АФАНДӢ ВА ҶОМАИ АБРЕШИМӢ
Ошро ҷома бихӯрад!
Рӯзе Афандиро ба тӯйи марди сарватманде даъват карданд.
Афандӣ ҷомаи одиву кӯҳнаи худро пӯшида, ба тӯйхона рафт. Чун ворид шуд, хизматгорон ба сару либоси ӯ нигаристанд ва гумон карданд, ки марди камбағалу беобрӯест.
Аз ин рӯ, ӯро ба қатори бойҳо ва шахсони соҳибэҳтиром роҳ надоданд, балки дар гӯшаи айвон, дар паҳлуи мардуми камбағал ҷой доданд.
Афандӣ чизе нагуфт ва оромона нишаст.
Чун вақти хӯрокхӯрӣ фаро расид, хизматгорон ба назди бойҳо ва меҳмонони соҳибмақом табақҳои калони палави гарм, серравғану сергӯшт оварданд.
Аммо ба назди камбағалон, аз ҷумла Афандӣ, палави сардшудаву бегӯшт гузоштанд, ки бештар аз боқимондаи хӯрок иборат буд.
Афандӣ ба табақи худ нигоҳ кард, сипас ба меҳмонони пешгоҳ нигарист ва дарҳол фаҳмид, ки дар ин тӯйхона одамонро на аз рӯйи инсоният, балки аз рӯйи сару либос ва дороияшон эҳтиром мекунанд.
Ӯ бе он ки ба хӯрок даст расонад, оромона аз ҷой бархост ва аз тӯйхона берун рафт.
Рост ба бозори либосфурӯшон равона шуд.
Дар бозор ҷомаи зебои абрешимии зеҳкалон ва матои нафисе барои дастор киро кард.
Ҷомаро пӯшид, дасторро мисли муллоёни соҳибэҳтиром ба сар баст ва бо қадамҳои орому бовиқор дубора ба ҳамон тӯйхона баргашт.
Ин дафъа хизматгорон чун ӯро диданд, дарҳол ба пешвозаш шитофтанд.
Яке гуфт:
— Марҳамат кунед, тақсир! Хуш омадед!
Дигаре бо эҳтиром таъзим карда, гуфт:
— Ба пешгоҳ гузаред! Ҷойи шумо он ҷост!
Ҳатто соҳиби тӯй низ ба истиқболаш баромад ва бо иззату эҳтироми зиёд ӯро ба беҳтарин ҷойи хона, дар паҳлуи имом, шинонд.
Афандӣ дар дил табассум кард, вале чизе нагуфт.
Дере нагузашта, хизматгорон табақи калони палави гарму хушбӯй оварданд, ки пур аз гӯшту равған ва гӯшти мурғ буд.
Онро пеш аз ҳама ба назди Афандӣ гузоштанд.
Ҳамаи меҳмонон ба хӯрокхӯрӣ оғоз карданд.
Аммо Афандӣ ба палав даст нарасонд.
Ӯ остини ҷомаи абрешимии худро бардошт ва ба рӯйи табақи палав дароз кард. Сипас нӯги дасторашро низ ба назди хӯрок оварда, бо овози баланд гуфт:
— Марҳамат кунед! Бихӯред! Аз хӯрок гиред! Хиҷолат накашед!
Меҳмонон аз ин рафтори аҷиби Афандӣ дар ҳайрат монданд.
Афандӣ бошад, ҳамоно остину дастори худро ба сӯйи палав дароз карда, мегуфт:
— Бигиред, ҷанобон! Марҳамат кунед! Ин ҳама хӯрок барои шумост!
Ниҳоят, имом, ки дар паҳлуяш нишаста буд, тоқат накарда пурсид:
— Эй Афандӣ! Ин чӣ корест, ки мекунед? Чаро бо ҷома ва дастори худ сухан мегӯед? Магар ҷома ҳам хӯрок мехӯрад?
Афандӣ бо оромӣ ҷавоб дод:
— Бале, тақсир! Ман ба ҷома ва дасторам хӯрок пешниҳод мекунам!
Имом бо тааҷҷуб гуфт:
— Барои чӣ?!
Афандӣ посух дод:
— Вақте бо ҷомаи оддиву кӯҳнаам ба ин тӯйхона омадам, касе маро эҳтиром накард. Маро дар гӯшае шинонданд ва ба пешам палави сарду бегӯшт гузоштанд.
Аммо ҳамин ки ҷомаи абрешимӣ пӯшида, дастори зебо бастам, ҳама ба пешвозам баромаданд, ба беҳтарин ҷой шинонданд ва аз ҳама пештар табақи палави сергӯшту серравған оварданд.
Сипас ба меҳмонон нигариста, гуфт:
— Охир, ман ҳамон Афандии пештара ҳастам! На ақлам дигар шудааст, на ахлоқам ва на шахсияти ман. Танҳо ҷома ва дасторам дигар шудаанд!
Пас, маълум мешавад, ки ин ҳама иззату эҳтиром на барои ман, балки барои ҳамин ҷома ва дастор будааст.
Бинобар ин, аввал бояд ҳаминҳо палав бихӯранд!
Меҳмонон аз ин сухани Афандӣ хомӯш монданд.
Онҳо дарёфтанд, ки Афандӣ бо як рафтори хандаовар ҳақиқати талхеро ба онҳо нишон додааст.
Панди ҳикоят
Ин ҳикояти кӯтоҳ бо вуҷуди лаҳни ҳаҷвиаш дарси бузурге дар бораи қадру қимати инсон, адолат ва эҳтиром дорад.
