ТЕЛЕФОНИ МОБИЛӢ: МАНФИАТ ВА ЗАРАРИ ОН

Асри XXI, ки асри илм ва технология эътироф гардидааст, моро водор месозад, ки дар ҷараёни таълим аз технологияҳои нав ба таври васеъ истифода барем, зеро технологияи муосир барои ноил шудан ба сифати баланди таълим мусоидат мекунад. Компютер, тахтаҳои электронӣ, планшет, телефони мобилӣ аз қабили дастгоҳҳои муосире мебошанд, ки истифодаашон дар машғулиятҳо хеле осон ва қулай аст.

Бояд гуфт, ки телефонҳои мобилӣ низ чун дигар воситаҳои техникӣ паҳлуҳои мусбату манфӣ доранд. Имрӯзҳо дар ҳар хонавода 2 ва ё бештар аз он телефони мобилӣ мавҷуд аст. Агар аз телефони мобилӣ ба манфиат ва дар вақту соати муайян истифода шавад, албатта, хуб аст. Аммо аз надонистани фарҳанги истифода, мутаассифона, кӯдакону наврасон ба воситаи телефонҳои мобилӣ соатҳои дароз ба бозиҳои гуногун машғул мешаванд. Азбаски ҷисми кӯдакон чандон рушд наёфтааст, онҳо бештар зери таъсири мавҷҳои хатарноки дастгоҳи мобилӣ мемонанд. Тибқи хулосаи мутахассисон, телефони мобилӣ на танҳо ба майнаи сар, балки ба узвҳои дигари инсон низ зарар мерасонанд. Мутахассисони соҳа тавсия медиҳанд, ки истифодаи телефони мобилӣ барои кӯдакони то 16-сола бояд манъ карда шавад.

Солҳои охир дар интернет шумораи зиёди шабакаҳои иҷтимоӣ пайдо шудаанд, ки дорои имконияти зиёд мебошанд. Айни замон онҳо ба як воситаи муҳимми муошират табдил ёфтаанд. Аз ҳама маъмултарини онҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон «Facebook», «YouTube», «Whatsapp», «Мessenger» ва «Instagram» мебошанд. Айни замон хонандагони мактабҳо низ аз ин гуна шабакаҳои иҷтимоӣ васеъ истифода бурда истодаанд.

Маҳз бо мақсади ба танзим даровардани кори таълиму тарбия дар муассисаҳои таҳсилоти умумӣ ва барҳам додани вайроншавии ҷараёни дарс дар муассисаҳои таълимӣ фармоиши вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 7 октябри соли 2006, №941, «Оид ба манъ намудани истифодаи телефонҳои мобилӣ дар мактабҳои таҳсилоти умумии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои хонандагон» ба имзо расида буд, ки мутобиқи фармоиши мазкур, бо худ овардани телефони мобилӣ ва истифодаи он дар мактаб барои хонандагон манъ карда шудааст.

Ин тадбир, албатта, он замон манфиатбор аст, ки фарҳанги истифодаи телефони мобилӣ риоя карда шавад.

Тавре огаҳӣ ёфтем, роҳбарияти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон айни замон тасмим гирифтааст, ки истифодаи планшетҳо ва дигар воситаҳои техникиро барои истифода дар ҷараёни омӯзиш ба хонандагон иҷозат диҳад.

Ин, албатта, иқдоми хуб аст ва дар сурате ки агар амалӣ шавад, хонандагон метавонанд маълумоти фаровонеро доир ба ҳар як мавзуъ аз захираҳои электронӣ ва шабакаи интернет пайдо намуда, дониши худро таҳти роҳбарии омӯзгорон васеъ гардонанд. Ҳамзамон, тавассути планшет ва телефонҳои мобилии муосир аз шакли электронии китобҳои дарсӣ ба таври фаровон истифода бурда метавонанд. Ба хонандагон иҷозат дода мешавад, ки аз китобҳои электронӣ истифода баранд, аудиоҳоро гӯш кунанд ва наворҳои марбут ба дарсашонро бубинанд.

Албатта, истифодаи ҳамаи воситаҳои техникӣ дар сурате имконпазир аст, ки аз хидматрасониҳои гуфтугӯӣ ва ба ҷараёни дарс нолозим худдорӣ шавад.

Мутахассисони соҳаи тиб тавсия медиҳанд, ки одамон аз телефони мобилӣ то ҳадди имкон камтар истифода кунанд. Дар телефон 2 – 3 дақиқа суҳбат кардан кофист. Давомнокии гуфтугӯҳои телефонӣ дар як шабонарӯз бояд аз 10 – 15 дақиқа зиёд набошад.

Дар замони ҷаҳонишавӣ, ки асри техникаву технологияи муосир мебошад, инкишофи шадиди низоми алоқа мушоҳида мешавад. Дар баробари дигар техникаҳо намудҳои гуногуни телефонҳои мобилӣ пайдо шуда, мавриди истифодабарии умум қарор гирифтааст. Айни ҳол телефонҳои мобилӣ паҳншудатарин воситаи алоқа ба ҳисоб рафта, ҳамарӯза шаклу намуд ва навъҳои нав ба нави он ихтироъ ва истеҳсол карда мешаванд.

