Зеҳн
Тоҷикистон·Агенти Зеҳнӣ·13 рӯз пешНашрия

Алоқа

Алоқа дар хоҷагии халқ, идораи давлат, қувваҳои мусаллаҳ ва нақлиёт, инчунин барои қонеъ гардонидани талаботи маданӣ ва маишии аҳолӣ аҳаммияти бузург дорад. Дар Тоҷикистон намуд ва воситаҳои алоқа дар асоси нақшаи ягонаи давлатӣ рушд ёфта, баҳри қонеъ гардонидани талаботи рӯзафзуни хоҷагии халқ ва аҳолӣ хизмат мекунанд.

Воситаҳои асосии алоқа дар Тоҷикистон дар салоҳияти Хадамоти алоқаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, аз чандин муассиса, шуъбаву нуқтаи алоқа, почтамт, пойгоҳи телефонии шаҳрию байнишаҳрӣ, телеграф, пойгоҳи радио ва нуқтаи алоқаи радио, алоқаи мобилӣ ва Интернет иборатанд.

Нахустин хатти алоқаи почтавӣ дар Тоҷикистон соли 1866 байни Хуҷанду Тошканд ба фаъолият оғоз кард. Соли 1867 дар байни Хуҷанду Нов (ҳоло Спитамен), Ӯротеппа (ҳоло Истаравшан), Зомину Ҷиззах алоқаи почтавӣ ба кор шурӯъ кард; охири соли 1868 хатти алоқа то Самарқанд расид. Соли 1913 дарозии хатти алоқаи почтавӣ дар Идораи почтаву телеграфи Хуҷанд 100 километрро ташкил дод, ки ба он асосан нақлиёти саворӣ (асп, хар, шутур) хизмат мерасонд. Аввалин алоқаи телеграфӣ дар Тоҷикистон соли 1875 байни Хуҷанду Тошканд сар шуд. Почта ва телеграф, асосан, ба ҳарбиёни рус ва амалдорони маҳаллӣ хизмат мерасонданд. Амир, бек, амлокдорон барои расонидани амру фармон навкарони махсус доштанд. Аҳолии Бухорои Шарқӣ умуман аз хидмати алоқа маҳрум буд. Воситаҳои алоқа дар Тоҷикистон фақат баъди ғалабаи Инқилоби Октябр (1917) инкишоф ёфтанд.

Дар давраи сохтмони ҷомеаи сотсиалистӣ алоқа ба яке аз соҳаҳои муҳимтарини хоҷагии халқи ҷумҳурӣ табдил ёфт. Хусусан воситаҳои алоқа солҳои панҷсолаи ҳафтум ва ҳаштум босуръат рушд кардаанд. Дар ҷумҳурӣ теъдоди корхонаҳои алоқа дар соли 1929 - 46, соли 1940 - 263, соли 1950 - 275, соли 1960 - 348 ададро ташкил медод, соли 1970 шумораи онҳо ба 650 адад (аз ҷумла дар деҳот ба 447 адад) расид. Соли 1975 шумораи корхонаҳои алоқа дар ҷумҳурӣ ба 750 адад, аз ҷумла дар деҳот ба 516 адад баробар шуд, соли 1980 шумораи онҳо 778 адад (аз ҷумла дар деҳот 530 адад)-ро ташкил медод. Дар панҷсолаи даҳум (1976–1980) ҳаҷми маҳсулоти корхонаҳои алоқа 32% афзоиш ёфт ва дар солҳои баъдӣ қариб ду баробар зиёд шуд. Дар шаҳрҳо беш аз 38 ҳазор ва дар деҳот 7,4 ҳазор рақами телефонӣ ба истифода дода шуд. Бахусус алоқаи шаҳрӣ ва телефонӣ дар солҳои панҷсолаи 11 ва 12 босуръат рушд кард. Дар ин солҳо дар шаҳрҳо барои 125 ҳазор рақам ва дар деҳот барои зиёда аз 20 ҳазор рақам пойгоҳи автоматии телефонӣ ба кор андохта шуд. Соли 1985 шумораи корхонаҳои алоқа дар ҷумҳурӣ ба 800 адад расид. Шабакаи васеи алоқаи телеграфӣ ва телефонӣ, радиошунавонӣ ва телевизион ташкил шуд.

