Панду андарзҳо
Суханони ҳикматомез, насиҳат ва маслиҳатҳое мебошанд, ки инсонро ба роҳи дурусти зиндагӣ, ахлоқи нек ва дониш ҳидоят мекунанд.
ПИСАРЕ, КИ САГ ШУД
Яке аз бузургон рӯзе дар масҷиде рафт, то ду ракъат намоз бигузорад ва замоне бо муноҷот бо Худо бипардозад. Дар масҷид иддае аз кӯдакони мадрасае буданд. Иттифоқро вақти нон хӯрдани кӯдакон буду ду кӯдак ба наздики он бузург нишаста буданд: яке писари сарватманде буду дигаре писари шахси фақире ва ду зарф дар ҷулуи онҳо буд. Дар зарфи писари сарватманд нону ҳалво буд ва дар занбили он дигаре нони холӣ. Писари сарватманд нону ҳалво мехӯрд ва писари фақир аз ӯ миқдоре ҳалво хост. Писари сарватманд гуфт: – Агар туро миқдоре ҳалво бидиҳам, саги ман мешавӣ? Гуфт: – Бошад! Гуфт: – Порс (бонги саг, ав-ав) кун, то туро ҳалво бидиҳам. Он бечора садои саг даровард ва писари сарватманд ҳалво ба ӯ дод. Ва ин кор чандин мартаба анҷом гирифт. Ва он шахси бузург дар эшон наззора мекарду мегирист. Шахсе аз ӯ пурсид: – Эй бузург, туро чӣ расид, ки гирён шудӣ? Гуфт: – Нигоҳ кунед, ки шикампарастӣ ва қаноат накардан ба мардум чӣ мекунад? Чӣ мешуд, агар он кӯдак ба нони хушки худ қонеъ мешуду тамаъи ҳалвои он кӯдакро намекард, то саги одаме ҳамчун худаш намешуд?!
ШАМЪ АЗ ХАЗИНАИ ДАВЛАТ
Боре Абдураҳмон ибни Авф (р) ба зиёрати амирал-муъминин Умар ибни Хаттоб (р) омад. Ӯ салом доду посухе нашунида, ба ҷое нишаст. Ҳазрати Умар (р), ки машғул буд, ба ӯ эътиборе надод. Пас аз чанде амирал-муъминин шамъи дар наздаш сӯхта истодаро хомӯш карда, ба ҷойи он шамъи дигареро фурӯзон намуд ва сипас ба саломи дӯсташ посух дод. Ҳазрати Абдураҳмон аз ӯ пурсид: — Мебинам, ки шамъи фурӯзонеро хомӯш карда, шамъи дигаре афрӯхтӣ. Ин ҳар ду чӣ фарқе доранд? Ҳазрати Умар посух дод: — Эй дӯстам, он шамъи фурӯзон аз ҳисоби хазинаи давлат буд. Агар дар вақти сӯхтани он шамъ корҳои шахсиро иҷро кунам, фардо дар назди Худо масъул хоҳам шуд. Ту, ки бо кори хусусӣ ба наздам омадаӣ, шамъеро ба кор мебарам, ки аз ҳисоби худ харидаам. Бо шунидани ин суханҳо аз дидагони ҳазрати Абдураҳмон (р) ашк ҷорӣ шуд ва ӯ даст ба дуо бардошту гуфт: — Худоё! Умар ибни Хаттобро болои сари мо пойдор бигардон!
ЧУН БАНДАЕРО ДӮСТ ДОРАД
Расули Худо (с) дар мавриди муҳаббати Худованд нисбат ба бандааш чунин фармуд: — Чун Худованд бандаеро дӯст дошт, ба ҳазрати Ҷабраил (а) мефармояд: «Ман он бандаамро дӯст медорам, ту низ ӯро дӯст бидор!» Сипас Ҷабраил (а) низ он бандаро дӯст медорад ва ба аҳли само мегӯяд: «Худованд он бандаро дӯст доштааст, ман ҳам ӯро дӯст медорам, пас шумо низ дӯсташ бидоред!» Бо ин сухан тамоми аҳли само он бандаро дӯст медоранд ва тамоми мавҷудот нисбат ба ӯ муҳаббат пайдо мекунанд. Ва чун Худованд бандаеро дӯст надошт ва ба ӯ буғз кард, ба ҳазрати Ҷабраил (а) мефармояд: «Ман ба он бандаам буғз кардаам, ту ҳам ба ӯ буғз бикун!» Сипас Ҷабраил (а) низ ба он банда буғз мекунад ва ба аҳли само мегӯяд: «Худованд ба он банда буғз кардааст, ман ҳам ба ӯ буғз кардам ва шумо низ ба ӯ буғз кунед!» Сипас аҳли замину осмон нисбат ба он банда буғз мекунанд.
