Боғдорӣ.

Матн таҳрир ва пурра карда шуд. Омори марбут ба соли 2005 аз сабаби набудани манбаи мушаххас хориҷ гардид. Меъёрҳои якхелаи нуриандозӣ ва обёрӣ низ иваз шуданд, зеро онҳо бояд ба навъи дарахт, синну сол, хусусияти хок ва иқлими маҳал мувофиқ бошанд.

БОҒДОРӢ ВА РОҲҲОИ БАЛАНД БАРДОШТАНИ ҲОСИЛНОКИИ БОҒҲО

Боғдорӣ яке аз соҳаҳои муҳими кишоварзии Тоҷикистон буда, дар таъмини аҳолӣ бо маҳсулоти ғизоӣ, таъсиси ҷойҳои корӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум нақши назаррас дорад. Шароити гуногуни табиию иқлимии кишвар барои парвариши дарахтони мевадиҳанда, аз ҷумла себ, нок, зардолу, шафтолу, олу, гелос ва дигар навъҳои мева имконият фароҳам меорад. Рушди боғдорӣ ҳамчунин ба фаъолияти корхонаҳои коркарди мева ва афзоиши содироти маҳсулоти кишоварзӣ мусоидат мекунад.

Меваҳо қисми муҳими ғизои инсон мебошанд. Дар таркиби онҳо об, витаминҳо, моддаҳои минералӣ, нахҳои ғизоӣ, қандҳои табиӣ ва кислотаҳои органикӣ мавҷуданд. Таркиб ва миқдори ин моддаҳо вобаста ба навъ, дараҷаи пухтарасӣ ва шароити нигоҳдории мева фарқ мекунанд.

Барои ба даст овардани ҳосили фаровону хушсифат танҳо шинондани ниҳол кофӣ нест. Интихоби дурусти замин ва навъ, омодасозии хок, шинондани ниҳолҳои солим, буридану шакл додани дарахтон, ғизодиҳӣ, обёрии саривақтӣ ва муҳофизат аз касалию зараррасонҳо бояд пайваста анҷом дода шаванд.

Пеш аз бунёди боғ шароити маҳал, аз ҷумла ҳарорат, эҳтимоли сармои баҳорӣ, дастрасии об, ҳосилхезии хок ва сатҳи обҳои зеризаминиро ба назар гирифтан зарур аст. Навъу тагпайванди ниҳолҳо бояд ба ҳамин шароит мувофиқ бошанд. Барои навъҳое, ки ба гардолудшавии байниҳамдигарӣ эҳтиёҷ доранд, дар боғ ҷойгир намудани навъҳои мувофиқи гардолудкунанда низ муҳим аст.

Омодасозии замин аз тоза кардани алафҳои бегона, сангу боқимондаҳои растанӣ ва арзёбии ҳолати хок оғоз меёбад. Пеш аз истифодаи нуриҳо таҳлили хок гузаронидан мувофиқи мақсад аст. Ин таҳлил барои муайян кардани туршӣ ё ишқории хок ва таъминоти он бо унсурҳои ғизоӣ кумак мекунад. Чуқурии коркарди замин бояд аз сохтор ва зичии қабатҳои хок вобаста бошад; шудгори чуқур барои ҳамаи қитъаҳо яксон зарур нест. Тавсияҳои Донишгоҳи Миннесота оид ба таҳлили хок.

Барои шинондан ниҳолҳои солим, дорои решаи хуб инкишофёфта ва бе осеби намоён интихоб карда мешаванд. Ниҳолҳои решаашон кушодаро одатан дар давраи оромии растанӣ мешинонанд. Дар маҳалҳои зимистонашон мулоим шинондани тирамоҳӣ имконпазир аст; дар минтақаҳои сард шинондани аввали баҳор, пеш аз кушодани муғҷаҳо, муносибтар мебошад.

Андозаи чуқурии шинондан бояд ба ҳаҷми решаи ниҳол мувофиқат кунад. Решаҳоро бе қат кардан ва фишор додан ҷойгир намуда, аз ҳад чуқур шинондани ниҳолро пешгирӣ кардан лозим аст. Ҷойи пайванд бояд аз сатҳи хок боло монад. Ба чуқурии шинондан бевосита андохтани нуриҳои минералии консентратсияашон баланд ё поруи тару тоза метавонад ба решаҳо зарар расонад. Пас аз шинондан ниҳолро об дода, дар ҳолати зарурӣ ба такягоҳ мебанданд. Дастури парвариши дарахтони мевадиҳандаи донакдор.

