АФЛОТУН ВА СИТОИШИ ҶОҲИЛ
Ривоят мекунанд, ки рӯзе Афлотуни ҳаким дар маҳфиле нишаста буд.
Марде аз бузургони шаҳр ба дидори ӯ омад, салом дод ва дар наздаш нишаст.
Онҳо муддате дар бораи масъалаҳои гуногун суҳбат карданд. Дар миёни гуфтугӯ он мард ба Афлотун гуфт:
— Эй ҳаким! Имрӯз бо марде вохӯрдам, ки дар бораи ту сухан мегуфт. Ӯ туро бисёр ситоиш мекард ва мегуфт: «Афлотуни ҳаким марди бисёр бузургвору донишманд аст. Дар ҷаҳон ҳаргиз касе монанди ӯ набудааст ва нахоҳад буд!»
Сипас афзуд:
— Ман хостам ин суханони нек ва ситоиши ӯро ба ту бирасонам, то бидонӣ, ки мардум то чӣ андоза туро эҳтиром мекунанд.
Афлотун чун ин суханро шунид, ба ҷойи он ки шод шавад, сар ба зер афканд ва ба андешаи амиқ фурӯ рафт.
Ногаҳон ашк аз чашмонаш ҷорӣ шуд ва нишонаҳои андӯҳ дар чеҳрааш падид омаданд.
Он мард аз ин ҳол сахт дар ҳайрат монд.
Ӯ гумон мекард, ки бо расондани чунин ситоише Афлотунро хушҳол месозад, аммо баръакс, ӯро ғамгин карда буд.
Пас бо тааҷҷуб пурсид:
— Эй ҳаким! Магар аз суханони ман ранҷидӣ? Ман танҳо ситоиши он мардро ба ту расондам. Чаро ба ҷойи шод шудан, чунин андӯҳгин гаштӣ?
Афлотун бо оромӣ посух дод:
— Эй марди гиромӣ! Аз ту ҳеҷ ранҷе ба ман нарасидааст ва ту сухани баде нагуфтаӣ. Аммо барои ман мусибате бузургтар аз ин нест, ки шахси нодоне маро ситоиш кунад ва кирдори ман ба табъи ӯ писанд ояд!
Он мард бо ҳайрат ба Афлотун нигарист.
Ҳаким суханашро идома дод:
— Ман акнун дар андешаам, ки чӣ кори нодононае анҷом додаам, ки ба табъи он шахси ҷоҳил мувофиқ афтодааст?
Чӣ рафторе аз ман сар задааст, ки ӯро хуш омада ва сабаби ситоиши ман гардидааст?
Ман мехоҳам он корро бишиносам, то агар нодуруст бошад, аз он тавба кунам ва дигар такрораш насозам.
Сипас бо андӯҳи бештар гуфт:
— Тарси ман аз он аст, ки мабодо худ низ ба нодонӣ гирифтор шуда бошам, зеро ҷоҳилон бисёр вақт он чиро меписанданд, ки ба андешаву табиати худашон мувофиқ бошад!
Он мард аз шунидани ин сухан ба андеша фурӯ рафт.
Ӯ дарёфт, ки Афлотун на танҳо ба ситоиши дигарон дил намебандад, балки ҳатто ҳангоми таърифу таҳсин рафтори худро мавриди санҷиш қарор медиҳад.
Панди ҳикоят
Ин ҳикоят яке аз муҳимтарин дарсҳои худшиносӣ ва тафаккури интиқодиро ба мо меомӯзад:
Инсони хирадманд на аз ҳар ситоиш мағрур мешавад ва на аз ҳар танқид ранҷидахотир мегардад. Ӯ пеш аз ҳама меандешад, ки сухани дигарон то чӣ андоза ба ҳақиқат наздик аст.
Афлотунро марде ситоиш кард, аммо ҳаким ба ҷойи он ки аз таъриф шод шавад, ба рафтори худ андеша намуд.
Ӯ аз худ пурсид:
«Чаро он шахс маро ситоиш кардааст? Кадом кирдори ман ба ӯ писанд омадааст? Оё он кирдор воқеан нек аст?»
Ин гуна андеша нишонаи худшиносӣ аст.
1. Ҳар ситоише нишонаи дурустӣ нест
Бисёр одамон аз шунидани таъриф хушҳол мешаванд.
Вақте касе онҳоро донишманд, оқил ё бузург меномад, эҳсоси қаноатмандӣ мекунанд.
Аммо оё ҳар касе, ки моро таъриф мекунад, ҳақиқатро мегӯяд?
Шояд ситоиши ӯ аз рӯйи муҳаббат бошад.
Шояд аз рӯйи манфиат бошад.
Шояд аз масъала огоҳии кофӣ надошта бошад.
Ва шояд воқеан кори неки моро дидаву қадр карда бошад.
Аз ин рӯ, танҳо шунидани таъриф барои дуруст донистани рафтори худ кофӣ нест.
