Мулчакунӣ — осон, арзон ва самаранок

Дар соҳаи кишоварзӣ яке аз масъалаҳои муҳим нигоҳ доштани намии хок, мубориза бар зидди алафҳои бегона ва ҳифзи ҳосилхезии замин мебошад. Хушкшавии хок, таъсири шадиди офтоб, боришоти зиёд, шамол ва эрозия метавонанд ба нашъунамои зироатҳо таъсири манфӣ расонанд. Барои кам кардани таъсири чунин омилҳо усулҳои гуногун истифода мешаванд. Яке аз усулҳои содда, арзон ва самараноки нигоҳубини хок мулчакунӣ мебошад.

Мулчакунӣ усулест, ки дар он сатҳи хок бо қабати муайяни маводи органикӣ ё ғайриорганикӣ пӯшонида мешавад. Ин қабат ҳамчун муҳофизати табиӣ амал карда, хокро аз хушкшавӣ, гармшавии аз ҳад зиёд, эрозия ва сабзиши қисми зиёди алафҳои бегона муҳофизат мекунад.

Мулча чист?

Мулча қабати муҳофизатии маводест, ки дар рӯйи сатҳи хок, одатан дар атрофи растаниҳо ё байни қаторҳои зироат, паҳн карда мешавад.

Барои тайёр кардани мулча метавон аз маводи гуногун истифода бурд. Масалан, коҳ, алафи хушк, баргҳои хушк, хасбеда, чипсаи чӯб, компости пухта ва дигар боқимондаҳои растанӣ метавонанд ҳамчун мулча истифода шаванд.

Мулча метавонад ҳам органикӣ ва ҳам ғайриорганикӣ бошад. Мулчаи органикӣ бо гузашти вақт таҷзия шуда, ба хок моддаҳои органикӣ илова мекунад.

Мулчакунӣ ба хок чӣ фоида дорад?

Яке аз афзалиятҳои асосии мулчакунӣ нигоҳ доштани намии хок мебошад. Вақте ки сатҳи хок кушода мемонад, қисми зиёди об тавассути бухоршавӣ аз даст меравад. Қабати мулча таъсири бевоситаи офтоб ва шамолро кам карда, бухоршавии обро маҳдуд мекунад. Дар натиҷа, намӣ метавонад муддати дарозтар дар қабати болоии хок нигоҳ дошта шавад.

Ин хусусият махсусан дар минтақаҳои гарм ва хушк аҳамияти калон дорад. Бо нигоҳ доштани намӣ, мулча метавонад ба кам шудани басомади обёрӣ ва истифодаи самараноки об мусоидат намояд.

Мулча ва алафҳои бегона

Алафҳои бегона яке аз мушкилоти асосии кишоварзӣ мебошанд. Онҳо бо зироатҳо барои об, ғизо, рӯшноӣ ва фазои нашъунамо рақобат мекунанд.

Қабати мулча ба сатҳи хок расидани рӯшноиро маҳдуд мекунад ва ҳамин тавр метавонад сабзиши бисёр алафҳои бегонаро кам намояд. Дар натиҷа, зарурати алафдаравӣ ё тоза кардани алафҳои бегона бо даст кам мешавад.

Бо вуҷуди ин, мулча ҳамаи алафҳои бегонаро пурра нест намекунад. Алафҳои бисёрсола ва алафҳое, ки системаи решаи қавӣ доранд, метавонанд аз байни қабати мулча низ сабзанд. Аз ин рӯ, пеш аз мулчакунӣ беҳтар аст алафҳои бегона тоза карда шаванд.

Муҳофизати хок аз офтоб ва гармӣ

Дар фасли тобистон сатҳи хок метавонад зери таъсири нури мустақими офтоб хеле гарм шавад. Гармшавии аз ҳад зиёди хок метавонад ба шароити нашъунамои решаҳо таъсири манфӣ расонад ва бухоршавии обро зиёд кунад.

Мулча сатҳи хокро аз таъсири мустақими офтоб муҳофизат карда, тағйирёбии ҳарорати қабати болоии хокро кам мекунад. Ҳамин тавр, дар минтақаи реша муҳити нисбатан устувор нигоҳ дошта мешавад.

Муҳофизати хок аз эрозия

Боришоти сахт ва шамоли зиёд метавонанд ба эрозияи хок оварда расонанд. Қатраҳои борон ҳангоми ба сатҳи кушодаи хок расидан зарраҳои майдаи онро пароканда мекунанд ва ҷараёни об метавонад қисми ҳосилхези хокро шуста барад.

