилатҳои неки инсонӣ, ки обрўву нуфуз ва манзалати ўро баланд мебардорад, ин гуфтани салом ба хурду бузург ва риояи одоби он мебошад. Пешиниён ин ҳусни одобро
Ҳар киро дар зиндагӣ устодест. Имрӯз чӣ муаллим ва чӣ духтур, чӣ ронанда ва чӣ коргару бофанда — ҳама устодону шогирдони худро доранд. Ҳамаро дар ҳаёт касе омӯзонидааст. Ягон кору амал, ягон пешравию афзалият, ягон бурду бохт бе заҳмат, бемашаққату
Аниси кунҷи танҳоӣ китоб аст, Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст. Оре, китоб ёр, беҳтарин дӯстдору ғамхор, нишондиҳандаи ҳаёти осоиштаву мададгори инсон аст. Китоб манбаи ягонаи пайдоиши илму дониш ва фазлу эҳсони инсони комил ба шумор меравад. Агар кас як
Дар ҳама дунё ба ҳар давру замон, Эҳтироми нон бувад аз ҳад калон. Он зи ҷумла нозу неъмат беҳтар аст, Қадри нон болотар аз симу зар аст. Нон қиматтарин ганҷ, бебаҳотарин амвол ва муқаддастарин ганҷинаи пурарзишу бебаҳост. Бе нон ҳаёт нест. Бе нон
Забон ояд ба кас чун шири модар, Аз ин рӯ асли ҷон аст, асли ҷон аст. Забони модарӣ лафзи бузург, ширину муқаддасест, ки барои ҳар як инсони комил баробари пайдо шудани ҷон дар бадан пайдо мешавад. Ҳанӯз тифле, ки нав ба олами ҳастӣ чашм боз
Дар Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд гирифтааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчам, Нишони давлатӣ, Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо ба
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷашнҳои миллӣ хеле хотирмон ва бо шукӯҳу шаҳомати хосса мегузаранд. Махсусан, ҷашнҳои рӯзи қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (6 ноябр), 21-22-уми март - иди байнал- милалии Наврӯз, 27 июн - Рӯзи Вахдати миллӣ, 5 октябр-
Парвардигори ҳаждаҳ ҳазори олам пардаи қабати осмони ҳафтумро бишкофт ва ба замин нигарист. Сарзамини беканоре дид: биҳиштосову мардумоне ҳурлиқо, заминрону ғал- лакору боғпарвар, некгуфтору неккирдору некпиндор, ростоину рост- қавлу босидқу вафою
Тоҷикистон чун давлати мустақил соҳиби Президент, Конститутсия ва рамзҳои давлатӣ аст, ки онҳоро дар маҷмӯъ муқаддасоти давлат мегӯянд. Муқаддас чист? Ҳар кас ва ҳар чизе, ки олӣ, азиз, пок, гиромӣ, наҷиб, беолоиш, орӣ аз ҳар гуна нуқсу камбудиҳост,
Матбуоти тоҷик таърихи зиёда аз садсола дорад. Дар ин муддат умдатарин проблемаҳои ташаккул ва таҳаввули матбуоти миллӣ аз тарафи муҳаққиқони соҳаи журналистика мавриди тадқиқ қарор гирифта, вобаста ба забони матбуот низ як зумра тадқиқотҳо ба миён
Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Дунё