Арзиши ситоишро на баландии овози ситоишгар, балки дурустии сухани ӯ муайян мекунад.
2. Ба ҷойи ҷустуҷӯи таъриф, ҳақиқатро ҷустуҷӯ кун
Баъзе одамон тамоми умр кӯшиш мекунанд, ки дигарон онҳоро таъриф намоянд.
Барои ба даст овардани писанди мардум сухан мегӯянд, қарор қабул мекунанд ва ҳатто рафтори худро тағйир медиҳанд.
Аммо инсоне, ки ҳамеша дар пайи таърифи дигарон аст, метавонад оҳиста-оҳиста аз ҳақиқат дур шавад.
Зеро гоҳе роҳи дуруст ба ҳама писанд намеояд.
Баъзан гуфтани ҳақиқат душвор аст.
Баъзан қарори одилона боиси норозигии баъзе одамон мегардад.
Ва баъзан шахсе, ки аз ту танқид мекунад, метавонад ба иштибоҳе ишора намояд, ки дӯстони ситоишгарат онро надидаанд.
Хирадманд касест, ки ҳақиқатро аз таъриф болотар мегузорад.
3. Худро ҳамеша мавриди санҷиш қарор деҳ
Нуктаи муҳимтарини ҳикоят дар он аст, ки Афлотун баъди шунидани ситоиш дар бораи амали худ андеша кард.
Ӯ дарҳол нагуфт: «Ман бузург ҳастам, зеро мардум маро бузург мешуморанд».
Баръакс, аз худ пурсид, ки оё рафтораш дуруст будааст.
Ин равиш дар зиндагии мо низ бисёр муҳим аст.
Гоҳе мо ба дурустии ақидаи худ чунон бовар мекунем, ки дигар омодаи шунидани андешаи мухолиф нестем.
Гоҳе аз танқид меранҷем, зеро онро ҳамла ба шахсияти худ мешуморем.
Аммо агар бихоҳем донишмандтар ва хирадмандтар шавем, бояд ҷуръати санҷидани андешаҳои худро дошта бошем.
Аз худ бипурсем:
«Оё ман воқеан ҳақ ҳастам?»
«Чӣ далеле барои дурустии фикрам дорам?»
«Шояд дар бораи ин масъала иштибоҳ карда бошам?»
«Оё метавонам аз сухани дигарон чизе биомӯзам?»
Инсоне, ки метавонад иштибоҳи худро эътироф кунад, барои расидан ба ҳақиқат як қадам пештар рафтааст.
4. На ҳар ситоиши шахси нодон нодуруст аст
Дар фаҳмидани ин ҳикоят як нуктаи муҳимро набояд фаромӯш кард.
Афлотун бо сухани худ моро ба андеша дар бораи арзиши ситоиш даъват мекунад, аммо аз он набояд хулоса баровард, ки ҳар сухани шахси камдониш ҳатман нодуруст аст.
Шахси нодон низ метавонад сухани дуруст бигӯяд ва кори некеро қадр кунад.
Ҳамчунин шахси донишманд метавонад иштибоҳ намояд.
Аз ин рӯ, меъёри ҳақиқат танҳо мақому дониш ё шуҳрати гӯянда нест, балки далел ва дурустии худи сухан мебошад.
Ба ҷойи он ки танҳо бипурсем «Ин суханро кӣ гуфт?», бояд бипурсем «Оё ин сухан дуруст аст?»
Хулоса
Афлотун аз ситоиш шод нашуд, зеро намехост таърифи дигарон ӯро аз санҷидани рафтори худ боздорад.
Ӯ ба мо меомӯзад, ки инсони хирадманд бояд ҳамеша ба андешаҳои худ бо назари санҷишгарона нигоҳ кунад.
Мо набояд танҳо барои писанди мардум зиндагӣ кунем.
Набояд ҳар таърифро далели бузургии худ донем.
Ва набояд ҳар танқидро нишонаи душманӣ шуморем.
Панди асосӣ:
Аз ситоиш мағрур машав ва аз танқид шикаста нашав. Бисанҷ, ки дар ҳар кадоми онҳо чӣ қадар ҳақиқат вуҷуд дорад.
Зеро касе, ки танҳо таъриф шунидан мехоҳад, метавонад аз дидани камбудиҳои худ маҳрум гардад.
Аммо касе, ки ҳақиқатро дӯст медорад, ҳатто аз сухани мухолиф низ барои ислоҳи худ баҳра мегирад.
Ва ҳамеша ин маъниро ба ёд дошта бош:
Ҳадафи инсони хирадманд он нест, ки ҳама ӯро дурусткор бишуморанд; ҳадаф он аст, ки воқеан дурусткор бошад.
Манбаъ: «Қобуснома»-и Унсурулмаолии Кайковус. Бознависӣ бо нигоҳ доштани мазмуни ҳикояти аслӣ.
Ҷавобҳо (0)
Ҳанӯз шарҳе нест.