АҲВОЛИ СЕ ШАХС
Боре Расули Худо (с) бо асҳоб дар масҷид нишаста буд, ки се нафар вориди маҷлис шуданд. Ду нафари онҳо ба назди Паёмбари акрам (с) омаданд ва сеюмӣ баргашту берун шуд. Яке аз он ду нафар дар байни ҷамоат нишасту дигаре дар сафи охирин. Сипас Расули Худо (с) фармуд: — Оё мехоҳед шуморо аз аҳволи он се нафар огоҳ кунам? — ва илова намуд, — Аввалӣ ба Худо паноҳ бурд ва Худо ӯро аз неъмати илм баҳравар кард. Дуюмӣ аз шарми Худо нахост, ки аҳли маҷлиси паёмбарро нороҳат кунад ва Худованд ҳам ба ӯ марҳамат намуд. Сеюмӣ бошад рӯй гардонд ва Худо низ аз ӯ рӯй гардонд.
РИЗОИ ХУДО
Дар аснои яке аз муҳорибаҳо ҳазрати Алӣ (р) бо ҷанговари моҳире аз сафи мушрикон тан ба тан меҷангид, ки мағлуб сохтанаш осон набуд. Пас аз чанде ҳазрати Алӣ фурсате ёфта, «Ё Аллоҳ!» гӯён ҳуҷум кард ва мушрикро ба замин афтонд. Ӯ синаи мушрикро бо зону фушурда, бо қасди куштан ба сараш ханҷар кашид. Ҳамин вақт мушрик ба рӯйи ҳазрати Алӣ (р) туф кард. Дар баробари ин ҳазрати Алӣ (р) дарҳол аз болои мушрик бархест ва ӯро раҳо намуд. Мушрик дар ҳайрат афтода пурсид: — Эй Алӣ, ман барои он туф кардам, ки ғазабатро бедор кунам, то ҳарчи зудтар маро ба қатл расонӣ. Ту бошӣ аз куштани ман даст кашидӣ. Чаро чунин кардӣ? Ҳазрати Алӣ посух дод: — Мо барои ризои Худо меҷангем. Вақте ба рӯям туф кардӣ, дар дилам нисбат ба ту ҳисси нафрат пайдо шуд. Дар ин ҳол агар туро мекуштам, инро на аз барои Худо, балки аз барои нафси худ мекардам. Ба ин хотир аз қасдам бозгаштам. Бо шунидани ин суханҳо ҳайрати мушрик дучанд гардид ва ӯ аз ҳазрати Алӣ (р) дар мавриди дини ислом суол кард. Ҳазрати Алӣ (р) исломро ба ӯ фаҳмонд ва он мард шаҳодат оварда, мусулмон шуд. Дар ин маврид Расули Худо (с) ба ҳазрати Алӣ (р) фармуда буд: «Савганд ба Худо, агар Худованд ба василаи ту шахсеро ҳидоят кунад, ин бароят аз як водӣ шутурҳои сурхмӯй беҳтар аст».
НАМОНД ЧИЗЕ, КИ АЗ МАН БИГИРӢ!
