«Дар мавъиза аст ин қасида»-и Ҷомӣ.

Дигар аз қасидаҳои хеле ҷолиби Мавлоно Нуруддин Абдурраҳмони Ҷомӣ қасидаест таҳти унвони: «Дар мавъиза аст ин қасида». Мавзӯи марказии он аз унвонаш пайдост, ки мавъизат, андарз, ҳикмат, панд, суханони ҳикматомез, насиҳатомез мебошад. Аммо ин ҳама дар қасидаи мазкур ба маънои оммафаҳми он нест, балки ба маънои панд ба соликон, насиҳат ба пайравон, андарз ба онҳоест, ки роҳи тариқатро интихоб кардаанд. Матлаъи қасидаи мазкур бо муроҷиат ба дил шурӯъ мешавад, ки дар интихоб набояд ба саҳв роҳ диҳад:

Чу пайванд бо дӯст мехоҳӣ, ай дил, Зи чизе, ки ҷуз ӯст, пайванд бигсил. Макун шаҳпари аршпарвози худро Дар ин ваҳшатободи олудаи гил.

Бо тақозои хусусиятҳои шаклӣ қасидаи «Дар мавъиза…» хеле ҷолиб буда, дорои радиф нест ва дар он калимаҳои дил, бигсил, гил, манзил, ғофил, комил, ҳоил, оҷил, қотил, мушокил ва ғайра ҳамқофия шудаанд, ки аз нигоҳи шаклҳои қофия калимаҳои зикршуда қофияи муқайяданд. Ҳадафи асосии тематикии қасида ҷӯёии асл, қурбҷӯӣ, висол буда, барои ноил шудан ба мақсад, дил баркандан аз дунё ва алоиқи он тавсия мешавад. Қасида дар баҳри Мутақориби мусаммани солим иншо шуда, афоъили он чунин мебошад:

V -- -- I V -- -- I V -- -- I V -- -- V -- -- I V -- -- I V -- -- I V -- --

Яъне: фаъӯлун, фаъӯлун, фаъӯлун, фаъӯлун. Шоир ишқи заминии инсониро чандон васф намекунад, зеро мувақақтӣ ва заволпазир медонад. Яъне баробари итмоми даврони ҷавонӣ зебоии инсон низ завол меёбад ва агар паричеҳра маҳбуба бошад ҳам, тадриҷан девсурат хоҳад гашт. Чунончӣ мегӯяд:

Яке пӯст дар хилту1 дар хун кашида, Барад сабрат аз ҷону оромат аз дил. Кунӣ айши худ талх дар ҷустуҷӯяш, Ки шаккардаҳон асту шириншамоил. Зи зулфи хам андар хаму печ печаш, Ниҳӣ дасту пои хирадро салосил2. Намедонӣ оё, ки ногоҳ бинӣ, Аз ӯ гашта он хубиву лутф зоил3? Гар аввал парӣ буд, охир намояд, Ба чашми ту чун пайкари дев ҳоил4.

ва ғайра. _______________________ 1. Хилт – омехта, таркиб; яке аз моддаҳои чаҳоргона: хун, балғам, сафро ва савдо. 2. Салосил – силсилаҳо. 3. Зоил – нопадид. 4. Ҳоил – даҳшатангез, воҳиманок.