ЗАРФҲОИ ГИЛИН АЗ БОБИЛ

Коллеҷи Сент-Свитин,
Донишгоҳи Ноттингем,
Нюарк-на-Трент, Ноттингем

21 октябри соли 1934

Профессор Франклин Колдуэлл,
роҳбари экспедитсияи илмии Бритониё,
Ҳилл, Месопотамия.

Профессори азиз!

Панҷ лавҳаи гилине, ки ҳангоми кофтуковҳои охирини шумо дар харобаҳои Бобил кашф шуда буданд, ҳамроҳи номаи шумо бо ҳамон киштӣ расиданд.

Ман аз ин ниҳоят хурсанд шудам ва чанд соати фаромӯшнашавандаро барои кушодани маънои навиштаҷот сарф кардам.

Мебоист фавран ба шумо ҷавоб медодам, аммо то ба анҷом расидани тарҷумаи ин навиштаҷот, ки ҳоло замима мекунам, посухро ба таъхир андохтам.

Лавҳаҳо ба шарофати кӯшишҳои шумо барои ҳифз ва бастабандии дуруст комилан солим расиданд.

Шумо, мисли ҳамаи кормандони лабораторияи мо, аз қиссаҳое, ки дар ин дастнависҳо инъикос ёфтаанд, ҳайрон хоҳед шуд.

Бисёриҳо интизор буданд, ки дар онҳо ривоятҳои ошиқона, муҳаббат ва далерӣ — чизе монанди «Ҳазору як шаб» — навишта шудаанд.

Аммо вақте қиссаи марде бо номи Дабазирро мехонед, ки ҳеҷ роҳе барои пардохти қарзҳои худ намеёфт, беихтиёр ба чунин фикр меоед, ки гӯё дар тӯли панҷ ҳазор сол ҷаҳон чандон тағйир накардааст.

Аҷиб аст, вале ин навиштаҳои қадимӣ гӯё маро масхара мекунанд.

Ман ҳамчун профессори коллеҷ худро шахси таҷрибадор меҳисобам. Аммо ногаҳон аз миёни асрҳои пурғубори харобаҳои Бобил гӯё рӯҳи пире бармехезад ва ба ман меомӯзонад, ки чӣ гуна қарзҳоямро пардохт кунам ва барои пур кардани ҳамёнам ғамхорӣ намоям.

Ба назарам хеле ҷолиб аст, ки санҷем: оё ин қоидаҳои қадимӣ имрӯз ҳам ҳамон қадр аҳамият доранд, ки дар Бобил доштанд?

Ман ва хонум Шрусбери ният дорем онҳоро дар буҷаи хонаводагии худ санҷем ва умедворем, ки натиҷа мусбат хоҳад буд.

Ба шумо дар корҳои минбаъда барори кор мехоҳам ва умедворам, ки боз ҳам имкони ҳамкорӣ пайдо мешавад.

Бо эҳтиром,
Алфред Шрусбери
Шуъбаи бостоншиносӣ

ЛАВҲАИ РАҚАМИ 1

«Ҳоло, дар шаби моҳи пурра, ман, Дабазир, ки чанде пеш аз ғуломӣ дар Сурия баргаштам, тасмим гирифтам қарзҳои зиёди худро пардохт кунам ва дубора шаҳрванди соҳибэҳтироми зодгоҳам — Бобил — шавам.

Дар ин лавҳаи гилин нақшаи амаламро сабт мекунам, то ниятҳои худро амалӣ созам.

Бо маслиҳати оқилонаи дӯсти худ Матон, қарздиҳанда, ман мехоҳам аз қарздор ба шахси соҳибэҳтиром табдил ёбам.

Нақшае, ки барои худ тартиб додаам, се мақсад дорад. Татбиқи онҳо умеди ман аст.

Аввалан, ман бояд барои ояндаи худ ғамхорӣ кунам.

Аз ин рӯ, аз ҳар даромадам даҳякро сарфа мекунам.