Расули Худо (с) фармуд: «Рӯзи қиёмат се тоифа сараввал мавриди пурсиш қарор дода мешаванд. Яке аз онҳо нафарест, ки дар ҷиҳод кушта шудааст. Ӯро ба ҳузури Парвардигор меоранд ва Худованд неъматҳое, ки ба ӯ дода буд, назди ӯ паҳн мекунад. Ӯ низ тасдиқ мекунад, ки дар дунё ҳамин неъматҳоро соҳиб буд. Пас Худованд аз ӯ мепурсад: — Бо неъматҳои ато кардаам чӣ кор кардӣ? Ӯ чунин посух медиҳад: — То мурдан дар роҳи Ту ҷангидам. Худованд дар ҷавоби ӯ мефармояд: — Дурӯғ мегӯӣ! Ту барои он ҷангидӣ, то мардум туро «қаҳрамон» гӯянд ва туро «қаҳрамон» гуфтанд. Бар он чӣ ҷаҳд намудӣ, подошашро гирифтаӣ! Дигар намонд чизе, ки аз Ман бигирӣ! Дуюм, нафаре мебошад, ки таҳсили илм карда, ба дигарон таълим додааст ва Қуръонро хуб қироат мекардааст. Ӯро ба ҳузури Парвардигор меоранд. Худованд неъматҳои додаашро назди ӯ паҳн карда, як-як мешуморад ва ӯ тасдиқ мекунад. Сипас аз ӯ мепурсад: — Бо ин неъматҳое, ки ба ту арзонӣ доштам, чӣ кор кардӣ? Ӯ посух медиҳад: — Таҳсили илм кардаму ба дигарон таълим додам ва аз барои ризои Ту Қуръон хондам. Дар посухи ӯ Худованд мефармояд: — Дурӯғ мегӯӣ! Ту илмро барои он омӯхтӣ, ки туро «олим» гӯянд ва Қуръон баҳри он хондӣ, ки гӯянд «ӯ Қуръонро зебо мехонад» ва чунин таҳсин ҳам дар ҳаққи ту гуфта шуд. Дигар намонд чизе, ки аз Ман бигирӣ! Сеюм, нафарест, ки Худованд ба ӯ сарвати зиёд додааст ва ӯ сарваташро хайру эҳсон намудааст. Ӯро ба ҳузури Парвардигор меоранд. Худованд неъматҳои додаашро мешуморад ва ӯ низ тасдиқ мекунад. Сипас Худованд аз ӯ мепурсад: — Бо ин неъматҳо чӣ корҳоро анҷом додӣ? Ӯ мегӯяд: — Ҳамаи молу сарватамро дар роҳи ризои Ту хайр кардам! Худованд дар ҷавоби ӯ мефармояд: — Дурӯғ мегӯӣ! Ту ҳамаи инро барои он анҷом додӣ, ки туро гӯянд: «Ин қадар одами саховатманд аст!» ва ба ин муваффақ шудӣ. Дигар намонд чизе, ки аз Ман бигирӣ!
Нуқтаи сиёҳ
Устоде ба шогирдонаш як қоғазро нишон дода, онҳоро барои андеша кардан даъват намуд. Дар миёни қоғаз танҳо як нуқтаи сиёҳ буд. — Бигӯед, шумо чиро мебинед? — Нуқтаро, — гуфт шогирди аввал. — Нуқтаи сиёҳро? — гуфт дувумӣ. — Нуқтаи сиёҳу ғафсро, — шитобон ҷавоб дод сеюмӣ. — Афсӯс, — устод лаҳзае ба хаёл рафта, оҳиста сухан оғоз кард. — Ҳамаи шумо нуқтаи хурди сиёҳро дар рӯи қоғази сафед дидед, аммо он ҳудуди бузургу сафедеро, ки нуқта дар он ҷой гирифтааст, пай набурдед. Дар зиндагӣ низ чунин мешавад. Мо одамонро барои камбудиҳои ночизи онҳо айбдор мекунем. Ҳол он ки паси он нуқсони хурд дили бузург ва олиҷаноб нуҳуфтаро дарк намекунем. Ё ки дарк кардани онро намехоҳем …
ПАНДИ СУДМАНДИ ҲАКИМ
Ҳакиме дар як коғази сафед бо ранги сиёҳ нуқтаи калоне гузошт ва ба шогирдонаш нишон дода пурсид: -Шумо чиро мебинед? Шогирдонаш гуфтанд: -Нуқтаи сиёҳро. Ҳаким гуфт: -Дидед, ки шумо чашматон дарҳол ба нуқтаи сиёҳ афтод, аммо сафедии коғазро надидед... Мо дар инсон низ дарҳол айбу нуқси ўро, ки мисли ҳамин нуқтаи сиёҳ аст, мебинем !Аммо, хубиву хислатҳои неки ўро, ки мисли сафедии коғаз зиёд аст, мо намебинем ё бинем низ нодида мегирем. Барои ҳамин, хуб нест, ки барои андаке сиёҳӣ, сафедиҳои ўро фаромўш карда, беқадру беэҳтиромӣ созем!