Дар чунин шароити зикргардида қисмати зиёди аҳолии Тоҷикистон низ аз телефонҳои мобилӣ васеъ истифода мебаранд. Дар мақолаи мазкур сухан дар бораи намудҳо ва сифати телефонҳои мобилӣ нарафта, асосан ҷиҳатҳои мусбату манфии истифодаи онҳо баррасӣ гардидааст.

Солҳои охир телефон натанҳо ҳамчун воситаи алоқаи миёни мардум, балки ҳамчун воситаи дастрасӣ ба иттилооти гуногун ба ҳисоб меравад. Мушоҳидаҳои психологӣ ва таҳқиқотҳои олимони ватанӣ нишон медиҳанд, ки айни ҳол истифодаи ғайримақсаднок ва зараровари телефонҳои мобилӣ дар байни ҷомеаи муосири мо васеъ паҳн гардидааст. Натиҷаи таҳлилҳои мутахассисон маълум намуд, ки 70 дарсади инсонҳо давоми як рӯз зиёда аз сӣ дақиқаи вақти худро бо суҳбат дар телефон сарф менамоянд. Истифодаи зиёди телефонҳои мобилӣ ба саломатӣ ва кори муътадили системаи асаб таъсири манфӣ расонида, инсонро ба бемории саратони майнаи сар оварда мерасонад.

Истифодаи зиёди телефонҳои мобилӣ ба саломатии инсонҳо зарари ҷиддӣ мерасонад. Истифодакунандагони телефонҳои мобилӣ дар натиҷаи истифодаи зиёд ва ғайримақсаднок метавонанд бо дарди сари бардавом, зиёд шудани асабоният ва хастагӣ ва хоболудии зиёд рӯ ба рӯ мегарданд. Ин зарарҳои номбаргардида танҳо ба саломативу кору фаъолияти муътадили иммунитет таъсир мерасонад. Мавҷҳои электромагнитие, ки телефонҳои мобилӣ хориҷ менамоянд, дар ибтидо гармшавии бофтаҳои дохилиро ба вуҷуд меоранд, ки аз тарафи торчаи чашм, мағзи сар, сохторҳои дастгоҳҳои шунавоӣ, вестибулярӣ ва биниш ҷаббида мешаванд.

Бад шудани биниш, хотира ва устувории равонӣ-эмотсионалӣ дар инсонҳо, ки солҳои охир дар ҷомеаи Тоҷикистон низ мушоҳида мешавад, маҳз натиҷаи истифодаи нооқилонаи телефонҳои мобилӣ мебошад.

Ғайр аз таъсири манфӣ ба саломатӣ инчунин истифодаи нодурусти телефони мобилӣ метавонад ба таъмини амнияти миллӣ хатар эҷод намояд. Бахусус воридшавӣ ба сомонаҳои гуногуне, ки мақсади асосии ин гуна сомонаҳо аз мағзшӯӣ ва тарғиби идеологияи бегона иборат аст, ба пайдоиши ҳар гуна ақидаҳои номатлуб дар миёни аҳолӣ оварда мерасонад. Имрӯз масъалаи таъмини амнияти миллӣ ба воситаҳои алоқа зич вобаста буда, ба яке аз масъалаҳои мубрам ва доғи рӯз табдил ёфтааст. Бахусус сомонаҳои иҷтимоӣ, ки майдони муоширати озоди табақаҳои гуногун ба ҳисоб меравад, як воситаи паҳн намудани ақидаҳои террористиву ифротӣ ба шумор мераванд. Мутахассисони махсуси гуруҳҳои террористӣ бо истифода аз иқтидори рӯзафзуни технологияҳои иттилоотӣ, алалхусус, телефонҳои мобилӣ дар сомонаҳои иҷтимоӣ ба таблиғу ташвиқи ақидаҳои гурӯҳҳои худ машғул гардида, ҷавонону мардуми ноогоҳро барои пайвастан ба сафи худ даъват менамоянд. Дар натиҷаи ин ҳолат таҳдид ба амнияти давлату мамлакат зиёд гардида, оромиву осудагии кишвар зери суол мемонад.

Таъмини оромиву осудагӣ ва инкишофи муътадил аз вазифаҳои асосии ҳар як шаҳрванди кишвар ба шумор мераванд. Дар чунин ҳолат ҳар як шаҳрванди кишварро зарур аст, ки дар сомонаҳои иҷтимоӣ ва фазои иттилоотӣ дастгир ва тарғибгари сиёсати давлату Ҳукумати кишвар бошад ва дар таъмини амнияти иттилоотии кишвар ҳиссагузор гардад. Ғайр аз ин ҳар яки моро зарур аст, ки вазифаи инсонии худ, яъне саломатиамонро, ки барои мо амонат аст, ҳифз намоем ва аз телефонҳои мобилӣ ва дигар воситаҳои иттилоотӣ оқилона ва самаранок истифода намоем.