Матон беҳуда намегӯяд:

«Марде, ки дар ҳамёни худ тилло ва нуқраеро, ки барои оянда ҷудо кардааст, нигоҳ медорад, сазовори оилаи худ ва хизматгори вафодори подшоҳ аст.

Марде, ки дар ҳамёнаш танҳо чанд танга дорад, нисбат ба оила ва подшоҳаш бепарвост.

Марде, ки ҳамёнаш холист, нисбат ба хонаводааш бераҳм ва ба подшоҳаш вафодор нест, зеро дилаш низ холист.

Аз ин рӯ, касе, ки орзуи муваффақ шудан дорад, бояд ҳамеша дар ҳамёнаш каме тилло дошта бошад. Он гоҳ муҳаббат ба оила ва садоқат ба подшоҳ дар дилаш зинда мемонад».

Дуюм, ман бояд ҳамсарамро таъмин кунам. Ӯ бо хурсандӣ розӣ шуд, ки назди ман баргардад.

Матон мегӯяд, ки ғамхорӣ дар бораи зани вафодор ба мард қувват ва азми қавӣ медиҳад, то ба мақсади худ бирасад.

Аз ин рӯ, ҳафт даҳяки даромади худро барои хона, либос ва хӯрок сарф мекунам.

Албатта, баъзе лаззатҳои зиндагиро низ фаромӯш намекунем, зеро бе онҳо зиндагӣ дилгиркунанда ва нопурра мешавад.

Аммо ҳатман кӯшиш мекунем, ки хароҷоти мо аз маблағи пешбинишуда зиёд нашавад.

Ин сирри муваффақияти нақшаи ман аст.

Ман бояд дар доираи маблағҳое зиндагӣ кунам, ки барои худ муайян кардаам».

ЛАВҲАИ РАҚАМИ 2

«Сеюм, ман нақша дорам, ки аз ҳисоби пули бадастовардаам қарзҳоямро пардохт кунам.

Аз ин рӯ, ҳар моҳ ду даҳяки даромадамро ростқавлона ва баробар байни ҳамаи касоне тақсим мекунам, ки аз онҳо қарздорам ва онҳо ба ман бовар карда, моли худро ба ихтиёрам додаанд.

Бо ҳамин роҳ, қарзҳои ман тадриҷан ва сари вақт пардохт хоҳанд шуд.

Ҳоло номҳои ҳамаи қарздиҳандагонамро менависам:

Фаро, бофанда — 2 тангаи нуқра ва 6 тангаи мис.

Синҷар, дуредгар — 1 тангаи нуқра.

Ахмар, дӯсти ман — 3 тангаи нуқра ва 1 тангаи мис.

Занкар, дӯсти ман — 4 тангаи нуқра ва 7 тангаи мис.

Аскамир, дӯсти ман — 1 тангаи нуқра ва 3 тангаи мис.

Харинзи ман — 4 тангаи нуқра, 6 тангаи мис.

Диарбекер, дӯсти падарам — 4 тангаи нуқра ва 1 тангаи мис.

Алкаҳад, соҳиби хона — 14 тангаи нуқра.

Матон, қарздиҳанда — 9 тангаи нуқра.

Бирежик, деҳқон — 1 тангаи нуқра ва 7 тангаи мис».

(Қисми баъдӣ нофаҳмо аст ва барқарор кардани он имкон надорад.)

ЛАВҲАИ РАҚАМИ 3

«Ман аз ин қарздиҳандагон дар маҷмӯъ саду нуздаҳ тангаи нуқра ва саду чилу як тангаи мис қарздорам.

Аз сабаби ҳамин қарзҳо ман дар айёми ҷавонӣ зодгоҳамро тарк карда, барои ҷустуҷӯи зиндагии беҳтар ба кишварҳои дигар рафтам.

Занам низ маҷбур шуд ба хонаи падараш баргардад.

Аммо дар кишварҳои дур ба ҷуз ноумедӣ ва мушкилот чизе наёфтам ва саргардониҳои ман бо ғуломӣ анҷом ёфтанд.

Ҳоло, ки Матон ба ман фаҳмонд, чӣ гуна қарзҳоямро пардохт кунам, дарк мекунам, ки аз онҳо гурехтан чӣ қадар аблаҳона будааст.