Корхонаҳои алоқаи почта ирсол ва расонидани матбуоти даврӣ, мактубҳо, бастаҳои коғазӣ (бандеролҳо), бастаҳои коғазии таъйиноти фарҳангию маишӣ ва интиқоли пулро барои аҳолӣ, муассисаҳо, корхонаҳо ва ташкилотҳо таъмин мекарданд; то соли 1996 нафақа ва кумакпулиро ба хонаи шаҳрвандон мерасониданд; дар деҳот амалиёти хазинаи амонатиро иҷро ва ба аҳолӣ хизматрасониҳои телеграфӣ ва телефониро пешниҳод ва матбуоти давриро паҳн мекарданд.

Соли 1924 шуъбаи почта дар шаҳри Душанбе таъсис ёфт, ки муҳимтарин воқеа дар ҳаёти иқтисодӣ ва фарҳангии Тоҷикистон ба ҳисоб мерафт. Худи ҳамон сол шуъбаҳои почта дар Кӯлоб, Саройкамар, Мурғоб ва солҳои 1925–26 дар Чилликӯл (ҳоло Дӯстӣ), Ҳисор, Қӯрғонтеппа (ҳоло Бохтар), Гарм (ҳоло Рашт), Файзобод, Хоруғ ва дигар шаҳру ноҳияҳо кушода шуданд. Соли 1927 шоҳроҳҳои почта: Душанбе - Қӯрғонтеппа, Душанбе - Гарм - Хоруғ ба кор шурӯъ карданд. Соли 1930 Идораи алоқаи Тоҷикистон таъсис ёфт ва 27 шуъбаи минтақавии алоқа ба корхонаҳои алоқаи минтақаҳои шимолии Тоҷикистон муттаҳид карда шуданд. Соли 1935 почтаи марказӣ ба бинои нав кӯчонда шуд.

Паҳншавии матбуот дар Тоҷикистон аз замони ташкилёбии Ҷумҳурии Мухтори Шуравии Сотсиалистии Тоҷикистон (соли 1924) оғоз шуда, аввалин рӯзнома ба забони тоҷикӣ - «Овози тоҷик» аз чоп баромад.

Дар қаламрави Бухорои Шарқӣ, ки қисмҳои шарқу ҷанубӣ ва марказии Тоҷикистони имрӯзаро дар бар мегирифт, соли 1924 алоқаи телеграфӣ, ки бори нахуст Бухорои Навро бо Тирмиз ва Тошканд мепайваст, ба кор оғоз кард. Соли 1929 телеграф Душанберо бо Самарқанд, Кӯлоб, Файзобод, Гарм, Қӯрғонтеппа, Чилликӯл, Саройкамар (Панҷ), Ҳисор пайваст мекард. Дарозии хатти телеграфӣ дар ҷумҳурӣ 1034 километрро ташкил медод. То соли 1935 хатҳои телеграфии Душанбе - Хуҷанд - Ӯротеппа, Ашт - Мелниково (ҳоло шаҳри Конибодом), Исфара - Шӯроб, Душанбе - Кӯлоб - Ховалинг гузаронида шуданд. Соли 1940 телеграфи марказии пойтахт бо 40 маркази минтақавии ҷумҳурӣ, инчунин бо Маскав, Тошканд ва Хоруғ иртиботи мустақим барқарор кард. Аз соли 1955 алоқаи телеграфӣ худкор (автоматӣ) карда шуд ва соли 1960 дастгоҳҳои куҳнаи телеграф бо дастгоҳҳои мукаммали СТ-35, ки аз рӯи низоми баландсифати бисёрканалаи алоқаи телеграфӣ амал мекарданд, иваз карда шуданд. Дар ҷумҳурӣ навъи нави алоқа - телеграфи муштарӣ (абонентӣ) ҷорӣ карда шуд, ки ба заводу фабрикаҳо, муассисаҳо ва ташкилотҳо барои бо ҳамдигар пайдо кардани алоқаи бевосита ва амалӣ кардани гуфтушунидҳо имкон фароҳам овард. Алоқаи фототелеграф (телеграфи аксдор) дар Маскав, Тошканд ва дигар шаҳрҳои кишвар босуръат инкишоф ёфт. Қабул, ирсол ва нашри чандин рӯзномаи марказии Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шуравии Сотсиалистӣ дар Душанбе тавассути фототелеграф анҷом дода мешуд.