Буридан ва шаклдиҳии дарахтон барои мустаҳкам шудани шохаҳои асосӣ, беҳтар гардидани равшанӣ ва гардиши ҳаво дар дохили тоҷ аҳамият доранд. Шохаҳои хушк, шикаста, бемор ва ба ҳам соишхӯранда бояд бартараф карда шаванд. Муҳлати буридан вобаста ба навъи дарахт ва иқлими маҳал интихоб мешавад. Буридани аз ҳад зиёд метавонад сабзиши навдаҳоро афзуда, ҳосилбандиро кам кунад.

Ғизодиҳии дарахтон бояд бо назардошти натиҷаи таҳлили хок, синну соли дарахт, қувваи сабзиш ва ҳосили пешбинишаванда ба роҳ монда шавад. Аз ин рӯ, барои ҳамаи дарахтон таъйин кардани як миқдори суперфосфат, нуриҳои калийдор ё селитраи аммоний дуруст нест. Нуриҳоро мувофиқи дастури истифода дар минтақаи паҳншавии решаҳо медиҳанд. Истифодаи аз ҳад зиёди нуриҳои нитрогендор метавонад мувозинати сабзиш ва ҳосилбандиро халалдор созад. Тавсияҳо оид ба нигоҳубин ва ғизодиҳии растаниҳои мевадиҳанда.

Обёрӣ яке аз омилҳои асосии ҳосилнокии боғ мебошад. Муҳлат ва ҳаҷми об бояд аз намии хок, боришот, ҳарорати ҳаво, синну соли дарахт ва усули обёрӣ вобаста бошанд. Қоидаи «ҳар 10–12 рӯз» ё «дар мавсим 6–8 маротиба» барои ҳамаи боғҳо мувофиқ нест. Ҳангоми обёрӣ қабати решадори хок бояд ба қадри кофӣ намнок гардад, вале об дар атрофи решаҳо муддати дароз наистад. Ниҳолҳои навшинондашуда ба назорати мунтазами намӣ эҳтиёҷи бештар доранд. Роҳнамои обёрии растаниҳои мевадиҳанда.

Нигоҳ доштани тозагии боғ низ муҳим аст. Ҷамъоварии меваҳои пӯсида, бартараф кардани шохаҳои осебдида ва назорати мунтазами баргу навдаҳо барои сари вақт ошкор намудани касалиҳо ва зараррасонҳо кумак мекунанд. Пеш аз истифодаи воситаҳои кимиёвӣ бояд сабаби осеб муайян карда шавад. Интихоби восита, меъёр ва муҳлати истифодаи он бояд ба дастури маҳсулот ва тавсияи мутахассиси маҳаллӣ мувофиқ бошад.

Барои муҳофизати ниҳолҳои ҷавон аз хояндагон истифодаи тӯр ё муҳофизҳои махсуси тана самаранок аст. Онҳоро тавре насб мекунанд, ки пӯстро нафишоранд ва ба ғафсшавии тана монеъ нашаванд. Сафедкунии тана бошад, асосан барои кам кардани осеби офтобӣ истифода мешавад ва ҷойгузини муҳофизати механикӣ аз хояндагон нест. Муҳофизати танаи дарахтон, тавзеҳи сафедкунии тана.

Дар матни ибтидоӣ номи моддаи кимиёвӣ низ нодуруст омада буд: даҳони фаранг сулфати мис аст, на перманганати калий. Аз ин рӯ, тавсияи истифодаи маҳлули 20-фоизаи оҳак бо ин модда бе муайян кардани таркиб ва меъёри муносиб набояд ҳамчун дастури умумӣ пешниҳод шавад. Манбаи истилоҳ: «Навиди патентӣ».

Ҳосилро бояд дар муҳлати муносиб ва бо эҳтиёт ҷамъоварӣ кард. Ҷудо кардани меваҳои осебдида, истифодаи зарфҳои тоза ва нигоҳдорӣ дар шароити мувофиқ талафоти маҳсулотро кам мекунанд. Сабти муҳлатҳои обёрӣ, нуриандозӣ, чорабиниҳои муҳофизатӣ ва ҳаҷми ҳосил ба боғдор имкон медиҳад, ки натиҷаи меҳнати худро арзёбӣ карда, нигоҳубини боғро дар солҳои минбаъда беҳтар намояд.