Аз ин рӯ, назди ҳамаи қарздиҳандагонам баргаштам ва гуфтам, ки ҳоло барои пардохт маблағи кофӣ надорам, аммо тибқи нақшае, ки тартиб додаам, ӯҳдадор мешавам як қисми муайяни ҳар даромадамро мунтазам ба онҳо баргардонам.

Аз онҳо хоҳиш кардам сабр кунанд, зеро бо гузашти вақт тамоми қарзҳоро то тангаи охирин пардохт хоҳам кард.

Ахмар, ки ҳамеша ӯро дӯсти беҳтарини худ медонистам, бо дағалӣ ба ман хандид ва ман ӯро бо ғазаб тарк кардам.

Бирежик, деҳқон, аз ман илтимос кард, ки қарзи ӯро аввалтар пардохт кунам, зеро худи ӯ бисёр муҳтоҷ буд.

Алкаҳад, соҳиби хона, низ сахт норозӣ шуд ва таҳдид кард, ки агар пулашро барнагардонам, маро ба мушкил меандозад.

Аммо ҳамаи боқимондаҳо розӣ шуданд, ки нақшаи маро қабул кунанд.

Ҳоло, ки дар роҳи дуруст қарор дорам, хуб мефаҳмам, ки пардохти қарзҳо аз гурехтан аз онҳо хеле осонтар аст».

ЛАВҲАИ РАҚАМИ 4

«Боз моҳи пурра фаро расид.

Дар тамоми ин муддат ман сахт меҳнат кардам, аммо фикрам ором ва равшан буд.

Ҳамсари меҳрубонам дар ҳамаи корҳоям маро дастгирӣ мекунад.

Ба туфайли кӯшиш ва азми худ дар як моҳи охир аз тиҷорати шутурҳо нуздаҳ тангаи нуқра ба даст овардам.

Ин пулро мувофиқи нақша тақсим кардам.

Як даҳякашро барои худ нигоҳ доштам.

Ман ва ҳамсарам ҳафт даҳякашро барои хароҷоти хона истифода бурдем.

Ду даҳякашро байни қарздиҳандагон баробар тақсим кардам.

Ахмарро наёфтам, аммо маблағи ӯро ба ҳамсараш додам.

Бирежик чунон хурсанд шуд, ки ҳатто дасти маро бӯсид.

Танҳо Алкаҳади пир чеҳра кашид ва гуфт, ки бояд қарзашро зудтар пардохт кунам.

Ман ба ӯ ҷавоб додам, ки агар ором ва сер бошам, метавонам бештар кор кунам ва қарзро зудтар баргардонам.

Ҳамаи дигарон аз ман ташаккур карданд ва барои кӯшишҳоям ситоиш намуданд.

Ҳамин тавр, дар охири моҳ қарзи умумии ман тақрибан чор тангаи нуқра кам шуд ва ҳамзамон ду тангаи нуқра барои худам захира кардам.

Ҳеҷ кас ба ин ду танга ҳақ надорад.

Дилам аз ҳар вақти дигар шодтар аст.

Боз моҳи пурра дар осмон медурахшад.

Ман сахт меҳнат кардам, вале ин дафъа чандон муваффақ нашудам.

Танҳо чанд шутур харида тавонистам ва ҳамагӣ ёздаҳ тангаи нуқра ба даст овардам.

Бо вуҷуди ин, ман ва ҳамсарам ба нақшаи худ содиқ мондем ва розӣ шудем, ки хароҷоти хона ва хӯрокро кам кунем.

Маблағро боз мувофиқи нақша тақсим кардам.

Ҳайрон шудам, ки Ахмар аз чунин пардохти хурд хашмгин нашуд.

Бирежик низ розӣ буд.

Алкаҳад аввал хашмгин шуд, аммо вақте ба ӯ гуфтам, ки агар хоҳад, метавонад аз ин маблағ даст кашад, ором гардид.

Дигарон, мисли ҳамеша, ҳатто аз ҳамин маблағи ночиз ҳам хурсанд буданд.