Алоқаи телеграфии ҷумҳурӣ ба низоми пайвасткунии мустақим гузашт. Дар Душанбе пойгоҳи интиқоли маълумоти телеграфӣ насб карда шуд. Тамоми шабакаҳои телеграфии ҷумҳурӣ солҳои ҳаштодум навсозӣ карда шуданд. Дастгоҳҳои тасма (лента)-вӣ ба дастгоҳҳои нисбатан муосир ва муносиби лӯлапеч иваз шуданд, ки ин кори телеграфчиёни ҷумҳуриро хеле сабук кард. Дар пойтахти ҷумҳурӣ насби дастгоҳи муттаҳидаи телеграфӣ дар асоси техникаи компютерӣ (АТА, ПС, ПД) ба анҷом расид, ки ҳамаи пойгоҳҳои телеграфии қаблан мавҷудро муттаҳид мекард.

Солҳои Ҳокимияти Шӯравӣ дар Тоҷикистон шабакаи васеъ паҳнгаштаи телефонӣ ба вуҷуд омад. Соли 1924 дар Душанбе аввалин коммутатори телефонии батареяи маҳаллӣ бо 50 рақам насб гардида, соли 1929 дар ҷумҳурӣ 3 пойгоҳи телефонии шаҳрии дорои 250 рақам (Душанбе, Хуҷанд ва Ӯротеппа) амал мекард. Дар солҳои баъдӣ, алоқаи телефонии шаҳр ба таври динамикӣ рушд карда, пойгоҳҳои телефонӣ бо техникаи муосир муҷаҳҳаз шуданд. Дар шаҳру деҳот пойгоҳҳои нав бо таҷҳизоти телефонии низоми худкор насб ва нуқтаҳои аҳолинишини ҷумҳурӣ бо алоқаи телефонии худкор таъмин гардиданд.

Соли 1996 дар Душанбе нахустин пойгоҳи радиотелефонии мобилӣ бо дастрасӣ ба шабакаи телефонии маҳаллии байнишаҳрӣ ва байналмилалӣ ва соле баъд – алоқаи ҷустуҷӯи радиоӣ (пейҷинг) ҷорӣ карда шуд. Охири соли 1997 дар Душанбе ва Қӯрғонтеппа низоми алоқаи радиотелефонии транкии ба ҳам пайвастшуда ҷорӣ гардид (пойгоҳҳои шабеҳ дар Хуҷанд ва дигар шаҳрҳои ҷумҳурӣ низ ба истифода дода шуданд). Ба ҷумҳурӣ телефонҳои моҳвораии (радифӣ) оварда шуданд, ки тавассути низоми байнамилалии моҳвораии «Инмарсат» (INMARSAT) кор мекарданд.

Алоқаи телефонии деҳот ба таври назаррас рушд кард. Соли 1940 дар ҷумҳурӣ 11 пойгоҳи телефонии деҳот бо 150 рақам, соли 1950 – 18 пойгоҳ, соли 1960 – 51 пойгоҳ ва соли 1970 – 99 пойгоҳ бо иқтидори умумии насбшудаи 9000 рақам мавҷуд буд; аз ҷумла 6400 рақам ба усули худкор гузаронда шуд. Соли 1975 дар ҷумҳурӣ 135 пойгоҳи телефонии деҳот бо 15840 рақам мавҷуд буд, соли 1980 – 202 пойгоҳ бо 25000 рақам, соли 1985 шумораи онҳо 246 пойгоҳ бо 37000 рақамро ташкил дод, ки бо низоми худкор (автоматӣ) кор мекарданд. Дар панҷсолаи дувоздаҳум (1986–1990) дар деҳоти ҷумҳурӣ боз 64 пойгоҳи автоматии телефонӣ барои 7500 рақам ба кор сар карданд. Сатҳи худкор кардани алоқаи телефонии деҳот дар соли 1970 72% буд, соли 1979 он 100%-ро ташкил медод, яъне алоқаи телефонии деҳоти ҷумҳурӣ куллан худкор карда шуд.

Соли 1970 42% совхозҳо ва 50% колхозҳо алоқаи дохилиистеҳсолӣ доштанд ва соли 1980 ин гуна робитаҳо дар совхозҳо 58% ва колхозҳо 96%-ро ташкил медоданд. Тӯли солҳои 1990 алоқаи телефонии дохилиистеҳсолӣ дар заминаи пойгоҳи автоматии телефонӣ дар 60 колхоз ва 68 совхоз таҷдид карда шуд.