ДАРСИ АДАБ
Рўзе духтарак аз падараш пурсид: -Падарҷон, агар ман нафареро хеле дўст бидорам, аммо ў пайваста як кори баде анҷом диҳад, ман бояд чӣ кор кунам? Падар ҷавоб дод: - Бояд ба ў бигўӣ, ки ин кори хубе нест, онро накун. Боз пурсид: - Агар гуфта натавонам-чӣ? Падар гуфт: - Хуб, дар як порча коғаз бинавис ва дар ҷайбаш гузор. Субҳ, ки мард барои рафтан ба кор омода мешуд, аз ҷайбаш порчаи коғазе ёфт, ки дар он чунин навиштае буд: «Салом падарҷон. Сигор кашидан кори хубе нест, лутфан ин корро накунед».
ЛУТФИ НОЗУК
Марде дар ошхона нишаста буд. Пиру кампире ҳам ворид шуданд. Маълум буд, ки шароити хуб надоштанд. Мард ба пиру кампир таваҷҷуҳ мекард. Кампир ба шавҳараш гуфт: Дилам ош мехоҳад, ба андозаи ош пул дорӣ? Мўйсафед гуфт: Ин маротиб танҳо шўрбо хўрем, маротиби дигар ҳатман ош хоҳем хўрд. Ҳоло пули ошро надорам. Марде, ки дар наздикии онҳо нишаста буд ва суханрониҳои пиру кампир ба гўшаш мерасид, хеле ғамгин гашт. Сипас телефонашро аз ҷайбаш баровард ва каме суханронӣ кард. Баъд телефонро ба рўи миз гузошту бо овози баланд гуфт: - Барои ҳамаи нишастагон аз ҳисоби ман ош тақсим шавад. Ман фарзанддор шудам. Ба пиру кампир ҳам ош оварда шуд ва онҳо низ нўши ҷон карданд. Дуои хайр доданд. Ин ҳолатро марди дигаре ҳам назорат мекард. Аз байн чанд рўз гузашт. Рўзе нафари савумин марди оштақсимкунро бо ду фарзанди калонсолаш мебинад. Наздаш меравад ва мегўяд: -Ту чанд рўз пеш дар ошхона барои соҳиби фарзанд шуданат ош тақсим кардӣ, аммо мебинам, ки фарзандони калон дорӣ. Мард гуфт: Аҳвол ва суханронии пиру кампирро шунидам. Агар танҳо ба онҳо ош мегирифтам, шояд ба иззати нафсашон мерасидаму онҳоро ғамгин месохтам. Ба хотири наранҷидани онҳо барои тамоми нишастагон ош тақсим кардам. Дар тақсимоти садақа бояд чунон рафтор кард, ки ба иззати нафси дигаре нарасид. Садақа барои шод кардан аст, на барои ғамгин сохтан.
Қадри умр
Мол аз баҳри осоиши умр аст, на умр аз баҳри гирд кардани мол! Оқилеро пурсиданд, ки некбахт кисту бадбахт кист? Гуфт: «Некбахт он, ки хӯрду кишт ва бадбахт он, ки мурду ҳишт». Макун намоз бар он ҳеҷ кас, ки ҳеҷ накард, Ки умр дар сари таҳсили мол карду нахӯрд! --- Ду кас ранҷи беҳуда бурданду саъйи бефоида карданд: яке он, ки андӯхту нахӯрд ва дигар он, ки омӯхту амал накард. Илм чандон, ки бештар хонӣ, Чун амал дар ту нест, нодонӣ! На муҳаққиқ бувад, на донишманд, Чорпое бар ӯ китобе чанд! Он тиҳимағзро чӣ илму хабар, Ки бар ӯ ҳезум аст ё дафтар? --- Олими нопарҳезгор — кӯри машъаладор аст! Бефоида ҳар кӣ умр дарбохт, Чизе нахариду зар бияндохт. --- Се чиз бе се чиз пойдор намонад: мол бе тиҷорату илм бе баҳс ва мулк бе сиёсат. --- Раҳм овардан бар бадон — ситам аст бар некон ва афв кардан аз золимон — ҷавр аст бар мазлумон! Хабисро чу тааҳҳуд кунию бинвозӣ, Ба давлати ту нигаҳ мекунад ба анбозӣ.
Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Дунё