Мулча ҳамчун қабати муҳофизатӣ байни хок ва таъсири бевоситаи борон амал мекунад. Он инчунин суръати ҳаракати обро дар сатҳи хок кам карда, метавонад ба коҳиши эрозияи обӣ мусоидат намояд.

Дар минтақаҳои шамолхез низ мулча метавонад сатҳи хокро муҳофизат намуда, пароканда шудани зарраҳои хокро кам кунад.

Мулча ва ҳосилхезии хок

Агар барои мулчакунӣ маводи органикӣ истифода шавад, бо гузашти вақт ин мавод тадриҷан таҷзия мешавад.

Коҳ, баргҳои хушк, алафи хушк ва дигар боқимондаҳои растанӣ ҳангоми таҷзия ба хок моддаҳои органикӣ илова мекунанд. Ин раванд метавонад ба беҳтар шудани сохтори хок, нигоҳдории намӣ ва фаъолияти микроорганизмҳои фоиданок мусоидат кунад.

Аз ин рӯ, мулчаи органикӣ на танҳо хокро муҳофизат мекунад, балки метавонад тадриҷан барои баланд бардоштани сифати он низ мусоидат намояд.

Оё мулча растаниҳоро аз бемориҳо муҳофизат мекунад?

Мулча метавонад хатари баъзе бемориҳоро коҳиш диҳад, аммо онро ҳамчун воситаи пурраи мубориза бар зидди бемориҳо ҳисобидан дуруст нест.

Масалан, ҳангоми бориш ё обёрӣ зарраҳои хок метавонанд ба баргҳои растанӣ пошанд. Агар дар хок микроорганизмҳои бемориовар мавҷуд бошанд, ин раванд метавонад ба паҳншавии баъзе бемориҳо мусоидат кунад. Қабати мулча метавонад пошидани хокро ба баргҳо кам намояд.

Аммо агар худи маводи мулча аз растаниҳои бемор гирифта шуда бошад, он метавонад баръакс манбаи паҳншавии беморӣ гардад. Аз ин рӯ, барои мулчакунӣ бояд маводи солим ва тоза интихоб карда шавад.

Кадом маводҳоро ҳамчун мулча истифода бурдан мумкин аст?

Барои мулчакунӣ маводи гуногун истифода мешаванд. Аз ҷумла:

• каҳ;

• алафи хушк;

• хасбеда;

• баргҳои хушк;

• боқимондаҳои солими растанӣ;

• чипса ва резаҳои чӯб;

• компости пухта;

• поруи пурра пӯсида;

• пӯсти дарахтон ва дигар маводи мувофиқи органикӣ.

Интихоби мавод бояд вобаста ба навъи зироат ва шароити маҳаллӣ анҷом дода шавад.

Ғафсии қабати мулча

Ғафсии мулча аз навъи маводи истифодашаванда, зироат ва шароити обу ҳаво вобаста мебошад. Барои бисёр ҳолатҳо қабати тақрибан 5–10 сантиметр мувофиқ аст.

Маводи сабук, ба монанди коҳ ва баргҳои хушк, метавонад қабати нисбатан ғафстар талаб кунад.

Қабати аз ҳад ғафс метавонад гардиши ҳаворо маҳдуд намуда, муҳити аз ҳад намнок ба вуҷуд оварад. Аз ин рӯ, мақсад танҳо зиёд кардани ғафсии мулча нест, балки ташкили қабати мувофиқ мебошад.

Ҳангоми гузоштани мулча дар назди дарахт ё растанӣ онро мустақиман ба тана ё поя такя додан лозим нест. Дар гирди поя бояд каме ҷой холӣ гузошта шавад, то намӣ дар қисми поя аз ҳад зиёд ҷамъ нашавад.

Вақти мувофиқи мулчакунӣ

Вақти мулчакунӣ аз навъи зироат, иқлим ва мақсади истифодаи мулча вобаста аст.

Дар баҳор мулча одатан баъд аз гарм шудани хок гузошта мешавад. Он барои нигоҳ доштани намӣ ва маҳдуд кардани сабзиши алафҳои бегона кӯмак мекунад.

Дар тобистон мулча бештар барои муҳофизати хок аз гармӣ ва бухоршавии об истифода мешавад.

Дар тирамоҳ қабати мулча метавонад барои муҳофизати хок аз таъсири боришот ва тағйирёбии ҳарорат кӯмак кунад.