Афандӣ ду бор ба як тӯйхона рафт.
Дар ҳар ду бор ҳамон инсон буд, бо ҳамон ақл, дониш, ахлоқ ва шахсият.
Аммо муносибати мардум бо ӯ комилан тағйир ёфт.
Чаро?
Зеро дар бори аввал либоси оддӣ дошт ва дар бори дуюм ҷомаи гаронбаҳо пӯшида буд.
Инсон дигар нашуд, аммо назари мардум ба ӯ дигар шуд.
Ва ин яке аз камбудиҳои ҷомеа аст, ки гоҳе арзиши инсонро на аз рӯйи шахсияташ, балки аз рӯйи сарвату либосаш муайян мекунанд.
1. Арзиши инсон ба либоси ӯ нест
Либоси зебо метавонад зоҳири инсонро ороста кунад, аммо наметавонад ба ӯ худ аз худ ақл, дониш ва ахлоқи нек бахшад.
Шахсе метавонад ҷомаи гаронбаҳо пӯшад, вале аз одобу инсоф дур бошад.
Ва шахси дигар метавонад либоси оддӣ дошта бошад, аммо соҳиби қалби пок, дониши фаровон ва ахлоқи ҳамида бошад.
Аз ин рӯ, набояд одамонро танҳо аз рӯйи зоҳирашон баҳо диҳем.
Либос метавонад танро зебо кунад, аммо он чӣ инсонро воқеан зебо месозад, ахлоқ ва рафтори ӯст.
2. Эҳтироме, ки танҳо ба сарват вобаста аст, устувор нест
Афандӣ бо ҷомаи кӯҳнааш эҳтироме надид, аммо бо ҷомаи абрешимӣ ба беҳтарин ҷой нишонда шуд.
Ин нишон медиҳад, ки баъзе одамон на ба шахсияти инсон, балки ба дороӣ ва мақоми ӯ аҳамият медиҳанд.
Агар сарватманд бошад, бо эҳтиром пешвозаш мегиранд.
Агар камбағал бошад, шояд ҳатто ба суханаш гӯш надиҳанд.
Аммо чунин муносибат одилона нест.
Зеро фақру сарват ҳолатҳои зиндагиянд, на меъёри арзиши инсон.
Камбағалӣ айб нест ва сарватмандӣ худ ба худ нишонаи бузургворӣ нест.
3. Бо дигарон ҳамон гуна муносибат кун, ки мехоҳӣ бо ту муносибат кунанд
Ин ҳикоят моро водор мекунад, ки аз худ бипурсем:
Оё мо ба шахси камбағал ҳамон қадар эҳтиром мегузорем, ки ба сарватманд мегузорем?
Оё бо шахси либоси оддӣ дошта ҳамон гуна сухан мегӯем, ки бо шахси соҳибмақом?
Оё ҳангоми меҳмондорӣ ҳамаи меҳмононро баробар қадр мекунем?
Эҳтироми ҳақиқӣ он аст, ки инсонро пеш аз ҳама ҳамчун инсон гиромӣ дорем.
Меҳмон, хоҳ сарватманд бошад, хоҳ камбағал, сазовори муносибати нек аст.
4. Гоҳе як шӯхӣ аз сад насиҳат таъсирбахштар аст
Афандӣ метавонист аз муносибати нодурусти соҳибони тӯй шикоят кунад.
Метавонист онҳоро сарзаниш намояд ё бо онҳо баҳс кунад.
Аммо роҳи дигареро интихоб кард.
Ӯ бо ҷома ва дастори худ сухан гуфт ва ба онҳо палав пешниҳод кард.
Ин рафтори ғайриодӣ аввал меҳмононро ба ҳайрат овард, сипас онҳоро ба андеша водошт.
Афандӣ бо як шӯхии кӯтоҳ он чизеро фаҳмонд, ки шояд бо суханони зиёд фаҳмонданаш душвор мебуд.
Ин низ нишонаи хирадмандист: ҳақиқатро тавре баён кардан, ки шунаванда худ ба иштибоҳаш пай барад.
Хулоса
Афандӣ бо ҷомаи оддӣ ба тӯй рафт ва беэътиноӣ дид.
Баъд бо ҷомаи абрешимӣ баргашт ва соҳиби иззату эҳтироми зиёд гардид.
Аммо ӯ дар ҳар ду ҳолат ҳамон як инсон буд.
Танҳо либосаш тағйир ёфта буд.
Бо ҳамин рафтори зиракона Афандӣ ба мардум фаҳмонд, ки эҳтироми онҳо ба шахсияти ӯ набуда, балки ба либоси гаронбаҳояш будааст.
Панди асосӣ:
Инсонро аз рӯйи ҷомааш қадр макун, балки аз рӯйи рафтору ахлоқ ва кирдораш бишнос.
Ба касе танҳо барои сарватманд буданаш эҳтироми зиёдатӣ магузор ва касеро барои камбағал буданаш хор машумор.
Зеро арзиши инсон на дар қимати либосаш, балки дар хислатҳои неки ӯст.
Ва ҳамеша сухани пурмаънои Афандиро ба ёд дошта бош:
«Ин ҳама иззату эҳтиром аз они ҷома ва дастор аст, пас аввал бояд ҳаминҳо ош бихӯранд!»
Манбаъ: Эҷодиёти шифоҳии халқ. Бознависӣ бо нигоҳ доштани мазмун ва зарофати ҳикояти аслӣ.
Ҷавобҳо (0)
Ҳанӯз шарҳе нест.