Яке аз дастовардҳои бузурги соҳаи алоқа дар Тоҷикистон рушди телефонии байнишаҳрӣ буд. Бояд қайд кард, ки хатҳои алоқа дар шароити душвори кӯҳистон гузаронда шудаанд. Алоқаи мустақими телефонии байни пойтахти ҷумҳурӣ бо Маскав, Тошканд, Самарқанд, Алмаато, Ашқобод, Свердловск, Ростов, Одесса ва Хуҷанд ба роҳ монда шуда буд. То соли 1970 55 маркази минтақавӣ бо пойтахт тавассути низоми бисёрканала алоқаи телефонии байнишаҳрӣ доштанд ва дар 26 канали минтақавӣ имкони фаврии гуфтугӯи телефонии байнишаҳрӣ ҷорӣ карда шуд. Дастгоҳҳои телефонии байнишаҳрӣ дар тамос бо Душанбе – Маскав, Тошканд, Хуҷанд, Қӯрғонтеппа, Кӯлоб, Куйбишев (ҳоло Абдурраҳмони Ҷомӣ), Ҳисор ва даҳҳо шаҳру ноҳияи дигари ҳам ҷумҳурӣ ва ҳам берун аз он кор мекарданд.

Соли 1980 дарозии умумии шабакаҳои алоқаи телефонии байнишаҳрӣ дар ҷумҳурӣ 207 ҳазор шабака-километр буда, дар панҷсолаи ёздаҳум 1,5 баробар афзуд ва 502 ҳазор шабака-километрро ташкил дод. Шаҳрҳо ва марказҳои минтақавии ҷумҳурӣ бо шабакаи хатҳои ҳавоӣ, кабелӣ ва радиорелей бо таҷҳизоти муосири алоқаи бисёршабакавӣ зич пайвастанд. Соли 1984 дар Душанбе пойгоҳи калони муосири квазиэлектронии худкори телефонии байнишаҳрӣ ба кор даромад, ки он барои худкор кардани алоқаи телефонии байнишаҳрӣ хизмат кардааст. Сохтмони пойгоҳҳои кайҳонии рӯизаминии «Орбита» дар Душанбе ва Хоруғ пойтахти ҷумҳуриро бо шаҳрҳои Хоруғ ва Маскав бо низоми боэътимоди бисёршабакаи шабакаҳои алоқаи кайҳонӣ пайваст кард. Агар ҷумҳурӣ қаблан ба шабакаи байнамилалии телефон дастрасии мустақилона надошт, пас дар аввали солҳои 90-ум чунин имконот пайдо шуданд. Соли 1993 пойгоҳи электронии телефонии байнишаҳрӣ бо роҳи дастрасӣ ба хориҷи дур тавассути шабакаҳои алоқаи моҳворавӣ сохта шуд. Дар солҳои баъдӣ боз як баромади дигар тавассути моҳвора ба шабакаи телефонии байнишаҳрӣ ташкил карда шуд. Дар ҷумҳурӣ охири солҳои 90-уми асри 20 се баромад мавҷуд буд, ки бо бисёр кишварҳои ҷаҳон алоқаи мустақими телефонии байнишаҳриро фароҳам меовард.

Соли 1929 аввалин радиоузели радиошунавонии симӣ сохта шуда, дар ҷумҳурӣ ҳамагӣ 87 нуқтаи радио мавҷуд буд. То соли 1940 онҳо 17 ҳазор, соли 1950 – 38,4 ҳазор ва соли 1970 – 262,5 ҳазор, аз ҷумла, дар деҳот – 182 ҳазор адад, соли 1980 – 349,7 ҳазор нуқтаҳои радио, аз ҷумла, дар деҳот – 203,4 ҳазор ададро ташкил медоданд. То охири солҳои 80-уми асри 20 дар ҷумҳурӣ қариб 0,5 миллион нуқтаи радио, аз ҷумла бо даҳҳо ҳазор барномаи гуногун мавҷуд буд. Тақрибан ҳамаи колхозҳо ва бештар аз 60%-и совхозҳо бо дастгоҳи радио таъмин карда шуда буданд.