Пеш аз мулчакунӣ беҳтар аст алафҳои бегона тоза карда шуда, агар хок хеле хушк бошад, аввал обёрӣ анҷом дода шавад.

Чӣ маводро ҳамчун мулча истифода бурдан тавсия дода намешавад?

На ҳамаи маводи органикӣ барои мулчакунӣ мувофиқанд. Барои пешгирии мушкилот истифодаи маводи зерин тавсия дода намешавад:

Растаниҳои бемор. Онҳо метавонанд микроорганизмҳои бемориовар дошта бошанд ва ба паҳншавии бемориҳо мусоидат кунанд.

Алафҳои бегонаи тухмдода. Агар тухми алафҳо пухта расида бошад, онҳо метавонанд баъд аз паҳн кардани мулча сабзида, мушкилоти нав ба вуҷуд оранд.

Растаниҳои заҳрнок. Боқимондаҳои растаниҳои заҳрнокро беҳтар аст дар ҷойҳое, ки ба кӯдакон ва ҳайвонот дастрасанд, истифода набаранд.

Поруи нави чорво ва парранда. Поруи тоза метавонад миқдори зиёди нитроген, намакҳо, аммиак ва микроорганизмҳои бемориовар дошта бошад. Он метавонад ба решаи растаниҳо зарар расонад. Барои мулчакунӣ беҳтар аст компост ё поруи пурра пӯсида истифода шавад.

Чӣ тавр мулчаро дуруст истифода бурдан мумкин аст?

Тартиби умумии мулчакунӣ чунин аст:

1. Аввал алафҳои бегона тоза карда мешаванд.

2. Хок нарм карда мешавад, агар зарурат бошад.

3. Дар ҳолати хушк будани хок, обёрӣ анҷом дода мешавад.

4. Маводи мулча ба рӯйи хок баробар паҳн карда мешавад.

5. Қабати мувофиқ, одатан тақрибан 5–10 см, ташкил карда мешавад.

6. Дар атрофи поя ё танаи растанӣ каме ҷой холӣ гузошта мешавад.

7. Дар давоми мавсим ҳолати мулча назорат карда мешавад ва агар он таҷзия ё пароканда шавад, қабати он пурра карда мешавад.

Мулчакунӣ дар кишоварзии органикӣ

Мулчакунӣ барои кишоварзии органикӣ аҳамияти махсус дорад. Дар ин низом барои ҳифзи хок ва кам кардани истифодаи моддаҳои кимиёвӣ бештар ба усулҳои табиӣ такя карда мешавад.

Истифодаи коҳ, барг, алафи хушк, компост ва дигар маводи органикӣ имкон медиҳад, ки боқимондаҳои растанӣ дубора ба гардиши табиии моддаҳо баргардонида шаванд.

Агар мулчаи органикӣ тадриҷан таҷзия шавад, он ба манбаи моддаҳои органикӣ табдил ёфта, метавонад дар дарозмуддат ба беҳтар шудани ҳолати хок мусоидат кунад.

Хулоса

Мулчакунӣ яке аз усулҳои содда, арзон ва самараноки нигоҳубини хок мебошад. Он метавонад бухоршавии обро кам карда, намии хокро нигоҳ дорад, сабзиши алафҳои бегонаро маҳдуд намояд, хокро аз таъсири офтоб, шамол ва боришоти сахт муҳофизат кунад ва эрозияро коҳиш диҳад.

Мулчаи органикӣ инчунин бо гузашти вақт таҷзия шуда, ба хок моддаҳои органикӣ илова мекунад. Аз ин рӯ, истифодаи дурусти мулча метавонад ҳам ба нигоҳ доштани ҳосилхезии хок ва ҳам ба кам кардани хароҷоти нигоҳубини зироатҳо мусоидат намояд.

Аммо самаранокии мулчакунӣ аз интихоби дурусти мавод, ғафсии мувофиқи қабат, вақти истифода ва нигоҳубини дуруст вобаста аст. Маводи бемор, алафҳои тухмдода ва поруи тоза набояд бевосита ҳамчун мулча истифода шаванд.

Бо истифодаи дурусти ин усули одӣ метавон як қисми об, меҳнат ва хароҷоти кишоварзиро сарфа намуда, ҳамзамон барои ҳифзи хок ва беҳтар намудани муҳити нашъунамои растаниҳо шароити мусоид фароҳам овард.