Тайёр кардани компост

Тайёр кардани компости босифат аз риояи дурусти таносуби маводҳои органикӣ, намнокӣ ва дастрасии ҳаво вобаста аст. Одатан ин раванд аз 3 то 6 моҳ давом мекунад.

1. Маводҳои зарурӣ барои тайёр кардани компост

Барои ба даст овардани компости хуб ду гурӯҳи асосии мавод истифода мешаванд:

Маводҳои «сабз» (манбаи азот)

• Алафи тару тозаи даравшуда;

• Боқимондаҳои мева ва сабзавот;

• Пасмондаҳои чой ва қаҳва;

• Поруи чорво (гов, гӯсфанд, асп).

Маводҳои «қаҳваранг» (манбаи карбон)

• Баргҳои хушки дарахтон;

• Хасу коҳ;

• Шохчаҳо ва чӯбҳои майдакардашуда;

• Картон ва коғази майдашуда (бе рангҳои кимиёвӣ).

Ба компост андохтан тавсия дода намешавад:

• Гӯшт ва моҳӣ;

• Равған ва маҳсулоти ширӣ;

• Шириниҳо;

• Наҷосати сагу гурба;

• Растаниҳои бемор;

• Алафҳои ҳарзае, ки тухм бастаанд.

Ин гуна маводҳо метавонанд боиси бӯи нохуш, ҷалби ҳашарот ва хояндаҳо ё паҳншавии бемориҳо гарданд.

2. Раванди тайёр кардани компост

Қадами 1. Интихоби ҷой ё контейнер

Дар гӯшаи сояафкани боғ ё ҳавлӣ, ки об ҷамъ намешавад, чуқурӣ кобед ё аз тахта, металл ё пластмасса қуттии махсуси компостсозӣ омода намоед.

Қадами 2. Қабати дренажӣ

Дар қисми поёнӣ қабати 10–15 сантиметрӣ аз шохчаҳо ва чӯбчаҳои майда гузоред. Ин қабат ба гардиши ҳаво ва хориҷ шудани оби зиёдатӣ мусоидат мекунад.

Қадами 3. Қабат-қабат ҷойгир кардани мавод

Маводҳоро ба навбат гузоред:

• Як қабат маводи қаҳваранг (хушк);

• Як қабат маводи сабз (тар).

Таносуби беҳтарин чунин аст:

2–3 қисм маводи хушк ба 1 қисм маводи тар.

Қадами 4. Намнок нигоҳ доштан

Ҳангоми гузоштани ҳар қабат каме об пошед. Намнокӣ бояд ба губкаи фишурдашуда монанд бошад: намнок, вале бе ҷорӣ шудани об.

Қадами 5. Омехта кардан

Ҳар 2–3 ҳафта як маротиба компостро бо бел ё хаскаш гардонед. Ин амал ба дохили компост ҳаво ворид намуда, фаъолияти микроорганизмҳоро беҳтар ва раванди таҷзияи моддаҳои органикиро тезтар мекунад.

3. Нишонаҳои компости тайёр

Компости омодашуда дорои чунин хусусиятҳо мебошад:

• Ранги сиёҳ ё қаҳваранги тира дорад;

• Сохтори мулоим ва доначадор пайдо мекунад;

• Бӯи хуши хоки ҷангал ё замини намнокро медиҳад;

• Дар он шакли аслии аксари маводҳои органикӣ дигар дида намешавад.

Барои он ки компост дар муддати кӯтоҳтар омода шавад, бояд барои фаъолияти фаъоли микроорганизмҳо шароити мусоид фароҳам овард. Дар ҳолати нигоҳ доштани таносуби дурусти маводҳо, намнокӣ, ҳавогузаронӣ ва ҳарорат, компост метавонад дар давоми тақрибан 1,5–3 моҳ омода гардад.

1. Майда кардани маводҳо

Ҳар қадар маводҳои органикӣ майдатар бошанд, ҳамон қадар микроорганизмҳо онҳоро зудтар таҷзия мекунанд.

• Шохчаҳо ва чӯбҳоро то 2–3 сантиметр майда кунед.

• Баргҳо, картон ва боқимондаҳои сабзавотро реза намоед.

• Аз ҷамъ шудани қисмҳои хеле калон худдорӣ кунед.

2. Истифодаи манбаъҳои фаъоли микроорганизмҳо

Барои зиёд кардани фаъолияти биологии компост метавон аз манбаъҳои табиии микроорганизмҳо истифода бурд.

Препаратҳои микробиологӣ

Баъзе воситаҳои микробиологӣ, аз ҷумла гурӯҳи ЭМ-препаратҳо, метавонанд ба оғози раванд мусоидат намоянд. Онҳоро мувофиқи дастури истеҳсолкунанда истифода мебаранд.