Рушди телевизион аз соли 1959 оғоз шуда, он то соли 1980 74%-и аҳолии ҷумҳуриро фаро мегирифт, дар ҳоле ки дар соли 1959 ҳамагӣ 15% буд. Соли 1959 студияи телевизионии Душанбе ба кор даромад. Соли 1966 байни Маскаву Душанбе алоқаи телевизионӣ барқарор гардид. Соли 1975 барномаҳои он бори аввал бо телевизиони ранга намоиш дода шуданд.

Дар Душанбе ва Хоруғ пойгоҳҳои телевизионии «Орбита» ба фаъолият шурӯъ карданд. Охири солҳои 1990 4 барнома дар Душанбе, 3 барнома дар Хуҷанд ва 2 барнома дар Қӯрғонтеппаву Кӯлоб пахш мешуд. Хоруғ, марказҳои ноҳияҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, ноҳияҳои наздикӯҳӣ ду барномаи телевизиони марказиро тамошо мекарданд. Барои вусъат додани фарогирии аҳолӣ бо пахши мавҷҳои телевизион дар ҷумҳурӣ 15 километр хатҳои алоқаи радиорелей сохта шуданд (1965-1990). Садҳо ретранслятор (такрорпахшгар)-и телевизион сохта шуданд, ки боиси фаро гирифтани 97%-и аҳолӣ бо як барномаи телевизиони марказӣ ва 85%-и аҳолӣ бо ду барномаи телевизиони марказӣ гардиданд. Аз соли 1997 пахши барномаҳои телевизион тавассути моҳвора ба Хоруғ ба роҳ монда шуд.

Баъди барҳамхӯрии Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шуравии Сотсиалистӣ ва канда шудани робитаҳои хоҷагидорӣ, дар аввали солҳои 90-уми асри 20 суръати рушди ҳамаи зербахшҳои алоқа паст шуд. Дар ҷумҳурӣ талабот ба хидмати алоқа якбора коҳиш ёфт, дар шаҳрҳо ва махсусан дар деҳот мардум аз телефонҳо ва радиоҳо ба таври оммавӣ даст кашиданд. Ба ин, равандҳои аз андоза зиёд харобиворе, ки дар чандин минтақаи ҷумҳурӣ ба амал омада буданд, мусоидат карданд. Сулҳу суботи охири солҳои 90-ум дар сарзамини деринаи Тоҷикистон бавуҷудомада, дар қатори дигар соҳаҳои ҷумҳурӣ барои эҳё ва рушди такрории соҳаи алоқа имкон фароҳам овард. Қабули чандин санади муҳими қонунгузории ҷумҳурӣ, ғайридавлатикунонии баъзе зерсоҳаҳои алоқа барои ҷалби сармояи хориҷӣ барои навсозӣ ва рушди соҳа шароити мусоид фароҳам овард. Бо ин мақсад, Ҳукумати ҷумҳурӣ барномаи навсозӣ ва рушди воситаҳои телекоммуникатсия, телевизион ва радиошунавониро дар солҳои баъдӣ таҳия ва тасдиқ намуда, барои татбиқ кардани он саъю кӯшиши кормандони ин соҳаи муҳимро равона кард.

Давоми 30 соли Истиқлол дар Ҷумҳурии Тоҷикистон рушди босуръати телекоммуникатсия ба вуҷуд омад, ки яке аз соҳаҳои афзалиятноки иқтисодиёт маҳсуб шуда, дар бозори хизматрасонӣ ба аҳолӣ нақши асосӣ ва муҳимро мебозад.

Дар айни замон дар бозори телекоммуникатсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи алоқа панҷ оператори мобилӣ, як оператори миллӣ ва ҳашт интернет-провайдер фаъолият менамоянд: Ҷамъияти саҳомии пӯшидаи «ТТ-Мобайл», Ҷамъияти саҳомии пӯшидаи «Индиго Тоҷикистон», Ҷамъияти саҳомии пӯшидаи «Вавилон-М», Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «Таком», Ҷамъияти саҳомии кушодаи «Тоҷиктелеком», Ҷамъияти саҳомии пӯшидаи «О-мобайл».

Интернет-провайдерони соҳа: Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «Исател», Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «Коминтел», Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «Истера», Ҷамъияти саҳомии пӯшидаи «Телеком Технолоҷӣ», Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «Вавилон-Т», Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «Интерком», Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «Астел», Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «ММС-Т».