Боз моҳи пурра дар осмон аст ва ман аз шодӣ лабрезам.

Ман як рамаи хуби шутурон харидам ва музди ман чилу ду тангаи нуқра шуд.

Дар ин моҳ ман ва ҳамсарам бисёр чизҳои зарурӣ харидем ва ғизои хуб ҳам доштем.

Зиёда аз ҳашт тангаи нуқраро байни қарздиҳандагон тақсим кардам.

Ҳатто Алкаҳад эътироз накард.

Нақшаи ман чӣ қадар оқилона аст!

Он имкон медиҳад ҳам қарзҳоро пардохт кунам ва ҳам барои худ пасандоз ҷамъ намоям.

Аз замоне ки ин сабтҳоро оғоз кардам, моҳи пурра се бор ба осмон баромад.

Ҳар дафъа ман даҳяки даромадамро барои худ нигоҳ доштам.

Ҳар дафъа ман ва ҳамсарам ҳафт даҳяки даромадро барои зиндагӣ сарф кардем, гарчанде баъзан он базӯр мерасид.

Ва ҳар дафъа ду даҳяки даромадамро ба қарздиҳандагон пардохт кардам.

Ҳоло дар ҳамёнам бисту як тангаи нуқра ҳаст ва ин сарват танҳо аз они ман аст.

Аз ҳамин сабаб метавонам далерона ба чашми мардум нигоҳ кунам ва дар кӯчаҳои зодгоҳам бо ифтихор қадам занам.

Ҳамсарам хонаро хуб идора мекунад.

Мо хурсандем.

Нақшаи ман бебаҳост.

Магар маҳз ҳамин нақша ба ғулом кумак накард, ки дубора марди озод шавад?»

ЛАВҲАИ РАҚАМИ 5

«Боз моҳи пурра дар осмон пайдо шуд ва ба ёд овардам, ки кайҳо боз чизе сабт накардаам.

Дар ин муддат дувоздаҳ моҳи пурра сипарӣ шуданд.

Аммо имрӯз сабт карданро фаромӯш намекунам, зеро имрӯз қарзи охирини худро пардохт кардам.

Имрӯз ман ва ҳамсарам расидан ба ин мақсадро бо ҷашни бошукӯҳ таҷлил мекунем.

Мо ба ҳадафи худ расидем.

Сафари охиринам назди қарздиҳандагонро муддати дароз дар хотир хоҳам дошт.

Ахмар барои рафтори дағалонааш аз ман бахшиш пурсид ва гуфт, ки маро яке аз дӯстони беҳтарини худ мешуморад.

Алкаҳад низ он қадар пирамарди бадрафтор набудааст.

Ӯ ба ман гуфт:

«Замоне ту мисли пораи гили мулоим ва заиф будӣ. Аммо ҳоло мисли биринҷӣ мустаҳкам шудаӣ ва метавонӣ ба зарбаҳои зиндагӣ тоб оварӣ.

Агар ягон вақт ба пул ниёз дошта бошӣ, назди ман биё».

На танҳо ӯ, балки бисёре аз сокинони шаҳр низ акнун бо ман дигар хел муносибат мекунанд.

Ҳамсари меҳрубонам ба ман бо гармии махсус менигарад ва мебинам, ки аз ман ифтихор дорад.

Ман аз нақшаи худ миннатдорам, зеро он ба ман кумак кард, ки муваффақ шавам.

Он ба ман имкон дод қарзҳоямро пардохт кунам ва ҳамзамон сарвати худро ҷамъ оварам.

Ман ин нақшаро ба ҳар касе, ки мехоҳад дар зиндагӣ муваффақ шавад, тавсия медиҳам.

Агар он ба ғуломе кумак карда бошад, ки ҳамаи қарзҳояшро баргардонад ва истиқлолашро дубора ба даст орад, пас магар ба ҳар марди дигар низ барои ба даст овардани озодӣ ва сарват кумак карда наметавонад?

Зиндагии ман идома дорад ва ман мутмаинам, ки нақшаи ман рӯзе маро воқеан сарватманд хоҳад кард».