Пору ё маҳлули пору

Поруи нимпӯсида ё маҳлули пору метавонад манбаи хуби азот ва микроорганизмҳо бошад. Истифодаи миқдори мӯътадил фаъолияти бактерияҳоро зиёд мекунад.

Компости тайёри кӯҳна

Илова намудани қисми ками компости аллакай пухтарасида яке аз роҳҳои самараноки ворид кардани микроорганизмҳои фаъол ба омехтаи нав мебошад.

3. Таъмини ҳаво ва намнокӣ

Ҳавогузаронӣ

Ҳар 7–14 рӯз компостро гардонед ё омехта кунед. Ин амал оксигенро ба дохили қабатҳо мерасонад ва барои фаъолияти микроорганизмҳои фоиданок шароити беҳтар фароҳам меорад.

Намнокӣ

Намнокии беҳтарин тақрибан 60–70% мебошад. Компост бояд монанди губкаи фишурдашуда намнок бошад: тар, вале бе ҷорӣ шудани об.

Агар омехта аз ҳад хушк шавад, раванди таҷзия суст мегардад. Агар аз ҳад тар шавад, ҳаво кам шуда, бӯи нохуш пайдо мешавад.

4. Нигоҳ доштани ҳарорати мувофиқ

Дар дохили компости фаъол ҳарорат метавонад ба 50–65°C расад. Ин ҳарорат таҷзияи моддаҳои органикиро метезонад ва ба кам шудани тухми алафҳои ҳарза ва қисми зиёди микроорганизмҳои бемориовар мусоидат мекунад.

Барои нигоҳ доштани гармӣ:

• Купаи компостро бо маводи мувофиқ пӯшонед;

• Ҳаҷми он на камтар аз тақрибан 1×1×1 метр бошад;

• Таносуби дурусти маводи «сабз» ва «қаҳваранг»-ро нигоҳ доред.

Омехта кардан (чаппа кардан) ба компост ҳаво мерасонад ва раванди таҷзияро метезонад. Аммо аз ҳад зиёд омехта кардан ҳам хуб нест.

Чаро омехта мекунем?

• Ба дохили компост оксиген мерасад.
• Бактерияҳои фоиданок фаъолтар мешаванд.
• Намнокӣ ва ҳарорат дар тамоми купа баробар тақсим мешаванд.
• Бӯи нохуш кам мешавад.

Ҳар чанд вақт омехта кардан беҳтар аст?

• Барои компости оддӣ: ҳар 2–3 ҳафта як маротиба.
• Агар хоҳед зудтар тайёр шавад: ҳар 5–7 рӯз як маротиба.
• Дар системаҳои компости босуръат баъзан ҳар 3–4 рӯз омехта мекунанд.

Оё ҳар рӯз омехта кардан мумкин аст?

Одатан не. Агар ҳар рӯз чаппа кунед:

• Ҳарорати дохилӣ паст мешавад.
• Бактерияҳо вақти кофӣ барои фаъолият намеёбанд.
• Раванди компосткунӣ ҳатто метавонад суст шавад.

Нишонаи вақти омехта кардан

Агар ҳарорати дохили компост аз 50–60°C боло равад ва баъд тадриҷан паст шавад, вақти хуби омехта кардан аст. Пас аз омехта кардан ҳарорат боз баланд мешавад.

Барои зуд омода шудани компост

1. Маводҳоро майда кунед.
2. Намнокиро дар сатҳи 60–70% нигоҳ доред.
3. Купаро ҳадди ақал 1 м × 1 м × 1 м созед.
4. Ҳар 5–7 рӯз як маротиба омехта кунед.
5. Таносуби маводи «сабз» ва «қаҳваранг»-ро дуруст нигоҳ доред.

Дар чунин шароит компост метавонад дар 6–10 ҳафта (тақрибан 1,5–2,5 моҳ) омода шавад. Баъд аз ин, агар хоҳед биогумус истеҳсол кунед, компости сардшударо ба кирмҳои калифорнӣ медиҳанд.

Хулоса

Суръати тайёр шудани компост бештар ба майдагии маводҳо, фаъолияти микроорганизмҳо, намнокӣ, ҳавогузаронӣ ва ҳарорат вобаста аст. Бо риояи ин шартҳо мумкин аст компости босифатро дар муддати нисбатан кӯтоҳ ба даст овард ва барои беҳтар намудани ҳосилнокии хок истифода намуд.

Компост яке аз беҳтарин нуриҳои органикӣ барои беҳтар намудани ҳосилнокии хок мебошад. Бо риояи таносуби дурусти маводҳо, намнокӣ ва гардиши ҳаво дар давоми чанд моҳ метавон компости босифат ба даст овард, ки барои парвариши зироатҳо ва беҳтар намудани сохтори хок хеле муфид аст.