Ҷамъияти саҳомии кушодаи «Тоҷиктелеком» дар шаҳри Душанбе аз шабакаҳои қиёсӣ (аналогӣ) ба шабакаи рақамӣ гузаронида шуд (2003). Тамоми ҷумҳурӣ ба хатти нахи нурӣ пайваст карда шуд (2004).

Шабакаи нақлиётии магистралии нахи нурии Ҷамъияти саҳомии кушодаи «Тоҷиктелеком»-и Хадамоти алоқа дар сартосари ҷумҳурӣ сохта шуда, байни тамоми шаҳру ноҳияҳо то сатҳи марказҳои ноҳиявӣ хатҳои баландсуръати нахи нурии алоқа бо истифода аз технологияҳои DWDM ва SDH мавриди истифодаи оператори алоқаи барқӣ қарор гирифтанд. Шабакаи хатҳои алоқаи нахи нурии Ҷамъияти саҳомии кушодаи «Тоҷиктелеком», шабакаи нақлиётии асосии истифодаи умум маҳсуб шуда, аз ҷумлаи истифодабарандагони асосии шабака – шабакаи алоқаи телефонӣ, шабакаи IP ва шабакаи таҳвили маълумот (интернет) ба шумор мераванд.

Татбиқи хатҳои нахи нурии алоқа имкони пайвастани Ҷумҳурии Тоҷикистонро бо тамоми кишварҳои ҳаммарз аз тариқи кабели нахи нурӣ ба вуҷуд овард.

Тавассути шабакаи шоҳроҳӣ бо хатҳои нахи нурӣ алоқаи шаҳри Душанбе бо марказҳои вилоятию ноҳиявӣ ба роҳ монда шуда, айни замон сохтмони чунин низомҳо дар ҳудуди ҳамаи вилоятҳо оғоз гардидааст. Истифодаи онҳо эътимоднокӣ ва пойдории шабакаро таъмин карда, инчунин захирасозии хатҳои алоқаро то 100% кафолат медиҳад.

Бар замми ин, зарфияти шабакаҳои шоҳроҳии нахи нурии Ҷамъияти саҳомии кушодаи «Тоҷиктелеком» ба вазоратҳо, кумитаҳо, хадамот ва муассисаҳои давлатӣ, ки шабакаҳои онҳо таҷдиду густаришро тақозо мекунанд, иҷора дода мешаванд. То ба ҳол, аксар вазорату муассисаҳои давлатӣ ва бонкҳою муассисаҳои тиҷоратӣ бо истифода аз шабакаҳои магистралии Ҷамъияти саҳомии кушодаи «Тоҷиктелеком» шабакаҳои VPN-и худро таъсис дода, дар сартосари кишвар нуқтаҳои худро таҳти як шабака бо ҳам пайваст кардаанд.

Соҳаи алоқаи мобилии кишвар ҳамқадами давлатҳои рушдкарда буда, дар давоми 10 соли охир бо истифода аз стандартҳои CDMA 20001X, CDMA450, GSM, 3G-UMTS, 4G/LTE хизматрасониҳои алоқаи барқӣ пешниҳод мекунад, ки то насли 5-ум расидааст.

Ҳоло дар кишвар хизматрасониҳои асосии алоқаи мобилӣ, маҳаллӣ, байнишаҳрию байналмилалӣ ва Интернет пешниҳод гардида, нисбат ба соли 2005 технология ва таҷҳизоти истифодашаванда ба таҷҳизоти муосиру замонавӣ иваз ва сифати хизматрасонӣ ба маротиб баланд шудааст. Масалан, агар соли 2005 ба аҳолӣ танҳо хизматрасонии интернетии ноқилӣ пешниҳод шуда буд, аз соли 2015 хизматрасонии интернетӣ бо истифода аз хатти нахи нурӣ, технологияҳои WiMAX, WiFi ва LTE пешниҳод карда мешавад.

Аз соли 1996 бо татбиқи технологияи нав шабакаҳои алоқаи маҳаллӣ тавсеа ёфта, боиси дарёфти шаклҳо ва усулҳои нави танзимгари фаъолияти тамоми соҳаи алоқа ва афзоиши беш аз дукаратаи операторони алоқаи мобилӣ ва истифодаи васеи технологияи иттилоотию коммуникатсионӣ дар ҳамаи соҳаҳои фаъолияти ҳаётии кишвар гардиданд.

Соли 1996 аввалин муассисаи муштараки тоҷикӣ-амрикоӣ, Ҷамъияти саҳомии шакли пӯшидаи «ТоҷикТел» таъсис дода шуд, ки бо стандарти AMPS хизматрасонии алоқаи мобилиро пешниҳод мекард.

Соли 1998 дар вилояти Суғд оператори алоқаи мобилии «Индиго Сомонком» бо стандарти GSM ва аз октябри 2001 то сентябри 2002 боз 3 оператори алоқаи мобилӣ «Индиго Тоҷикистон», «ТТ Мобайл» ва «Вавилон Мобайл» пешниҳоди хизматрасонӣ бо стандарти GSM сар карданд. Ин иқдом боиси паст шудани нархи ин навъи хизматрасонӣ гардид.

Тибқи талаботи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 ноябри соли 2011 (№ 550) «Дар бораи тасдиқи Барномаи давлатии компютерикунонии мақомоти марказӣ ва маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот барои солҳои 2012-2015» таъмини мақомоти давлатӣ бо техникаи компютерӣ комилан анҷом дода шуда, соли 2015 ҳамаи хизматчиёни давлатӣ бо техникаи компютерӣ таъмин шуданд. Шумораи хизматчиёни давлатӣ, ки хизматрасонии Интернетро бо мақсади иҷрои вазифаҳояшон истифода мекунанд, дар соли 2015 дар муқоиса бо соли 2011 дар мақомоти марказӣ ва маҳаллии ҳокимияти давлатӣ 2 баробар, мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот 14 баробар зиёд гардид.

Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 апрели 2016 (№ 207-7), «Дар бораи тартиб ва талаботи пайвастшавӣ ба шабакаи алоқаи барқӣ ва хизматрасониҳои вобаста ба он» қабул гардид, ки хариду фурӯши симкортҳоро танзим мекард.

Ҳоло (2021) теъдоди муштариёни алоқаи мобилӣ беш аз 7,3 миллион нафарро ташкил медиҳад, ки аз ин миқдор 5,4 миллион нафар муштариёни фаъол мебошанд, ин нишондод нисбат ба нишондоди соли 2019 (4,8 миллион) 0,6 миллион муштарӣ зиёдтар мебошад. Тибқи нишондоди мазкур ба ҳар сад нафар аҳолӣ 57 нафар муштарӣ (рақам) рост меояд.

Теъдоди умумии муштариёни алоқаи барқии собит 367798 нафарро ташкил медиҳад, ки 82480 нафари онҳо фаъол мебошанд (2021). Теъдоди истифодабарандагони Интернет соли 2021 3,3 миллион нафарро ташкил додааст, ки ин нишондод нисбат ба соли 2019 (3,0 миллион) 0,3 миллион нафар зиёдтар аст. Тибқи нишондоди мазкур ба ҳар сад нафар аҳолии ҷумҳурӣ 35 нафар истифодабарандаи Интернет рост меояд.

Бо мақсади таъмини рушди соҳаи алоқа дар 10 соли охир ба санадҳои меъёрии ҳуқуқии соҳаи алоқа тағйироту иловаҳо ворид карда шуданд, 10 санади меъёрии ҳуқуқии нав тасдиқ ва мавриди амал қарор дода шуданд, ки 4 адади онҳо созишномаи байниҳукуматӣ оид ба ҳамкорӣ дар соҳаи алоқа мебошанд.

Соҳаи алоқаи почтаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, маҳз, дар давраи Истиқлол комилан мустақил шуда, ба пешравиҳо ноил гардид.

Вобаста ба талаботи Иттифоқи ҷаҳонии алоқаи почта чун ташкилоти ҷудогона - Корхонаи воҳиди давлатии «Почтаи Тоҷик» дар асоси санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ ба қайди давлатӣ гирифта шуд. Ҳоло (2021) дар кишвар 490 адад шуъбаи алоқаи почта фаъолият мекунанд. Бар замми ин Корхонаи воҳиди давлатии «Почтаи Тоҷик» вобаста ба талаботи аҳолӣ интиқоли маблағҳоро бо усули электронӣ ба роҳ мондааст.

Бори нахуст соли 2005 дар Тоҷикистон почтаи фаврӣ EMS ба фаъолият оғоз кард. Айни ҳол бо 196 давлати ҷаҳон мубодилаи почтаи фаврии байналмилалӣ ба роҳ монда шудааст.


Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 347–349.

0

Ҷавобҳо (0)

Ҳанӯз шарҳе нест.